Fragmenta

n

fol1,r

fol2,r

fol2,v

(b)Il testo del Pap. Lond. 2486—ARIST. 15,5—16,1 (testo sir.15,3—16,1).Cfr. H. J. MILNE, in J. Th. St. (1924) 74—77.πειθον[τε]ς και τους εχθρους ευποιησαι και αι γυναικες αυτων αγναι και παρθενοι εισιν καιταις γαστρασιν ουκ υποτιθεασιν οι δε ανδρεςαυτων εγκρατευονται απο πασης συνουσιαςανομου και ακαθαρσιας μαλλον δε και αιγυναικες ομοιως εγκρατευονται ελπιδος γαρμεγαλης αντεχονται της μελλουσης αλλα καιδουλους η παιδισκας εαν εχωσιν η τεκνα πειθουσιν αυτους χρειστιανους γενεσθαι ινα εχωσιν ευνους και οταν γενωνται τοιουτοιαδελφους καλουσιν αυτους αμεριστοι οντεςθεους αλλοτριους ου προσκυνουσιν πραεις καιεπιεικεις και αιδημονες και αψευδεις εισινκαι αλληλους αγαπωσιν χηραν ουκ υπερορωσιν ορφανον δε σωζουσιν ο εχωντω μη εχοντι ανεπιφθονως χορηγουσινξενους ινα ειδωσιν υπο την ιδιαν στεγην ειςαγουσιν και χαιρουσιν επ' αυτω ως επι αδελφω αληθινω ου γαρ κατα σαρκα αδελφουςεαυτους καλουσιν αλλα κατα ψυχην τελευτω[ντα δε πενητα εαν ειδωσιν καθ' εκαςτ]ος δυνανται αφθονως συμβαλλομενοι θαπτουσιν καταδικασθεντας δε η φυλακισθεντας εαν ακουσωσιν ενεκεν του ονοματοςτου χ̅υ̅ κατακεκριμενους συμβαλλομενοιπεμπουσιν αυτοις α χρειαν εχουσιν ει δυνα[το]ν και ρυονται ει δε τις δουλος εστιν η πενηςνηστευουσιν ημερας β̅ η και γ̅ και ο[τ]ι μελλουσ[ιν]εαυτοις τειθεναι πεμπουσιν εκεινοι[ς] οιομενοι αυτοι ευφρανεσθαι ως αυτοι επ ευφρασια〈ν〉κεκλησθαι και τα προσταγματα του θ̅υ̅ ασφαλως φυλαττουσιν οσιως και δικαιως ζωντεςκαι ως κ̅ς̅ ο θ̅ς̅ αυτοις προσεταξεν ευχαριστουσιν αυτω κατα πρωιας και πασαν ωρανεν παντι βροτω και ποτω και τοις λοιποις αγαθοις εαν δε και αποθανη τις ευσεβης εξαυτων χαιρουσιν και ευχαριστουσιν και προςευχονται περι αυτου και προπεμπουσιν ωςαποδημουντα επαν δε τεκνον γεννηθηαυτοις ευχαριστουσιν τω θ̅ω̅ εαν δε νηπιον[ε]ξελθη υπερευχαριστουσιν οτι αναμαρτητοναπηλθεν εαν δε αμαρτιας τις εχων αποθανη κλαιουσιν ως επι κολασιν απερ〈χο〉μενου αυτου ταυτα ουν ω βασιλευ ταδογματα αυτων εισιν ως χρειαν αυτοιεχοντες του θ̅υ̅ αιτουνται παρ αυτου και ουτως διαπερωσιν τον κοσμον τουτον μεχρι τελειωσεως χρονων οτι ο θ̅ς̅ αυτοις παντα υπεταξεν δουλα ευχαριστοι ουν εισιναυτω και δι αυτου〈ς〉 η συμπασα διοικησις εγινετο και η κτισις οντως ουν αυτοι ευρον Ἐγώ, βασιλεῦ, προνοίᾳ θεοῦ ἦλθον εἰς 〈τόνδε〉 τὸν κόσμον·καὶ θεωρήσας τὸν οὐρανὸν καὶ τὴν γῆν καὶ τὴν θάλασσαν, ἥλιόν τε καὶσελήνην καὶ τὰ λοιπά, ἐθαύμασα τὴν διακόσμησιν τούτων. ἰδὼν δὲ τὸν κόσμον καὶ τὰ ἐν αὐτῷ πάντα, ὅτι κατὰ ἀνάγκηνκινεῖται, συνῆκα τὸν κινοῦντα καὶ διακρατοῦντα εἶναι θεόν. πᾶν γὰρ τὸκινοῦν ἰσχυρότερον τοῦ κινουμένου καὶ τὸ διακρατοῦν ἰσχυρότερον τοῦδιακρατουμένου ἐστίν. αὐτὸν οὖν λέγω εἶναι θεὸν τὸν συστησάμενον τὰ πάντα καὶ δια-κρατοῦντα, ἄναρχον καὶ ἀΐδιον, ἀθάνατον καὶ ἀπροσδεῆ, ἀνώτερον πάν-των τῶν παθῶν καὶ ἐλαττωμάτων, ὀργῆς τε καὶ λήθης καὶ ἀγνοίας καὶτῶν λοιπῶν. δι' αὐτοῦ δὲ τὰ πάντα συνέστηκεν. οὐ χρῄζει θυσίας καὶ σπονδῆςοὐδέ τινος πάντων τῶν φαινομένων, πάντες δὲ αὐτοῦ χρῄζουσιν. Τούτων οὕτως εἰρημένων περὶ θεοῦ, καθὼς ἐμὲ ἐχώρησε περὶαὐτοῦ λέγειν, ἔλθωμεν καὶ ἐπὶ τὸ ἀνθρώπινον γένος, ὅπως ἴδωμεν, τίνεςαὐτῶν μετέχουσι τῆς ἀληθείας καὶ τίνες τῆς πλάνης. φανερὸν γάρ ἐστιν ἡμῖν, ὦ βασιλεῦ, ὅτι τρία γένη εἰσὶν ἀνθρώ-πων ἐν τῷδε τῷ κόσμῳ. ὧν εἰσὶν οἱ τῶν παρ' ὑμῖν λεγομένων θεῶν προσκυ-νηταὶ καὶ Ἰουδαῖοι καὶ Χριστιανοί· αὐτοὶ δὲ πάλιν οἱ τοὺς πολλοὺς σεβό-μενοι θεοὺς εἰς τρία διαιροῦνται γένη, Χαλδαίους τε καὶ Ἕλληνας καὶΑἰγυπτίους· οὗτοι γὰρ γεγόνασιν ἀρχηγοὶ καὶ διδάσκαλοι τοῖς λοιποῖςἔθνεσι τῆς τῶν πολυωνύμων θεῶν λατρείας καὶ προσκυνήσεως. Ἴδωμεν οὖν, τίνες τούτων μετέχουσι τῆς ἀληθείας καὶ τίνεςτῆς πλάνης. οἱ μὲν γὰρ Χαλδαῖοι, οἱ μὴ εἰδότες θεόν, ἐπλανήθησαν ὀπίσωτῶν στοιχείων καὶ ἤρξαντο σέβεσθαι τὴν κτίσιν παρὰ τὸν κτίσαντα αὐτούς·ὧν καὶ μορφώματά τινα ποιήσαντες ὠνόμασαν ἐκτύπωμα τοῦ οὐρανοῦ καὶτῆς γῆς καὶ τῆς θαλάσσης, ἡλίου τι καὶ σελήνης, καὶ τῶν λοιπῶν στοιχείωνἢ φωστήρων, καὶ συγκλείσαντες ναοῖς προσκυνοῦσι θεοὺς καλοῦντες, οὓς καὶτηροῦσιν ἀσφαλῶς, ἵνα μὴ κλαπῶσιν ὑπὸ λῃστῶν, καὶ οὐ συνῆκαν ὅτι πᾶντὸ τηροῦν μεῖζον τοῦ τηρουμένου ἐστὶ καὶ ὁ ποιῶν μείζων ἐστὶ τοῦ ποιου-μένου. εἰ γὰρ ἀδυνατοῦσιν οἱ θεοὶ αὐτῶν περὶ τῆς ἰδίας σωτηρίας, πῶςἄλλοις σωτηρίαν χαρίσονται; πλάνην οὖν μεγάλην ἐπλανήθησαν οἱ Χαλ-δαῖοι, σεβόμενοι ἀγάλματα νεκρὰ καὶ ἀνωφελῆ. καὶ θαυμάζειν μοι ἐπέρχεται, ὦ βασιλεῦ, πῶς οἱ λεγόμενοι φιλό-σοφοι αὐτῶν οὐδ' ὅλως συνῆκαν ὅτι καὶ αὐτὰ τὰ στοιχεῖα φθαρτά ἐστιν.εἰ δὲ τὰ στοιχεῖα φθαρτά ἐστι καὶ ὑποτασσόμενα κατὰ ἀνάγκην, πὼςεἰσὶ θεοί; εἰ δὲ τὰ στοιχεῖα οὐκ εἰσὶ θεοί, πῶς τὰ ἀγάλματα, ἃ γέγονενεἰς τιμὴν αὐτῶν, θεοὶ ὑπάρχουσιν; Ἔλθωμεν οὖν, ὦ βασιλεῦ, ἐπ' αὐτὰ τὰ στοιχεῖα, ὅπως ἀπο-δείξωμεν περὶ αὐτῶν ὅτι οὐκ εἰσὶ θεοί, ἀλλὰ φθαρτὰ καὶ ἀλλοιούμενα, ἐκτοῦ μὴ ὄντος παραχθέντα προστάγματι τοῦ ὄντως θεοῦ, ὅς ἐστιν ἄφθαρτόςτε καὶ ἀναλλοίωτος καὶ ἀόρατος· αὐτὸς δὲ πάντα ὁρᾷ καὶ καθὼς βούλεταιἀλλοιοῖ καὶ μεταβάλλει. τί οὖν λέγω περὶ τῶν στοιχείων; οἱ δὲ νομίζοντες τὸν οὐρανὸν εἶναι θεὸν πλανῶνται. ὁρῶμεν γὰραὐτὸν τρεπόμενον καὶ κατὰ ἀνάγκην κινούμενον καὶ ἐκ πολλῶν συνεστῶ-τα· διὸ καὶ κόσμος καλεῖται. κόσμος δὲ κατασκευή ἐστί τινος τεχνίτου· τὸκατασκευασθὲν δὲ ἀρχὴν καὶ τέλος ἔχει. κινεῖται δὲ ὁ οὐρανὸς κατὰ ἀνάγκηνσὺν τοῖς αὐτοῦ φωστῆρσι· τὰ γὰρ ἄστρα τάξει καὶ διαστήματι φερόμεναἀπὸ σημείου εἰς σημεῖον, οἱ μὲν δύνουσιν, οἱ δὲ ἀνατέλλουσι, καὶ κατὰκαιροὺς πορείαν ποιοῦνται τοῦ ἀποτελεῖν θέρη καὶ χειμῶνας, καθὰ ἐπιτέ-τακται αὐτοῖς παρὰ τοῦ θεοῦ, καὶ οὐ παραβαίνουσι τοὺς ἰδίους ὅρους κατὰἀπαραίτητον φύσεως ἀνάγκην σὺν τῷ οὐρανίῳ κόσμῳ. ὅθεν φανερόν ἐστιμὴ εἶναι τὸν οὐρανὸν θεὸν ἀλλ' ἔργον θεοῦ. οἱ δὲ νομίζοντες τὴν γῆν εἶναι θεὰν ἐπλανήθησαν. ὁρῶμεν γὰραὐτὴν ὑπὸ τῶν ἀνθρώπων ὑβριζομένην καὶ κατακυριευομένην καὶ σκαπτο-μένην καὶ φυρομένην καὶ ἄχρηστον γινομένην. ἐὰν γὰρ ὀπτηθῇ, γίνεταινεκρά· ἐκ γὰρ τοῦ ὀστράκου φύεται οὐδέν. ἔτι δὲ καὶ ἐὰν ἐπὶ πλέονβραχῇ, φθείρεται καὶ αὐτὴ καὶ οἱ καρποὶ αὐτῆς. καταπατεῖται δὲ ὑπό τεἀνθρώπων καὶ τῶν λοιπῶν ζῴων, αἵμασι φονευομένων μιαίνεται, διορύσσεται,γεμίζεται νεκρῶν θήκη γίνεται σωμάτων. τούτων οὕτως ὄντων, οὐκ ἐνδέχεται τὴν γῆν εἶναι θεάν, ἀλλ' ἔρ-γον θεοῦ εἰς χρῆσιν ἀνθρώπων. Οἱ δὲ νομίζοντες τὸ ὕδωρ εἶναι θεὸν ἐπλανήθησαν. καὶ αὐτὸγὰρ εἰς χρῆσιν τῶν ἀνθρώπων γέγονε καὶ κατακυριεύεται ὑπ' αὐτῶν,