Oracula
- Scientific editors
- Johannes Geffcken
- Edition reference
- Die Oracula Sibyllina · Leipzig · J. C. Hinrichs'sche Bechhandlung · 1902
- CTS identifier
urn:cts:greekLit:tlg1551.tlg001.local001- Corpus release
- 2.2.0 · 2026-08-29
- Digital source
- View source ↗
Prolog.*)
Εἰ τὸ περὶ τὴν ἀνάγνωσιν τῶν Ἑλληνικῶν γραφῶν ἐκπονεῖν πολλὴν τοῖς ἐκτελοῦσι τὴν ὠφέλειαν ἀπεργάζεται, ἅτε πολυμαθεῖς τοὺς περὶ ταῦτα πονήσαντας ἐκτελέσαι δυνάμενον, πολλῷ μᾶλλον περὶ τὰς θείας γραφὰς ἅτε περὶ Μοῦ καὶ ὠφέλειαν ψυχικὴν προξενούντων δηλούσας τοὺς εὐ φρονοῦντας προσήκει σχολάζειν διὰ παντὸς διπλοῦν ἐκεῖθεν τὸ κέρδος κερδαίνοντας ἑαυτούς τε καὶ τοὺς ἐντυγχάνοντας ὠφελεῖν δυναμένους. ἔδοξε τοίνυν διὰ ταῦτα κἀμὲ τοὺς ἐπιλεγομένους χρησμοὺς σποράδην εὑρισκομένους καὶ συγκεχυμένην τὴν τούτων ἀνάγνωσιν καὶ ἐπίγνωσιν ἔχοντας εἰς μίαν συνάφειαν καὶ ἁρμονίαν ἐκθέσθαι τοῦ λόγου ὡς ἂν εὐσύνοπτοι τοῖς ἀναγιγνώσκουσιν ὄντες τὴν ἐξ αὐτῶν ὠφέλειαν τούτοις ἐπιβραβεύσωσιν οὐκ ὀλίγα τῶν ἀναγκαίων καὶ χρησίμων δηλοῦντες καὶ πολυτελεστέραν ἅμα καὶ ποικιλωτέραν τὴν πραγματείαν ἀπερ- γαζόμενοι. καὶ γὰρ περί τε πατρὸς <καὶ> υἱοῦ καὶ πνεύματος, τῆς θείας καὶ ζῳαρχικῆς τριάδος, ἀριδήλως διασαφοῦσι περί τε τῆς ἐνσάρκου οἰκονομίας τοῦ κυρίου καὶ θεοῦ καὶ σωτῆρος ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, τῆς ἐκ παρθένου φημὶ ἀρρεύστου γεννήσεως καὶ τῶν παρ’ αὐτοῦ τελεσθεισῶν ἰάσεων HSS.: AS (P nur Ζ. 94—100) = Φ Überschrift: βιβλίον σιβυλλιακὸν ἐν λόγοις θ· οἱ σιβυλλιακοὶ χρησμοί· πρῶτος S. 9 συγκεχυμένην Wilamowitz συγκεχυμένοις Φ | 14 ποικιλοτέραν Φ. Ι 15 καὶ υἰοῦ Wilam. υἱοῦ Φ Ι 16 διασαφοῦσιν S. Ι 19 ἀρεύστου Φ. — παρ’: παρὰ A. *) Der Prolog, der ganz konfuse Angaben enthält (vgl. bes. S. 4, 75 f. 81 ff.) wesentlich die (vollständigere) Tübinger Theosophie (Buresch: Klaros. S. 87 ff. — Aristokritos Verfasser? vgl. Brinkmann: Rhein. Mus. LI 278 f.) zu benutzen scheint (vgl. bes. S. 3, 51 ff.), ist spät und ohne selbständigen Wert. Es im litterarhistorischen Apparate auch nur Hinweise gegeben werden entweder auf die direkten Quellen des Verfassers oder auf die diesen zunächst stehende die gnze Reihe der Sibyllen-Kataloge (vgl. Maass: de Sibyllarum indicibus) auszuschreiben oder auch alle Belege für jedes einzelne Stück historisch unzulässig. ὡσαύτως τοῦ ζῳοποιοῦ πάθους αὐτοῦ καὶ τῆς ἐκ νεκρῶν τριημέρου ἐγέροεως καὶ τῆς μελλούσης γενέσθαι κρίσεως καὶ ἀνταποδόσεως ὧν ἐν τῷ βίῳ τούτῳ ἐπράξαμεν ἅπαντες· πρὸς τούτοις τὰ ἐν ταῖς Μωσαϊκαῖς γραφαῖς καὶ ταῖς τῶν προφητῶν βίβλοις δηλούμενα περί τε τῆς κοσμικῆς κτίσεως <καὶ> τῆς ἀνθρώπου πλάσεως καὶ ἐκπτώσεως τοῦ παραδείσου καὶ αὐθις ἀναπλάσεως τρανῶς διαλαμβάνουσι· περί τινων γεγονότων ἢ καὶ ἴσως γενησομένων ποικίλως προλέγουσι· καὶ ἁπλῶς οὐ μικρῶς ὠφελεῖν τοὺς ἐντυγχάνοντας δύνανται.
Σίβυλλα δὲ Ῥωμαϊκὴ λέξις ἑρμνηνευομένη προφῆτις ἤγουν μάντις· ὅθεν ἑνὶ ὀνόματι αἱ θήλειαι μάντιδες Σίβυλλαι τοίνυν, ὡς πολλοὶ ἔγραψαν, γεγόνασιν ἐν χρόνοις καὶ τόποις τὸν ἀριθμὸν δέκα. πρώτη οὖν ἡ Χαλδαία ἤγουν ἡ Περσὶς ἡ κυρίῳ ὀνόματι καλουμένη Σαμβήδη, ἐκ τοῦ γένους οὖσα τοῦ μακαριωτάτου Νῶε, ἡ τὰ κατὰ Ἀλέξανόρον τὸν Μακεδόνα λεγομἐνη προειρηκέναι· ἡς μνημονεύει Νικάνωρ ὁ τὸν Ἀλεξάνόρου βίον ἱοτορήοας· δευτέρα Λίβυσσα, ἡς μνήμην ἐποιήσατο Εὐριπίδης έν τῷ προλόγῳ τῆς Λαμίας· τρίτη ἡ ἐν Δελφοῖς τεχθεῖσα, περὶ ἡς εῖπε Χρύσιππος ἐν τῷ περὶ θεό> τητος βιβλίνῳ· τετάρτη ἡ Ἰταλικὴ ἡ ἐν Κιμμερίᾳ τῆς Ἰταλίας, ἧς υἱὸς ἐγένετο Εὔανδρος ὁ τὸ ἐν Ῥώμῃ τοῦ Πανὸς ἱερὸν τὸ Λούπερκον κτίσας· πέμπτη ἡ Ἐρυθραία ἡ καὶ Τρωικοῦ προειρηκυῖα πολέμου, περὶ ἡς Ἀπολλόδωρος διαβεβαιοῦται· ἕκτη ἡ Σαμία ἡ κυρίῳ ὀνόματι περὶ ἧς ἔγραψεν Ἐρατοσθένης· ἑβδόμη ἡ Κυμαία ἡ γεγομένη Ἀμάλθεια ἡ καὶ Ἐροφίλη, παρά τισι δὲ Ταραξάνδρα· Βεργίλιος δὲ 29 Σίβυλλα . . . . 32 . . . δέκα = (Τüb. Theos. S. 120, 15—121, 1 Bur.) Suidas p. 742, 13—17 (vgl. Anecdota Parisina ed. Cramer I 332, 19 — 21) — 32 πρώτη . . 36 . . . ἱστορήσας Suid. p. 741, 13 ff. + 740, 14—18. Anecd. Par. a.a.O. 22 ff. — 86 . . . 41 . . . κτίσας vgl. SchoHon zu Piatons Phaidros 244 B, das von allen anderen Zeugen am ähnlichsten ist, nur steht das Citat aus Eratosthenes (vgl. Ζ. 44) hier an falscherstelle. — 41 πέμπτη . . . 42 . . . . πολέμου vgl. Suidas 741, 17 742,1. — 42 περὶ. . . 43 διαβεβαιοῦται vgl. Schol. Plat. — 43 ἕκτη . . . 44 Ἐρατοσθένης = Suid. 742, 1 — 3. — 44 ἑβδόμη . . . 46 . . . θυγατέρα vgl. Schol. Plat. Tüb. Theos. S. 121, 4 Bar. 24 καὶ τῆς Hartel τῆς Φ | 28 τοὺς ἐντυγχάνοντας ὠφελεῖν δ. Φ ∾ Wilam. 29 Σίβυλλα . . . . 30 . . . ὠνομάσθησαν nach 31 Σίβυλλαι . . . . 32 . . . . δέκα Φ ∾ Maass nach Anecd. Par. I 332 | 33 κυρίῳ Suid. κυρίως Φ | 34 κατὰ: κατὰ τὸν A | 35 ἱκανῶς Φ | 86 Λίβυσσα: σίβυλλα Φ | 39 Κιμμερίᾳ Suid. μερίᾳ Schol. Plat. Κιμμερίᾳ Maass, vgl. Plin. nat. h. III 5, 61 Ι 41 Λούπερκον Φ Schol. Plat. Λουπέρκιον Clemens Alex. Strom. I 21, 108. Λουπερκάλιον Maass 46 Ἀμάλθεια Schol. Piaton. Anecd. Par. Τüb. Theos. ἀμαλθία Φ ἀμαλθαία Suid. Ἐροφίλη ist zu halten, ähnlich Ἐρωφίλην Schol. Plat. — τισι δὲ: τισιν ἐς A. — παραξάνδρα A, — Βεργίλιος Rzach βἱσγήλιος S. τὴν Κυμαίαν Δηιφόβην καλεῖ Γλαύκου θυγατέρα· ὁγθόη ἡ Ἐλλησποντία τεχθεῖσα ἐν κώμῃ Μαρμησσῷ περὶ τὴν πολίχνην Γεργιτίονα, ἥτις ἐνορία ποτὲ Τρῳάδος ἐτύγχανεν ἐν καιροῖς Σόλωνος καὶ Κύρου, ὡς ἔχραψεν Ἡρακλείδης ὁ Ποντικός· ἐννάτη ἡ Φρυγία· δεκάτη ἡ Τιβουρτία ὀνόματι Ἀβουναία.
Φασὶ δέ, ὡς ἡ Κυμαία ἐννέα βιβλία χρησμῶν ἰδίων προσεκόμισε Ταρκυνίῳ Πρίσκῳ, τῷ τηνικαῦτα βασιλεύοντι τῶν Ῥωμαϊκῶν πραγμάτων τριακοσίους φιλιππείους ὑπὲρ αὐτῶν ζητήσασα. καταφρονηθεῖσα δὲ καὶ οὐκ ἐρωτηδισα τίνα ἐστὶ τὰ ἐν αὐτοῖς περιεχόμενα, πυρὶ παρέσωκεν ἐξ αὐτῶν τρία. αὖθίς τε ἐν ἑτέρᾳ προσόδῳ τοῦ βασιλέως προσήνεγκε τὰ ἓξ βιβλία τὴν αὐτὴν ἐπιζητήσασα. οὐκ ἀξιωθεῖσα δὲ λόγου πάλιν ἔκαυσεν ἄλλα εἶτα ἐκ τρίτου ἐπιφερομένη τὰ περιλειφθέντα τρία προσῆλθεν αἰτοῦσα τὸ αὐτὸ τίμημα λέγουσα, εἰ μὴ λάβοι, καίειν καὶ αὐτά. τότε, φασίν, ὁ βασιλεὺς ἐντυχὼν αὐτοῖς καὶ θαυμάσας ἔδωκε ὑπὲρ αὐτῶν ἐκατὸν φιλιππείους καὶ ἐκομίσατο αὐτά, παρεκάλει δὲ περὶ τῶν ἄλλων· αὐτῆς δὲ ἀπαγγειλάσης μήτε τὰ ἴσα τῶν ἔχειν μήτε τι δίκα ἐνθουσιασμοῦ τοιοῦτον ἴσθ’ ὅτε δέ τινας ἐκ διαφόρων πόλεων καὶ χωρίων τὰ νομισθέντα αὐτοῖς ἀναγκαῖα καὶ ἐπωφελῆ καὶ δεῖν ἐξ συναγωγὴν ποιήσασθαι, τοῦτο τάχιστα καὶ πεποιήκασι. τὸ ἐκ θεοῦ δοθὲν ὡς ἀληθῶς μυχῷ κείμενον οὐκ ἔλαθε. πασῶν τῶν Σιβυλλῶν τὰ βιβλία ἀπετέθησαν ἐν τῷ Καπιτωλίῳ τῆς πρεσβυτέρας τῶν μὲν τῆς Κυμαίας κατακρυβέντων καὶ οὐ διαδοθέντων εἰς πολλούς, ἐπειδὴ τὰ συμβησόμενα ἐν Ἰταλίᾳ ἰδικώτερα καὶ τρανότερον ἀνεφώνησε, τῶν δὲ ἄλλων γνωσθέντων ἅπασιν. ἀλλὰ τὰ μὲν τῆς Ἐρυθραίας προγεγραμμένα ἔχει 46 ὀγδόη . . . 49 . . . Ποντικός = Suid. 742, 4—7 + Schol. Plat, | 49 ἐννάτη Φρυγία = Schol. Plat, Τüb. Theos. — 50 δεκάτη . . . Ἀβουναία = Suid, 742, 7 f. Par. — Tüb. Theos, hat: ι΄ ἡ Αἰγυπτία, ἦ ὄνομα Ἀβουναία; doch kann einer Randbemerkung stammen, die ein Leser des Clemens (Strom. I 21, 108) machte. — 51—74 vgl, Τüb. Theos. 121, 8—122, 15 Bar. 46 δηιφόβην aus δηιφόβης A δηιφόβοις S | 47 Μαρμησσῷ: die alte richtige Form natürlich Μαρπησσῷ, die Überlieferung jedoch will Μαρμησσῷ: μαρμίσω (μαρσίσῳ Α) μαρμήσσω Suid. μαρμυσσῷ Schol. Plat. Marmesso Lactant. div. inst. I 6, 12, vgl. auch Stephanus Byzantin. u, d. W, Μερμησσός. | 4748 Φ und so die Tradition: γεργετίωνα Schol. Plat. γεργίτων Anecd. Par. Gergithium richtig Lactant. | 50 Τιβουρτία Schol. Plat. τιγουρτία Φ Suid, τιγούρτη Anecd. Par. — Ἀβουναία Φ Τüb. Theos. Suid. Anecd. Par. Ἀλβουναία Schol. Plat. 53 φιλιππείους Alex. φιλιππαίους Φ | 54 οὐκ Tüb. Theos, οὔτε Φ | 54—55 αὐτοῖς περιεχόμενα A (περισχόμενα S verb. v. C. Schultess) | 56 προσόδῳ προόδῳ Φ | 62 ἶσα S | 71 τρανώτερον Φ. — ἀνεφώνησεν S | 72 ἀλλὰ ... 74 . . . ἀπὸ τοῦ χωρίου ἐπικεκλημένον αὐτῇ ὄνομα· τὰ δέ γε ἐπιγράφονται ποία ποίας εἰσίν, ἀδιάκριτα δὲ καθέστηκε.
Φιρμιανὸς τοίνυν, οὐκ ἀθαύμαστος φιλόσοφος καὶ ἱερεὺς προλεχθέντος Καπιτωλίου γενόμενος, πρὸς τὸ αἰώνιον ἡμῶν φῶς τὸν Χριστὸν βλέψας ἐν ἰδίοις πονήμασι τὰ εἰρημένα ταῖς Σιβύλλαις περὶ τῆς ἀρρήτου δόξης παρέθηκε καὶ τὴν ἀλογίαν τῆς Ἑλληνικῆς πλάνης δυνατῶς ἀπήλεγξε. καὶ ἡ μὲν αὐτοῦ ἔντονος ἐξήγησις Αὑσονίᾳ γλώττῃ οἱ δὲ Σιβυλλιακοὶ στίχοι Ἑλλάδι φωνῇ ἐξηνέχθησαν. ἵνα δὲ τοῦτο μὴ ἄπιστον φαίνηται, μαρτυρίαν τοῦ ἀνδρὸς παρέξομαι ἔχουσαν τόνδε τὸν οὐν τὰ παρ ἡμῖν εὑρισκόμενα Σιβυλλιακὰ οὐ μόνον τοῖς νοοῦσι τὰ Ἐλλήνων εὐκαταφρόνητά ἐστιν — τὰ γὰρ τίμια δοκεῖ — ἀλλὰ καὶ ὡς πάντων τῶν στίχων μὴ σῳζόντων τὴν ἀκρίβειαν τοῦ μέτρου, ἀργοτέραν ἔχει τὴν πίστιν· αἰτία αὕτη τῶν ταχυγράφων οὐ συμφθασάντων τῇ ῥύμῃ τοῦ λόγου καὶ ἀπαιδεύτων γενομένων οὐ τῆς προφήτιδος· ἅμα γὰρ ἐπιπνοίᾳ ἐπέπαυτο ἡ τῶν λεχθέντων μνήμη. πρὸς ἃ καὶ ὁ Πλάτων βλέψας ἔφη, ὅτι κατορθώσουσι πολλὰ καὶ μεγάλα πράγματα μηδὲν εἰδότες ὡν λέγουσιν. ἡμεῖς οὖν ἐκ τῶν κομισθέντων ἐν Ῥώμῃ ὑπὸ τῶν πρέσβεων ὅσα δυνατὸν παραθήσομαι· ἐξηγήσατο τοίνυν περὶ τοῦ ἀνάρχου θεοῦ τάδε·
Εἶς θεός, ὃς μόνος ἄρχει, ὑπερμεγέθης, ἀγένητος· —
ἀλλὰ θεὸς μόνος εἶς πανυπέρτατος, οςπεποίηκεν
οὐρανὸν ἠέλιόν τε καὶ ἀστέρας ἠδὲ δελήνην
καρποφόρον γαῖάν τε καὶ ὕδατος οἴδματα πόντου.
ὃς μόνος ἐστὲ θεὸς κτίστης ἀκράτητος ὑπάρχων·
αὐτὸς δ' ἐστήριξε τύπον μορφῆς μερόπων τε
αὐτός φύοιν πάντων, γενέτης βιότοιο.
ὅπερ εἴρηκεν ἢ καθὸ συνερχόμενοι εἰς σάρκα μίαν πατρὸς γίνονται ἢ καθὸ ἐκ τῶν τεσσάρων στοιχείων ἐναντίων ὄντων ἀλλήλοις καὶ τὸν ὑπουράνιον κόσμον καὶ τὸν ἄνθρωπον ἐδημιούργησεν.
I.
Ἀρχομένη πρώτης γενεῆς μερόπων ἀνθρώπων ἄχρις ἐπ’ ἐσχατίῃσι προφητεύσω τὰ ἕκαοτα, ὁππόσα πρὶν γέγονεν, πόσα δ’ ἐστίν, ὁπόσσα δὲ μέλλει ἔσσεσθαι κόομῳ διὰ δνσσεβίας ἀνθρώπων.
πρῶτον δὴ κέλεταί με λέγειν θεὸς ὡς ἑγενήθη άτρεκέως κόομος. σὺ δέ, ποικίλε θνητέ, πίφαοκε νουνεχέως, ἵνα μήποτ’ ἐμῶν ἐφετμῶν ἀμελήοῃς, ὕψιστον βασιλῆα, ὃς ἔκτισε κόομον ἅπαντα εἴπας ,γεινάσθω' καὶ ἐγείνατο. ἥδραδε γὰρ γῆν Ταρτάρῳ ἀμφιβαλὼν καὶ φῶς γλυκὺ αὐτὸς ἔδωκεν· οὐρανὸν ὕψωοεν, γλαυκὴν δ' ἥπλωδε θάλασσαν, καὶ πόλον ἐστεφάνωσεν ἅλις πυριλωμπέσιν ἄστροις καὶ γαῖαν κόσμησε φυτοῖς, ποταμοῖσι δὲ πόντον χευάμενος ἐκέρασσε καὶ ἀέρι μίξεν ἀυτμάς HSS.: APS. Β (V. 1—381) p = Φ. FRLT = Ψ Aufschrift: οἱ Σιβνλλιακοὶ χρησμοί Α ΟΙ‘ ΤΗΣ ΣΙΒΥΛΛΛΣ ΒΙΒΛΙΟΝ Α ονΠ Ρ οἱ τῆς σίβύλλας χρησμοὶ S nicht mehr deutlich zu lesen in B; über die Aufschrift in Ψ vgl. Β. VIII. Überschrift: ἐκ τοῦ πρώτου λόγου <Β. ΣΙΒΥΛΛΑΣ ΒΙΒΛΙΟΝ Α ον ΙΙΕΡΙ ΤΟΥ ΑΝΑΡΧΟΥ ΘΕΟΥ, dann Fragm. 1, 7, danach 3 —5. 5, 1—3 (vgl. den Prolog), endlich: ’Εκ τοῦ πρώτου λόγου P. In Ψ folgt Β. I nach VIII. 2 ἄχρις έπ’ ἐσχατίῃσι vgl. XII 104. — έσχατιης Ψ | 3 vgl. IV 19 (V 114). — γέγονε Ψ. —πόσα: ὅσα Volkmann. — ἐστίν Opsopoeus ἔσσετ’ (aus ἔσσεται Α) Φ ἔσσεται Ψ. — ὁπόσσα: πόσσα (πόσα) ΑΨ | 4 διὰ δνσσεβίας ἀνθρώπων = XIV 86. - δυσσεβείας ΦΨ verb. v.Opsop. | 5 vgl.II 5. ΙΙΙ 7 (298.491) XIII 1.|1 6 ποικίλε θνητέ vgl. ΙΙΙ 217. 624. — ποιχιλόθνητε Ψ. — πίφαυσχε Volkm. | 9 είπε Ψ. — γινάσω Φ γινέσθω Volkm. — καὶ γίνατο Φ καὶ γίνετο Volkm. | 10 Anf. = V. 119. — Ταρτάρῳ ἀμφιβαλὼν Opsop. aus V. 119. ταρτάρῳ ἀμφὶ σύλον (σαον? P) Φ ταρτάρου ἀ. σ. Ψ | 11 οὐρανὸν δ’ Ψ. — ὕχρωσε ΦΨ | 12 πυριλαμπέσιν PS περιλαμπέσιν die anderen HSS. | 14 χευάμενον Ψ. — ἐκέρασε ΦΨ. — ἠέρι Rzach. — μίξεν Ψ. — ἀϊτμᾶσ PS. καὶ νέφεα δροδόεντα· τιθεὶς ἄρα καὶ γένος ἄλλο ίχθύας ἐν πελάγεσσι καὶ ὄρνεα δῶκεν ἀήταις, ὕλαις δ’ αὖ θῆρας λασιαύχενας ἠδὲ δράδοντας ἑρπυστὰς <γαίῃ<, καὶ πάνθ’ ὅσα νῦν καθορᾶται, αὐτὸς ταῦτ’ ἐποίησε λόνθ’ καὶ πάντ’ ἐγενῄθη ὦκα καὶ ἀτρεκέω· ὅδε γὰρ πάλετ’ αὐτολόχεντος, οὐρανόθεν καθορῶν· ὡπὸ <γαίῃ< τετέλεοτο δὲ κόσμος. καὶ τότε δὴ μετέπειτα πλάσεν πάλιν ἔμπνοον ἔργον εἰκόνος θεσπέσιον, τὸν δὴ ἀπομαξάμενος νέον ἄνδρα καλὸν θεσπέσιον, τὸν δὴ κέλετ’ ἐν παραδῳίσῳ ἀμβροοίῳ ναίειν, ὥς οἱ καλὰ ἔργα μεμήλῃ. ἀντὰρ ὃ μοῦνος ἐὼν παραδείσου ἐριθηλέι κήπῳ προσλαλιὴν ποθέεσκε καὶ ηὔχετο εἶδος ἀθρῆσαι ἄλλ’ οἶον αὐτὸς εχεν. τοῦ δὴ θεὸς αὐτὸς ἐκ λαπάρης ὀλτοῦν ἐποιήοατο Εὖαν ἀγητήν. κουριδίην ἄλοχον, ἥν δὴ πόρεν ἐν παραδείσῳ. τούτῳ συνναίειν. ὃ δέ μιν κατιδὼν μέγα θυμῷ θαῦμ’ ἔχεν ἐξαίφνης, κεχαρημένος, οἶον ὁρᾶτο ἀντίτνπον ὁείουημα· σοφοῖς δ’ ἠμείβετο μύθοις αὐτομάτοις ῥείονοι· θεῷ γὰρ πάντ’ εμεμήλει. οὔτε γὰρ ἀκρασίῃ νόον ἔσκεπον οὔτε μὲν αἰδῶ εἶχον, ἀλλ’ ἦσαν κραδίῃς ἀπάνευθε κακοῖο χὡς θῆρες βαίνεσκον ἀποσκεπέεσσι μέλεσσιν. 31 ff. Philo: de opificio mundi 53 p. 36 Μ. ἐπεὶ δ’ ἐπλάσθη καί γυνή, θεασάμενος ἀδελφὸν εἶος καὶ συγγενῆ μορφὴν ἠσμένισε τῇ θέᾳ καὶ προσιὼν ἠσπάζετο. ἡ δ’......ἀντιπροσφθέγγεται μετ’ αἰδοῦς. — 35 εοκεπον und 37 ἀποσκεπέεσσι: Josephus: Antiq. Jud. I 44 . . . σκέπην αὐτοῖς ἐπενύονν . . . φύλλοις . . . ἐαυτοὺς συκῆς ἐσκέπασαν. 15 δ᾿ ἄρα Auratus | 18 Nach ἐρπνστάς + γαίῃ Wilamowitz δῶκεν Volkm., andere haben anders auszufullen geaucht | 19 λόγῳ < A mit Spatium | 21 ονρανόεν Bleek ονρανον ΦΨ. — ὐπό (τῷ) τετέλεστο δὲ κόσμος Wilam. ὑποτετέλεστο δὲ κόσμος ΦΨ ὑπὸ δὲ κόσμος τετέλεστο Volkm. ὐπέρευ τετ. δὲ κόσμος Hartel. | 23 vgl. VIII 266. 25 ὥς. . . μεμήλῃ vgl. III 220. ὤς οἰ: ὄπποι Ψ. — μεμήλει Ψ μεμήλοι Volkm. | 26 ὂ wollte man falschlich in R gelesen haben: ὃς ΦΨ. — παραδείσου ἐρ. κήπῳ vgl. Fragm. 3,48. | 29 ἐκ λαπάρας ὀστοῦν Auratus ἐκ λαπάρας τούτῳ Φ ἐκ λαπάρας (λαπάρης RLT) τούτου ψ. — εὔαν Φ | 32 ἐξαπίνης Rzach vgl. V. 164. — οἷον Aurat. οἷος Φψ. — ὁρᾶτο Aurat. ὁρᾶται Φψ | 33 Anf. = V. 333. VIII 270 (vgl. Nonnos: Paraphrasis I 117. III 29). 34 αὐτομάτοισι ῤέουσι Φ. — πάντ᾿ ἐμεμήλει PS πάντα μεμήλει d. and. HSS. | 36 εἶχον: ἄμφω εἶχον Ψ ἄμφεχον Alex.—κραδίῃς Boissonade vgl. V. 185 (ῥἴζῆς). κραδίης ΦΨ Meineke | 37 χὠς (Aurat.) Alex. καὶ ὡς ΦΨ. — βαίνεσκον Anonymus Bernensis Mendelssohn δὴ βένεσκον Φ ἀβαίνεσκον Ψ. — ἀπὸ σκοπέεσσι A ἀπὸ σκοπίεσσι PSB ἀποσκοπίεσσι Ψ. — μέλεσσι F μέλεσι RL < Φ. τοῖσι δὲ καὶ μετέπειτα θεός ἐφετμὰς ἀγορεύσας δεῖξεν τοῦ δένδρου μὴ ψαῦοαι· τοὺς δὲ μάλ᾿ αἰνός ἐξαπάτησεν ὄφις δολίως ἐπὶ μοῖραν ἀπελθεῖν τοῦ θανάτου γνῶσίν τε λαβεῖν ἀγαθοῦ τε κακοῦ τε. ἀλλὰ γυνή πρώτη προδότις ⏔ γείνατ᾿ ἐκείνῳ, ἣ δῶκεν, τοῦτον δ᾿ ἀδαῆ πείθεσκεν ἁμαρτεῖν. ὃς δὲ γυναικὸς ἔπεσσι πεπεισμένος ἐξελάθεσκεν ἀθανάτου κτίοτου, σαφέων δ᾿ ἀμέλησεν ἐφετμῶν. τοὔνεκεν ἀντ᾿ ἀγαθοῖο λάβον κακόν, οἷον ἔπραξαν. καὶ τότε δὴ γλυκερῆς συκῆς πέταλ᾿ ἀμπείραντες ἐσθῆτας τεῦξαν καὶ ἐπ᾿ ἀλλήλοισιν ἔθηχαν μήδεά τ᾿ ἀμφεκάλυψαν, ἐπεί σφισιν ἤιεν αἰδώς. τοῖσιν δ᾿ ἀθάνατος κότον ἔνθετο κἄβαλεν ἔξω ἀθανάτων χώρου. τόδε γὰρ τετελεσμένον ἦεν θνητῷ ἐνὶ χώρῳ μεῖναι, ἐπεὶ οὐκ ἐφύλαξαν ἀθανάτου μεγάλοιο θεοῦ λόγον εἰσαΐσαντες. οἳ δ᾿ ἄφαρ ἐξελθόντες ἐπὶ ζείδωρο ἄρουραν δάκρυσι καὶ στοναχαῖς δεύοντο· ἔπειτα δὲ τοῖσιν ἀθάνατος θεὸς αὐτὸς ἐπὶ προφερέστερον εἶπεν· ,αὔξετε, πληθύνεοθε καὶ ἐργάζεσθ᾿ ἐπὶ γαίης ἐντέχνως, ἵν᾿ ἔχητε τροφῆς κόρον ἱδρώοντες.᾿ ὣς φάτο· τῆς δ᾿ ἀπάτης τὸν ἐπαίτιον ἑρπυστῆρα νηδύι καὶ κενεῶνι ποιήοατο γαῖαν ἐρείδειν πικρῶς ἐξελάσας· δεινήν δ᾿ ἔχθραν προΐαψεν 46 vgl. (VIII 280. XIV 315) Hesiod. Theog. 585 und Aristobuls (Euseb. Praep. ev. XIII 12, 5) gefälschte Orphik V. 13 αυτός δ᾿ ἐξ ἀγαθῶν θνητοῖς κακὸν οὐκ ἐπιτέλλει | ἀνθρώποις. (Gregor. Naz. Carm. p. 1012, 563 Μ.) 38 vgl. V. 104. — καὶ μετέπειτα δὲ θεὸς τοῖσι(ν) Φ καὶ μετέπειτα δὲ τοῖσι θεὸς Castal. | 39 τοῦ ΡΒ τ᾿ οὗ Sp θ᾿ οὖ Α ἰοὖ Ψ ἰοῦ Mdls. — ψαῦσαι Alex, ψαύσειν Φ ψαυέμεν Ψ. — αἰνὸν ψ | 40 f. vgl. VIII 261 f. — ἐξηπάτηοεν Ψ | 42 τότε + nach προδότις Rz. — γίνετ᾿ Φ vgl. V. 9. | 43 τούτῳ δ᾿ ἀδαεῖ Ψ | 44 ὃς δὲ γυναικὸς ἔπεσσι Opsop. ὃς δ᾿ ἐπέεσσι γυναικὸς Φ ὃς ῥ᾿ ἐπ. γ. Ψ. — ἐκλελάθεσκεν Rz. Mdls. | 45 δ᾿ ἠμέλησεν Ψ | 46 vgl. XIV 315 | 47 ἐμπείραντες Φ | 48 τεῦξαν καὶ ἐπ᾿ Wilam. τεύξαντο καὶ Ψ τεύξαντες έπ᾿ Φ | 49 τ᾿: δ᾿ Ψ | 50 τοῖσι (τήσι L) Ψ. — ἔνθετο Sp ἔκθετο Ρ ἔθετο ΑΒΨ. — κἄκβαλεν (κἄμβαλεν R) Ψ | 51 τόδε: τοῦτο Ψ | 52 θνητῷ ἐνὶ χώρῳ Rz. vgl. V. 215. 356. θνητοῖς ἐν χώρῳ A θν. ἐν χώρᾳ PSB θνητοῖσιν ἐν χώρᾳ ψ | 53 ἀθανάτοιο Φ. — εἰσαΐσαντες Alex, aus V. 354. ἀίααντες Φ ἀείααντος Ψ 54 ἐπὶ. . . ἄρουραν = IV 45 | 55 στοναχαῖσι Ψ. — δεύοντο: δεύοντο γαῖαν Ψ. — ἔπειτα δὲ τοῖοιν: τοῖσι δ᾿ ἔπειτα Ψ | 56 θεὸς αὐτὸς Castal. αὐτὸς θεὸς ΦΨ. — ἐπὶ τροφέστερον RL ἔπος προφερέοτερον Opsop. | 57 αὔξετε, πληθύνεσθε καὶ Mein. αὐξάνεσθε πληθύνεσθε καὶ Ψ αὔξεαθε πληθύνεσθ᾿ Φ | 58 ἐντεχνέως Φ ἐνδελέχῶς Alex. | 59 ὑπαίτιον Ψ. ἐν μέσῳ ἀλλήλων· καὶ ὅ μὲν κεφαλὴν προφυλάσσει σῴζειν, ὄς δὲ πτέρναν, ἐπει θάνατός γε πάρεστιν πλησίον ἀνθρώπων καὶ ἰοβόλων κακοβούλων.
καὶ τότε δὴ γενεὴ πληθύνετο, ὡς ἐκέλευσεν αὐτὸς ὁ παντοκράτωρ, καὶ αὔξανεν ἄλλος ἐπ’ ἄλλῳ λαὸς ἀπειρέσιος· οἴκους δὲ μὲν ἐξήσκησαν παντοίονς ἠδ’ αὖτε πόλεις καὶ τείχε’ ἐποίονν εὖ καὶ ἐπισταμένως· οἶσιν πολνχρόνιον ἦμαρ ὤπαοεν εἰς ζωὴν πολνήρατον· οὐ γὰρ ἀνίαις τειρόμενοι θνῇσκον, ἀλλ’ ὡς δεδμημένοι ὕπνῳ· ὅλβιοι οἱ μέροπες μεγαλήτορες, οὔς ἔφίλησεν σωτὴρ ἀθάνατος βασιλεὺς θεός. άλλὰ καὶ αὐτοί ἤλιτον ἀφροσύνῃ βεβολημένοι. οἴ γὰρ ἀναιδῶς ἐξεγέλων πατέρας καὶ μητέρας ἠτἰμαζον, γνοιοτοὺς δ’ οὐ γίνωσκον ἀδελφειῶν ἐπίβονλοι. ἦσαν δ’ ἄρ μιαροὶ κεκορεσμένοι αἴματι φωτῶν καὶ πολέμους ἐποίουν. ἐπὶ δ’ αὐτοὺς ἤλυθεν ἄτη ὑστάτη σὐρανόθεν βεβολημένη, ἤ βιότοιο δεινοὺς ἐξεῖλεν· τοὺς δ’ αὖ ὑπεδέξατο Ἄιδης· Ἅιδην δ’ αὖτ’ ἐκάλεσσαν, ἐπεὶ πρῶτος μόλεν Ἀδάμ γεσάμενος θανάτου, γαίη δέ μιν ἀμφεκάλυψεν. τοὔνεκα δὴ πάντες οἱ ἐπιχθόνιοι γεγαῶτες ἀνέρες εἰν Ἀίδαο δόμοις ἰέναι καλέονται. 65 —124 vgl. Hesiod: Ἔργα κ. ἡ. 109ff., dazu Vergil: Bucol. IV 4 (Probus p. 9, 14 Keil: Cumaei carminis, Hesiodi a patre Dio, qui Cumaeus fuit. Hesiodus autem in libris suis quattuor saeculorum facit mentionem). — Verwandt ist sonet mit der Schilderung der griechische Henoch (Flemming und Radermacher) S. 25 f. — 71 ἀλλ’... ὔπνῳ vgl. Hesiod a. a. Ο. 116. — 76 ἀδελφειῶν ἐπίβονλοι: Hinweis auf Kains und Abels Zank um ihre Schwester? vgl. Epiphan. Haer. XL 5 ἐπειδή, φασίν < οἱ ἀρχοντικοί), ἐρῶντες ἦσαν ἀμφότεροι τῆς ἀδελφῆς τῆς ἰδίας αὐτῶν, τούτου χάριν έπανέστη ὁ Κάϊν τῷ Ἄβελ .... Die „Schatzhöhle“ ed. Bezold S. 8. 63 ὅς: ὁ Ψ | 66 Anf. = II 220. VIII 82. XI 8 | 67 ἀπειρεσίων Ψ. — οἴκονς.... 68 παντοίους vgl. V. 91 f. — ἤδ’ Φ | 69 οίσι ΑΨ (οἶσσι R οἵσσι L). οἶσίν τε πολύχρονον oder οἶσιν πονλύχρονον Mein. | 71 vgl. V. 301 | 72 Anf. vgl. V. 304. — οἴ Φ οἱ < Ψ | 74 βεβολημένοι vgl. V. 79. 113. 150. 368 | 76 γνωστούς: χριστοὺς L γνωτοὺς Mein. — οὐ γίνωσκον Turnebus οὐκ ἐγίνωσκον ΦΨ. — ἀδελφεῶν Ψ | 77 δ'ἄρ: ἄρα Ψ. — κεκορεσμένοι Buresch κεκορνθμένοι ΦΨ | 78 f. ἐπι . . . ἄτη vgl. XI 11 f. ἐπὶ δ’ αὐτοὺς Auratus ἴσση (ἴση Ψ) δ' αντοις ΦΨ ἐπὶ δ’ αὐτοῖς Alex.2 79 βεβολημένοι Φ. — ἤ Opsop. ἤ Φ καὶ Ψ | 80 δ' αὖθ’ Rz. | 81 αὖτε κάλεσσαν Φ αὖτ' ἐκάλεσαν (αὐτ’ αἰκαλεσαν L) Ψ | 82 γαίη Volkm. Mein. γαῖα ΦΨ | 83 οι < Ψ 84 εἰν: ἐν Ψ. ἀλλ' οὖτοι πάντες καὶ εἰν Ἀίδαο μολόντες τιμὴν ἔσχηκαν, [καὶ] ἐπεὶ πρῶτον γένος ἦσαν.
αὐτὰρ ἐπεὶ τούτους ὑπεδέξατο, δεύτερον αὖτις τῶν καταλειφθέντων [τε] δικαιοτάτου ἀνθρώπων ἄλλο γένος τεῦξεν πολνποίκιλον, οἶς ἐμεμήλει ἔργ' ἐρατὰ σπουδαί τε καλαὶ καὶ ὑπείροχος αἰδώς καὶ πυκινὴ σοφίη· τέχνας δὲ μὲν ἐξήσκησαν παντοίας εὑρόντες ἀμηχανίαις ἐπινοίας. καί τις μὲν γαίην άρότροις ἐξεῦρε γεωργεῖν, ἄλλος τεκταίνειν, ἄλλω δὲ πλέειν μεμέλητο, ἄλλῳ δ’ ἀστρονομεῖν καὶ ὀνειροπολεῖν τὰ πετεινά, φαρμακίη δ’ ἄλλῳ, αὐτὰρ μαγικὴ πάλιν ἄλλῳ· ἄλλοι δ' ἄλλα ἔκαστα μεμηλότα τεχνώοντο, Γρήγοροι ἀλφηοτῆρες, ἐπωννμίης μετέχοντες ταύτης, ὄττι φρεοὶν ἀκοίμητον νόον εἶχον 85 f. vgl. V. 302f. — 86 vgl. Hesiod a. a. 0. 142. — 87 Subject zu ÿπεδέξατο u. 89 τεῦξεν fehlt, es ist γαίη: Gedankenkreis des Hesiod. — 91 — 108 jüdischchristlicher Mythus: vgl. den griechischen Henoch S. 24 ff., wo die Rede von den Ἐγρήγοροι resp. ἄγγελοι vἱοὶ οὐρανοῦ ist: ... . 24, 17 καὶ ἔλαβον ἑαυτοῖς γυναῖκας, ἔκαστος αὐτῶν ἐξελέξαντο ἑαυτοῖς γυναῖκας, καὶ ἥρξαντο εἰσπορεύεσθαι πρὸς αὐτὰς καὶ μιαίνεσθαι ἐν αὐταῖς.....αἱ δὲ ἐν γαοτρὶ λαβοῦσαι ἐτέκοσαν γίγαντας μεγάλους ἐκ πηχῶν τριαχιλίων.....26 ἐδίδαξε τοὺς ἀνθρώπους Άζαὴλ μαχαίρας ποιεῖν καὶ ὄπλα καὶ ἀσπίδας καὶ θώρακας . . . καὶ ὑπέδειξεν αὐτοῖς τά μέταλλα καὶ τὴν ἐργασίαν αὐτῶν καὶ ψέλλια καὶ κόσμους καὶ στίβεις καὶ τὸ καλλιβλέφαρον καὶ παντοίους λίθους ἐκλεκτοὺς καὶ τὰ βαφικά......Σεμιαζᾶς ἐδίδαξεν ἐπαοιδὰς καὶ ῥιζοτομίας, Ἀρμαρώς ἐπαοιδῶν λυτήριον, Ῥακιὴλ ἀστρολογίας, Χωχιὴλ τὰ σημειωτικά, Σαθιὴλ Σαθιὴλ ἀστεροσκοπίαν, Σεριὴλ σεληναγωγίας· (vgl. Synkellos p. 20—23). — Über die Bestrafung der Gregoroi S. 32, 14: δῆσον αὐτοὺς ἑβδομήκοντα γενεὰς εἰς τὰς νάπας τῆς γῆς μέχρι ἡμέρας κρίσεως αὐτῶν ... vgl. Bonwetsch: Das slavische Henochbuch (Abhandlungen der Kgl. Ges. d. Wissensch. zu Gottingen 1896) XVIII S. 19. Testamentum XII patriarch. Rub. 5. Naphthal. 3 u. a. Haufig in christlicher Litteratur, z. Β. II Petr. 2, 4. Judas 6. Athenagoras: Legat. 24 u. a. 85f. vgl. V. 302 f. — καὶ . . . . μολόντες = V. 306. μολόντες Alex, μολοῦντες ΦΨ Bur., doch vgl. Christodor: Ecphras. 128 die Lesart des Palatinus | 86 καὶ ἐπεὶ Volkm. Hartel καὶ ἐπὶ ΦΨ Bur. ἐπεὶ aus V. 303 Geffcken, derartige Einschiebungen von Conjunctionen und Partikeln zur Herstellung des Metrums finden sich oft, vgl. 88. 105. 189. II (21.) 151. 240. XI 52. XII 57. XIV 52. 127. 140. 183. 232 | 87 δεύτερον .... 89 ... γένος vgl. XI 8 f. 88 [ ] Rz. — τε [ ] Wilam. | 89 τεῦξεν: ἔτευξε Ψ | 90 ἐραστά Ψ | 91 f. vgl. V. 67 f. | 92 ἀμηχανίαις ἐπινοίας Turneb. ἀμηχανίας ἐπινοίαις Ψ μηχανίαις ἔπινοίαις Φ | 95 ὀνειροπολεῖν: ὀνειροπωλεῖν FR οἰωνοπολεῖν Bur. | 97 ἔκαστοι RL. — μεμηλότα Ρ μεμηλότε ABS μεμηνότες Ψ. — ἐτεχνώοντο Ψ | 98 ἀλφηστῆρες: ἀμφιστῆρες Φ | 99 φρεσὶν R φρεσσὶν AFL φρασὶν BS φασὶν Ρ. — ἀκοίμητον „Vir doctus" bei Alex, ἀκὐμανον ΦΨ. ἄπληστόν τε δέμας· οτιβαροὶ μεγάλῳ επὶ εἴδει ἦσαν· ὅμως δ᾿ ἔμολον ὑπὸ ταρτάριον δόμον αίνον, δεσμοῖς άρρήκτοις πεφνλαγμένοι ἐξαποτῖδαι εἰς γένναν μαλερον λάβρου πυρός άκαμάτοιο.
των δὴ και μετέπειτα πάλιν γένος όμβριμόθυμον ἐξεφάνη τρίτατον ὑπερφιάλων άνθρώπων δεινών, οἳ κακὰ πολλὰ παρὰ οφίοιν έξεπονονντο. καὶ τούσδ᾿ ὑσμῖναί <τ᾿> ἀνδροκτασίαι τε μάχαι τε συνεχέως ὤλεσκον ὑπέρβιον ἦτορ ἔχοντας.
ἐκ τῶν δὴ μετὰ ταῦτα κατήλυθεν ὀψιτέλεστον ὁπλότατον γένος άλλο μιαιφόνον άκριτόβουλον άνδρών έν τετράτῃ γενεῇ· οἳ πολλά χέεσκον αἵματα οὔτε θεόν δειδιότες οὔτ᾿ ἀνδρώπους σἰδόμενοι· μάλα γάρ τοι έπ᾿ αυτοῖσιν βεβόλητο οἰστρομανὴς μῆνις καὶ δυσσεβίη ἀλεγεινή. καὶ τοὺς μὲν πόλεμοι τ᾿ ἀνδροκταοίαι τε μάχαι τε εἰς ἔρεβος προΐαψαν οἰζυρούς περ ἐόντας ἄνδρας δυσσεβέας. τοὺς δ᾿ αὖ μετόπισθε χόλοιοιν οὐράνιος θεὸς αὐτός ἑοῦ μετεθήκατο κόσμου Ταρτάρφῳ άμφιβαλών μεγάλῳ ὑπὸ πυθμένι γαίης.
καὶ πάλιν ἄλλο γένος πολὺ χειρότερον μετόπισδεν ανθρώπων ποίηοσ᾿ οἷς οὐκ άγαδὸν μετέπειτα ἀθάνατος θεός τεῦξεν, ἐπεὶ κακὰ πόλλ᾿ ἐπονοῦντο. 100 Testam. XII patr. Rub. 5 ἐφαίνοντο γὰρ αὐταῖς Ἐγρήγοροι οὐρανοῦ φθάνοντες. — Die Form z. t. nach Hesiod: Theog. 153.—107vgl. Hesiod: Theog. 228. 100 ἄπλητον Opsop. ἄπληστον ΦΨ vgl. XI 2. — μεγάλῳ ἐπὶ εἴδει aus Hesiod: Theog. 153 Rz. μεγάλοι τ᾿ ἐπὶ εἴδει ΦΨ | 101 ὃμως δ᾿ ἔμολον Alex.? Rz. ὁμόσσε μύλον (ό. μὸλον δ᾿ PS) Φ μόλον δ᾿ Ψ | 102 ἀρήκτοις Ψ. — πεφνλαγμένοι ἐξαποτῖσαι = V. 180 | 108 γέενναν Α γέεναν PSB. — μαλεροῦ: μεγαλδρροιο Ψ. — λάβρον: λανρον Φ | 104 ὀβριμόθυμον Ψ, doch vgl. XI 108. XII 100 (Buresch: Klaros 110, 12). I 105 τρίτατον: τρίτατόν γε Φ vgl. V. 86 | 106 vgl. V. 122. — κακά πολλά Castal. πολλά κακά ΦΨ. — παρὰ οφίοιν: περὶ σφ. Ψ παραφροσύνῃσι (πονοῦντο) Bur. | 107 vgl. V. 115. ὑσμῖναι Alex, ὑσμίνη ΦΨ. — τ᾿ + Opsop.< Φ Ψ. — τε μάχαι τε: τ᾿ ἀλεγειναὶ aus V. 114 Ψ | 108 ὤλεοκον: ἀλέκεακον Rz. aus Homer: II. Τ 135. — ὐπέρβιον ἦτορ ἔχοντας vgl. Υ. 312 | 110 γένος ἄλλο Castal. ἄλλο γένος ΦΨ | 111 τετάρτῃ Φ | 112 δειδιότες vgl. V. 179. δεδιότες F δεδιότες γ᾿ RL | 113 αἰδοὐμενοι Ψ. — τοι Opsop. οἱ ΦΨ. — αὐηοιοι ΑΨ. — βεβόλητο vgl. V. 74 | |114 οἰστρομανίς Φ | 115... 117... δυσαεβέας Rückbeziehung auf V. 107 f. I 115 vgl. V. 107 | 116 ὀιζνρούς: ὑπερθύμους Rz. | 118 αὐτοὺς Ψ | 121 [ ] (Hase) Rz. | 121· 122 so Alex., ἀνθρώπων ποιήσας οὐκ ἀγαθὸν μετέπειτα | ἀθάνατος θεὸς τεῦξεν ἐπεὶ κακά πόλλ᾿ ἐπονοῦντο (ἐπενοοῦντο Ρ) Φ ἀνθρώπων ποίησεν οἷς οὐκ ἀγ. μετ. | ἀθάνατος τεῦξεν ἐπεὶ κ. π. ἐπ. Ψ. οἳ γὰρ ὑβριστῆρες πολλῷ πλέον ἢ ὅτ᾿ ἐκεῖνοι Γίγαντες σκολιοὶ μιαρῶς δύσφημα χέοντες.
μοῦνος δ᾿ ἐν πάντεσσι δικαιότατος καὶ ἀληθής ἦν Νῶε, πιστότατος καλοῖς τ᾿ ἔργοιοι μεμηλώς. καὶ τῷ μὲν θεὸς αὐτὸς ἀπ᾿ οὐρανόθεν φάτο τοῖα· ,Νῶε, δέμας θάροθνον ἑὸν λαοῖσί τε πάσιν κήρυξον μετάνοιαν, ὅπως σωδῶσιν ἅπαντες. ἢν δέ γε οὐκ ἀλέγωσιν ἀναιδέα θυμὸν ἔχοντες, πᾶν γένος ἐξολέσω μεγάλοις ὑδάτων κατακλυσμοῖς. σοὶ δ᾿ ὦκ᾿ ἐν ῥίζῃσιν ἀδιψήτοισι τεθηλός δουράτεον κέλομαι δῶμ᾿ ἄφθιτον ἀσκήσασθαι. θήσω δ᾿ ἐν στήθεσσι νόον πνκινήν δέ τε τέχνην καὶ μέτρα κατά κόλπον· ἐμοὶ δέ τε πάντα μεληβει, ὥστε σε σωθῆναι καὶ ὅσοι σὺν σοὶ ναίουνσιν. [είμὶ δ᾿ ἔγωγε ὁ ὤν, σὺ δ᾿ ἐνὶ φρεοὶ σῇσι νόησον· οὐρανόν ἐνδέδνμαι, περιβέβλημαι δὲ θάλασσαν, γαῖα δέ μοι στήριγμα ποδῶν, περὶ αῶμα κέχνται ἀήρ ήδ᾿ ἄστρων με χορὸς περιδέδρομε πάντη. ἐννέα γράμματ᾿ ἔχω· τετρασύλλαβός είμι· νόει με· αἱ τρεῖς αἱ πρῶται δύο γράμματ᾿ ἔχουσοιν ἐκάστη, ἡ λοιπὴ δὲ τὰ λοιπὰ καὶ εἐσιν ἄφωνα τά πέντε· 137-146 = Tübinger Theosophie S. 122, 24—123, 7 Bur. — 137—140 z. t. jüdische Poesie: Exod. 3, 14. Jes. 66, 1. — Vgl. sonst (Sib. Fragm. l,7ff. VIII 429—436. Ill 20 ff.) Aristobul bei Euseb. Praep. ev. XIII12,5 in der gefälschten Orphik V. 30 γαίη δ᾿ ὑπὸ ποσσί βέβηκε | χεῖρα δὲ δεξιτερὴν ἐπὶ τέρμασιν ὠκεανοῖο | ἐκτέτακεν .... dazu die Zauberpapyri, z. Β. Dieterich: Jahrbb. f. Philol. Supplem. XVI p. 808, 32 und auch Macrobius: Saturn. I 20, 16. — 141—146 (vgl. 326-330) aus griechischer Rätselpoesie stammend = Berthelot et Ruelle: Collection des anciens alchimistes grecs. Texte p. 267. — 141 — 144 fast gleich der Inschrift des Diliporis aus Bithynien: Athen. Mitth. IV 18. VII 256. XVII 80 (2. Jahrh. n. Chr.). Der Name Gottes vielleicht schon im Altertum nicht ermittelt: vgl. die Tüb. Theos. 123 ἢ ὅτ᾿ : vgl. Homer 11. Β 394: Nauck | 124 δύαφημα χέοντες = V. 178. II 258. VIII 187 | 129 κήρυξον μετάνοιαν Opsop. μετάνοιαν κήρνξον Φ Ψ | 130 ἢν δ᾿ οἵ γ᾿ Turneb. — ἀναιδέα θνμὸν ἔχοντες = III 40. VIII 182. XI 113. vgl. V 192. XI 63. 293. XIV 266 | 132 vgl. V. 185. Ill 403. — ἐν ῥίζῃοιν ἀδιψήτοισιν Turneb. ἐκ ῥίζης τίν᾿ ἀδιψήτοιο Φ ἐκ ῥ. γε (γε <L) ἀδ. Ψ | 133 δῶμ᾿ Opsop. δῶμα Ψ δόμον Φ| 134 δέ τε: δέ σε Ψ | 135 μέτρον Opsop. — κατά κόλπον Volkm. καὶ κόλπον ΦΨ καὶ κόαμον Kloucek, doch vgl. Hiob 23, 12. — δὲ A <d. and. HSS. | 136 σε< ΒΨ 137—146 Einlage | 137 εἰμὶ δ᾿ ἔγωγε ὁ ὤν Tüb. Theos. Ψ εἰμὶ δ᾿ ἐγώ ὁ ὤν Φ εἰμὶ δ᾿ ἐγὼ ὁ ἐών Castal. — ὁ ὤν vgl. Ill 33. — σὺ... νόησον = V. 330 | 139 <Tüb. Theos. Ψ. — κέχνται περὶ σῶμα Volkm. | 140 άὴρ Tüb. Theos. άὴρ δ᾿ ΦΨ. — ἄστρων με χορός vgl. VIII 232. — περιδέδραμαι Ψ. — πάντη: πάντα ΑΨ | 141 με: σύ Diliporis | 143 ἡ λοιποί PS αἱ λοιπαϊ Β. — τά λοιπά: τά τρεΐα Dilip. τοῦ παντός δ᾿ ἀριθμοῦ ἑκατοντάδες είσὶ δὶς ὀκτώ καὶ τρεῖς, τρὶς δεκάδες σύν γ᾿ ἑπτά. γνοὺς δὲ τίς είμι
οὐκ ἀμύητος ἔσῃ τῆς παρ᾿ ἐμοὶ σοφίης.᾿] ὣς φάτο· τὸν δὲ τρόμος λάβε μυρίος, οἷον ἄκουσεν. καὲ τότε δὴ νοερῶς τεχνησάμενος τὰ ἕκαστα λαοὺς <ἐλ>λιτάνευε, λόγων δ᾿ἐξήρχετο τοίων· ,ἄνδρες ἀπιστοκόροι, μεγάλῳ βεβολημένοι οἴστρῳ, οὐ λὴσει θεὸν ὅσσ᾿ ἐπράξατε᾿ πάντα γὰρ οἶδεν ἀθάνατος σωτὴρ πανεπίοκοπος, ὅς μ᾿ ἐκέλευσεν ἀγγέλλειν ὑμῖν, ἵνα μὴ φρεσὶν ἐξαπόλησθε. νήψατε, τὰς κακίας ἀποκόψατε, μηδὲ βιαίως ἀλληλοις μάρνασθε μιαιφόνον ητορ ἔχοντες, αἵμασιν ἀνδρομέοις πολλὴν γαῖαν ἀρδεὺοντες. αἰδέσδητε, βροτοί, τον ὑπερμεγέθη καὶ ἄτρεστον οὐράνιον κτίοτην, θεόν ἄφθιτον, ὅς πόλον οἰκεῖ, καὶ τοὐτον πάντες λιτανεὐσατε — χρηστὸς ὑπάρχει — τουτον ὑπερ ζωῆς πόλεων κόομοιό τε παντός τετραπόδων πτηνών δ᾿ ὡς ἵλεως ἔσσεθ᾿ ἅπασιν. S. 123, 8 Bur.: οὖτος μὲν οὖν, ὁ τὴν θεοσοφίαν γεγραφώς, ἔδοξεν εἰς λύσιν τοῦ ζητουμονμένον τὸ μονογενοῦς ὄνομα καὶ τὸ Έμμανουὴλ εὑρεῖν. ἔοικε δὲ μὴ εἰδέναι τὴν λύσιν. Spätere schlagen vor: Θεὸς σωτήρ (Canter, der V. 145 σὐν διττοῖς liest) ζωῆς βυθός (Delitzsch), ohne die Zahl zu treffen. Die Stelle ist wohl häretisch: Ιrenaeus I p. 154 Harv. Ahnlich ist auch das Ratsel bei Euseb. Praep. ev. XI 6, 37. Über die Gematria in V. 144 f. vgl. ausser Apok. Joh. 13, 18 auch Barnab. ep. 9, 8, den Anfang des 5. Buches der Sibb., VIII 148 ff. und bes. das XI.—XIV. Buch. Eine Parodie auf dies Wesen bei Lukian: Alexander 11. — 149 Noahs Predigt jüdische Tradition, dann christlich: Joseph. I. A. 174. Talmud: Mischna Kohel. IX 15. — II Petr. 2, 5. Apocal. Pauli ed. Tischend. p. 08. Theophil. ad Autol. Ill 19, 6. | 150 ff. vgl. V. 177 ff. (II 257) III 36 ff. VIII 186 ff. 144 ἐστὶ δ᾿ ἀριθμός πένθ᾿ ἑκατοντάδες [ἠ]δὲ δὶς ἑπτά Dilip. — δ᾿ ἀριθμοῦ Φ Tüb. Theos. ἀριθμὸς (Dilip.) ψ Excerpthdss.: Laurent. LVIlIn. 33 fol. 148. Vat. 1347 fol. 216 (Rzach: Philologus N. F. VI 318). | 145 καὶ τρεῖς τρισκαιδεκάδες Ψ Tüb. Theos. — σύν γ᾿ ἑπτά ASB σὺν γάρ ἑπτά Ρ σὺν τοῖς επτά Ψ καὶ δὶς ἑπτά Tüb. Theos. καὶ τέσσαρες Alchim. grecs a. a. Ο. σὺν τοῖς δυσι Alex. | 146 παρ᾿ ἐμοῦ Ψ | 147 τρόμος: πόνος Α. — μυρίος λάβε(ν) Ψ | 148 τεχνασάμενος Ψ. — τά < Ψ | 149 ἐλλιτάνενε Opsop. λιτάνευε ΦΨ | 150 ἀπιστοκόροι wie V. 177. 329 ΦΨ ἀπληστόκοροι Turneb. vgl. XIV 5. 20, doch sind ἀπληοτοκόροι u. ἀπιστόφιλοι (VIII 186 Ψ) Varianten zu ἀπιστοκόροι: Wilam. — βεβολημένοι vgl. V. 113 | 151 λήσεται (λήοετε R) Ψ | 152 Anf. vgl. II 177 (V 352). I 167 | 158 ἐξαπόλησδε Alex, ἐξαπολῆσδε ΦΨ | 156 vgl. VII 47. XI 60. 310. — γαῖαν: χθόνα Nauck | 158 θεὸν .... οἰκει vgl. Fragm. 1, 11 | 161 τετραπόδων πτηνῶν ὡς Castal. (Volkm.) τετραπόδων τε πτηνῶν, ὡς Φ τετραπόδων (τετραποδῶν L) τε πτηνῶν, ἵν᾿ Ψ. — ἳλαος Aurat. Mdls. vgl. XIV 252. — ἔσσε᾿ ἅπασιν ΡΒ ἔσται πᾶσι(ν) Ψ. ἔοται γάρ ὅτε κόαμος ὅλος άπερείσιος ἀνδρῶν ὕδασιν ὀλλνμενος φοβερὰν ὀλολύξετ' ἀοιδήν. ἔσται δ' ἐξαπίνης ἀὴρ ἀκατάστατος ὑμῖν καὶ χόλος οὐρανόθεν μεγάλου θεοῦ ἥξει ἐφ' ὑμᾶς. ἔσται δ' ἀτρεκέως, ότ' ἐς ἀνθρώπους προϊάψει σωτήρ ἀθάνατος, ἂν μὴ θεόν ἱλάξησθε καὶ μετάνοιαν ἔχητ' ἀπὶ νῦν, καὶ μηδέν δύσκολον ἠὲ κακόν γ' ἀθεμίστως ἄλλος ἐπ' ἄλλῳ πράττῃ, ἀλλ' ὁσίῳ βιότῳ πεφυλαγμένος εἴη.' οἳ δέ μιν εἰσαΐοντες ἐμυκτήριζον ἓκαστος ἔκφρονα κικλήσκοντες, ἀτὰρ μεμανημένον ἄνδρα. καὶ τότε δ' αὖ, πάλιν αὖθις ἀνίαχε Νῶε ἀοιδήν· ,ὦ μέγα δείλαιοι κακοήτορες ἄστατοι ἄνδρες, αἰδοίην προλιπόντες, ἀναιδείην ποθέοντες, ἀστασίῃσι τύραννοι ἁμαρτωλοί τε βίαιοι ψεῦσται ἀπιστοκόροι κακοπράγμονες οὐδὲν ἀληθεῖς λεκτροκλόποι θ' εὑρεσσίλογοι δύοφημα χέοντες, οὐκ ὀργὴν τε θεοῦ δειδιότες ὑψίστοιο, εἰς γενεὴν πέμπτην πεφυλαγμένοι ἐξαποτῖσαι. οὐ κλαίετ' άλλνδις ἄλλον, ἀπηνέες, ἀλλὰ γελᾶτε· σαρδόνιον μείδημα γελάσσετε, ὁππόταν ἥξῃ 171 Apocal. Pauli p. 68 Tischend., wo Noah spricht: καὶ οὐδεὶς συνῆκεν, ἀλλὰ πάντες ἐξεμυκτήριζόν με ... . — 175—179 aus VIII 184—187. Zu dem Sünderkatalog vgl. II 255 ff. und Gregor. Naz. Carm. p. 1233, 76 ff. M. 162 ἔσσεται Ψ. — ὅτε: ὅδε Mdls. — κόσμος .. . ἀνδρῶν vgl. V. 189. II 21. — άπειρέσιος Ψ | 163 φοβερὰν Opsop. φοβεράν δ' ΦΨ φοβερὴν Alex. — όλολὐξατ' Φ. — άοιδήν: ἀυτήν Anon. Londin. (Mein. Mdls. Rz.), doch vgl. V. 173 | 164 Anf. vgl. V. 344. XIII 88. 108 | 166 ἣξει δ' ἀτρεκέως, ὃς ἐς Alex. vgl. XI 205 f., besser jedoch nach V. 166 wegen des fehlenden Objects Lücke anzunehmen, in der stand: (wenn Gott den Menschen bringen wird) die Flut und den Tod | 167 Anf. vgl. V. 152. — ἂν: ἢν Ludwich. — ἱλάσκησθε Ludw., doch vgl. Apollonius Rhod. I 1093 ἱλάξασθαι | 168 ἔχετ' Φ. — απὸ τοῦ νῦν Ψ | 169 γ': τ' Ψ. — ἀθεμίστατον Ψ | 170 πράττῃ Anon. Londin. πράττει Φ Ψ | 171 εἰσαΐοντες: εἰσακούοντες Ψ vgl. V. 354 | 172 ἀτὰρ . . . ἄνδρα vgl. XI 317 | 173 δ' αὖ: δὺ Rz. Komma nach αὖ Gffck. — αὖθις < Φ. — ἀνίαχεν ΦΨ | 175—179 vgl. VIII 183—187 | 175 ἀναιδείην ποθέοντες = IV36. ἀναιδίην Ψ | 176 ἀστασίῃσι aus VIII 185 ΦΨ Wilam. ἁρπασιαῖοι ΦΨ | 177 ἁπιστοκόροι: vgl. V. 150. — οὐδὲ Φ | 178 εὑρεσσίλογοι: ψευδέσσι λόγοις VIII 187 ΦΨ. — δὐσφημα χέοντες = V. 124 | 179 οὺκ ὀργήν τε : οὐ μήνιμα Rz. vgl. VIII183. — δεδιότες ΦΨ vgl. V.112 | 180 πεφυλ. ἐξαποτῖσαι = V. 102 | 181 Anf. vgl. V. 399. — κλάετ' Φ. — ἄλυδις Φ ἄλλνδιν RL | 182 σαρδώνιον Φ. — γελάσσετε Alex, γελάσετε Φ γελάσεται Ψ. — ὁπόταν (ὁποτ ἂν R) Ψ. — ἥξει Α ἥξῃ d. HSS. τοῦτο, λέγω, τὸ θεοῦ φοβερόν καὶ ἐπηλυτον ὕδωρ. [ὁπποτε κεν ‘Ρείης μιερὸν γένος ἐν χθονὶ κῦμα ἀέναον ῥίζῃς ἐν ἀδιψήτοισι τεθηλός αὐτόπρεμνον ἄιοτον ἰῇ ἐν ἀνκτὶ γένηται, καὶ πόλεις αὐτάνδρους σεσίχθων εννοσίγαιος κευθμῶνας γαίης σκεδάσει καὶ τείχεα λύσει.] καὶ τότε κόσμος ἅπας ἀπειρεοίων ἀνθρώπων θνηξεται. αὐτάρ ἐγὼ πόσα πενθήσω, πόσα κλαύσω οἴκῳ δονρατέῳ, πόσα δάκρυα κύμασι μίξω; ἢν γὰρ ἐπέλθῃ τοῦτο θεοῦ κεκελευσμένον ὕδωρ, πλεύοει γῆ,…
ὣς…
άλλ’…
ἔ…
The complete text is available when the reading interface loads.