(Sophoniae) In Parva Naturalia Commentarium

ΠΑΡΑΦΡΑΣΙΣ ΕΙΣ TO ΠΡΤΙ ΜΝΗΜΗΣ KAI ΑΝΑΜΝΗΣΕΩΣ KAI Ell TA ΤΟΥΤΟΙΕ EHOMENA ΒΙΒΛΙΑ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΟΥΣ, ΤΟΥ ΣΟΦΩΤΑΤΟΥ ΚΥΡΙΟΥ ΣΟΦΟΝΙΟΥ

Περὶ δὲ μνήμης καὶ τοῦ μημονεύειν λεκτέον τί ἐστι καὶ διὰ τίνα p. 232 αἰτίαν υίνεται καὶ τῶν τῆς ψυχῆς μορίων συμβαίνει τοῦτο τὸ πάθος καὶ τὸ ἀναμιμνῂσκεσθαι· οὐ γὰρ οἱ αὐτοί εἰσι μνημονικοὶ καὶ ἀναμνηστικοί, ἀλλ’ ὡς ἐπὶ τὸ πολὺ μνημονικώτεροι μὲν οἱ βραδεῖς, ἀναμνητικώτεροι δὲ οἱ τακεῖς καὶ εὐμαθεῖς. ἐπεὶ δὲ σαφέστερα τῶν ἐνεργειῶν τὰ ἐφ’ ἃ αἱ ἐνέργειαι, ὤσπερ ἐν τοῖς Περὶ αἰσθητῶν καὶ αἰσθήσεως ἐκ τῶν ὑποκειμένων τὸν λόγον ὡς μᾶλλον ἐναργῶν ἐποιούμεθα πρότερον, αὕτω δὴ καἰνταῦθα πρῶτον μἐν σκεπτέον, ποῖά εἰσι μνημονευτά· πολλάκις γάρ ἐξαπατᾷ τοῦτο. οὔτε γὰρ τὸ μέλλον ἐνδέκεται μνημονεύειν ἀλλ’ ἔστι δοξαστὰν καὶ έλπιστόν· εἴη δ’ ἄν καὶ ἐπιστήμν τις ἐλπιστική, καθάπερ τινές φασι τὴν μαντικάν), οὔτε τὸ ἐνεστώς, ἀλλ’ ἔστιν αἴσθησις τοῦ παρόντος· ταύτῃ υὰρ οὔτε τὸ μέλον | οὄτε τὸ γενόμενον γνωρίξομεν, ἀλλὰ τὸ παρὸν μόνον. λείπεται δὴ τὸ παρεληλυθὸς μνημονεύειν, καὶ ἔστιν ἡ μνήμη τοῦ γενομένου· τὸ δὲ παρὸν ὄτε πάρεστιν, οἶον τοδὶ τὸ λευκὸν ὅτε ὁρᾷ, οὐδεὶς ἄν φαίη μνημονεύειν, οὐδὲ τὸ θεωρούμενον καὶ νοητὸν ὁ θεωρῶν ἄρτι πρώτως καὶ νοῦν μέμνηται, ἀλλὰ τὸ μὲν αἰσθάνεσθαί φασι, τὸ δὲ μανθάνειν καὶ εἰς ἐπιστήμην ἄγεσθαι. ὅταν δ’ ἄνευ τῶν ἔργων ἔκῃ τὴν ἐπιστήμην καὶ τὴν αἴσθησιν ἔργα δὲ λέγω οἶον τοδὶ τὸ ζῷον ἢ τοδὶ τὸ λευκὸν καὶ τὸ ἐν τῷδε βιβλίῳ τρίγωνον), προσεννοῇ δὲ καὶ χρόνον, τότ’ ἄν ἀπλῶς μεμνῆσθαι λέγοιτο. οὕτω μέεμνηται τὰς τοῦ τριγώνου γωνίας 4 — 8 Arist. p. 449b4—8 8—10 cf. Mich. p. 6,21—23 We. 11 p. 449b9 — 18 20 — p. 2,17 Mich. p. 7,10—8,20 1 — 3 Παρἀφρασος—Σοφονίου B βιβλια scripsi: βιβλίον B): θεμιστίου παράφρασις A 2: θεμιστίου παράφρασις εἰς τὸ περὶ μνήμης καὶ ἀναμήσεως ἀριστοτέλους C 5 τοῦτο συμβαίνει Arist. MSU 6 οἱ cum Arist. C 2: om. ceteri 10 ποιούμεθα Β πρότερον AB: πρῶτον Ca δὴ Ca: δεῖ AB 11 ληπτέον Ar. EMY 14 ἐνεστός a 15 γενόμενον cum Arist. AB: γεγονὸς Ca 18 τὸ om. a ὅτε et τυγχάνει cum Arist. LSU om., ut vid. 19 ἐννοῶν Arist. EY 21 τοδὶ (post ἣ) om. B 22 προσεννοῇ δὲ καὶ χρόνον] προσοπυσης ἔτι τῆς εἰκόνος Ca ὄτι δυσὶν ὀρθαῖς ἴσαι, καὶ τὸν Σωκράτην ὅτι λευκός, τὸ μὲν ὄτι ἔμαθέ ποτε παρὰ τοῦδε ἐν τῷδε ἤ ἐθεώρησεε, τὸ δὲ ὅτι ἤκουσεν ἤ ἶδεν ἤ τι τοιοῦτον. ἀεὶ γὰρ ὄταν ἐνεργῇ ἡ ψυκὺ κατὰ τὸ μνημονεύειν τὸ δέ ἐστι θεωρεῖν τοῦς τύπους τῶν ἐν αὐτῇ πραγμάτων μὴ καθ’ ἐαυτοὺς ἀλλ’ ὡς ὡς εἰκόνας ἐτέρων), συναισθάνεται χρόνου· οὔτω γὰρ λέγει, ὅτι πρότερον τοῦτο ᾖσθετο ἤ ἐνόησεν. ἔστι μέν οὖν ἡ μνήμη οὔτ’ αἴσθησις οὔτε φαντασία οὔτε τις ἐτέρα νόησις, ἀλλὰ τούτων τινὸς ἕξις ἤ πάρος, ὅταν πρασλαμβάνηται χρόνος, καθ’ ὅν τὸ ἐγκατάλειμμα γέγονε καὶ ἀφ’ οὖ· τοῦ δἐ νῦν ἐνεργούντος ἠ ἐν τῷ νῶν ἐνέργεια οὔκ ἐστι μνήμη, καθάπερ εἴρηται· ἔστι γὰρ τοῦ μὲν παρόντος αἴσθησις, τοῦ δὲ μέλλοντος ἐλπίς, τοῦ δὲ γενομένου μνήμη, διὸ μετὰ χρόνου πᾶσα μνήμη· ὅθεν ὅσα χρόνου αἰσθάνεται, ταῦτα μόνα τῶν ζῲων καὶ μνημονεύει καὶ μορίῳ ψυχὴς οὐκ ἀλλῳ ἢ ᾦ αἰσθάνεται. ὁ γὰρ πεπτωκὼς πέρυσιν εἰς τόνδε τὸν βόθρον ὄνος, σήμερον δὲ ἰδὼν καὶ ἀναχωρήσας μέμνηται ὄτι πρῶτον πέπτωκε, διαφέρει μέεντοι· ὁ μὲν γὰρ ἄνθρωπος πρὸς τῷ συναισθάνεσθαι, πότε εἶδεν ἤ ἤκουσεν, οἶδε καὶ τὴν διαφορὰν πρὸς τὸν παρεεληλυθότα τοῦ μέλλοντος, τὰ δ’ ἄλογα τοῦτο μόνον ὄτι νῦν πίπτει ἤ πάλαι πέπτωκε, καὶ ὁ μέν ἑαυτοῦ συναισθάνεεται ιαν μνημονεύοντος, τὰ δὲ οὔ· ἔτι τῶν ἀλόγων τὰ μέν τὴν φαντασι καθαρώτερα καὶ μνημονικώτερα ὡς μέλισσα καὶ περιστερὰ καὶ τὰ ὅμοια, τὸ δὲ συγκεχυμένην ἔχοντα ὡς μυῖαι καὶ σκύληκεσ ἀμνήμονα.

Ἀπορήσειε δ’ ἅν τις· εἰ δὴ τούτῳ μνημονεύομεν ᾦ καὶ αἰσθανόμεθα, οὐκ ἄν εἴη μνήμη τῶν νογτῶν· εἰ δὲ ἔστι (μνημονεύομεν γὰρ τῶν θεωρημάτων, καὶ τούτων μάλιστα τοῖς καθολικωτέροις ὁ νοῦς ἐνδιατρίβει), λείπεται μὴ μόνης τῆς αἰσθητικῆς ψυκῆς τὸ μεμνῆσθαι λέγειν, ἀλλὰ καὶ τῆς λογικῆς. ἢ τῶν μὲν αἰσθητῶν μνήμη καθ’ αὑτὸ ὥσπεερ καὶ φαντασία, τῶρ δἐ νοητῶν κατὰ συμβεβηκός· ὁ γὰρ νοῦς συμπλέκεται τῇ φαντασίᾳ κὰκ τὼν ἐν αὐτῇ παρὰ τῆς ἐνεργείᾳ αἰσθήσεως γεγραμμένων τύπων ἀποσυλᾷ τὰ καθόλου, καὶ ὥσπερ ἄνευ τῆς ἐνεργείᾳ αἰσθήσεως οὐκ ἔστι φαντασία, οὕτως οὐδἐ ταὐτης σωρὶς λῆψις τοῦ καθόλου. εἰ δἐ τοῦτο, δῆλον ὅτι, καθάπερ ἡ αἴσθησις καθ’ αὑτὸ μὲν ὁρᾷ τὸν ἐν Ἀθήναις γεγραμμένον ἐλέφαντα, κατὰ συμβεβηκὸς δὲ τὸν ἐν Ἰνδίᾳ νεμόμενον, ἢ ἕσπερ τόνδε τόνδε τὸν Σωκράτην ὁρῶντες τὸν κοινὸν προσεννοοῦμεν καὶ εἰδικὸν ἄνθρωπον, οὕτω καὶ ἡ μνήμη καθ’ αὑτὴν μὲν ἐνεργεῖ περὶ τοὺς ἐν τῇ φαντασίᾳ τύπους καὶ 1 exemplum Socratis ipse addidit 18—20 nova, cf. Soph. De an p. 55,27 ss. 21—p. 3,25 Mich. p. 8,28—11,12 4 ἐαυτοὺς Aa: αὑτοὺς BC 8 γέγονε καὶ ἀφ’ οὖ, B, evanidus A (Michael): ἐγκαταλέλεειπται Ca ante ἡ add. ἢ a 12 ψυχῆς Ca, cf. Mich. p. 8,19: ψυχικῶ AB 13 βόρβορον B βόθρον etiam Mich.) 14 ἀναχωρήσας AB Mich.: ἀναγνωρίσας Ca πρῶτον AB πρῶτον πέπτωκεν ἐν αὐτῶ Μich. CRP, πρότερον recte Sa): εἰς τόνδε τὸν βόθρον Ca 17 συναίσθεται B 18 ἔτι τῶν ἀλόγων ] καὶ τούτων C: C: καὶ a 19 primum καὶ om. Ca 20 ἀλήμονα Spengel cf. p. 5,25. 16,4.7: ἄμνημα ABa 21 ἀπορήσειε δ’ ἄν Ca: ἀπορήσειεν ἄν AB 23 διατρίβει B τὰ ἐγκαταλέίμματα, κατὰ συμβεβηκὸς δὲ περὶ τὰ καθόλου· ὥστε ἔστι καθ’ αὑτὸ μἐν ἡ | μνήμη τοῦ πρώτου αἰσθητικοῦ, οὖ καὶ ἡ φαντασία, τοῦ δὲ νοουμένου κατὰ συμβεβηκός. συμβαίνει γὰρ τὸ αὐτὸ πάθος ἐν τῷ νοεῖν, ὅπερ καὶ ἐν τῷ διαγράφειν· ἐκεῖ τε γὰρ οὐδέν προσχρώμενοι τῷ τὸ ποσὸν ὡρισμένον ἐἶναι τοῦ τριγώνου ὄμως γράφομεν ὡρισμένον κατὰ τὸ ποσόν ἐν γὰρ τῇ ἀποδείξει, ὅτι τοῦ τριγώνου αἱ τρεῖς γωνίαι δυσὶν ὁρθαῖς ἴσαι, μὴ χρῂζοντες πρὸς τὴν ἀπόδειξιν ὡρισμένου ποσοῦ — κἄν γὰρ δακτυκιαία ἐκάστη τῶν πλευρῶν ἢ καὶ σπιθαμιαία ὐποτεθείη κἄν ἥτις οὖν, δειχθήσονται δθσὶν ὀρθαῖς ἴσαι — ὅμως διαγράφομεν ὡρισμένον τρίγωνον· ὃ γὰρ ἂν γραρῇ, ἢ ἰσόπλευρον ἀνάγκη εἶναι ἢ τοιοῦτόν τι, πᾶν δὲ τὸ γεγραμμένον εὐθύγραμμον ὥρισται), καὶ ὁ νοῶν ὡσαύτως, κἄν μὴ ποσὸν νοῇ, ἀλλ’ ἄλλην τινὰ κατηγορίαν, μετὰ ποσοῦ μέντοι νοεῖ· κἄν γὰρ θερμὸν κἄν ὀσμὴν ἢ λευκὸν κἂν ἄλλο τι τῶν ἀμερῶν νοῇ, ὅμως τίθεται πρὸ ὀμμάτων ποσόν· ἢ γὰρ ἐπιφάνεειαν λευκὴν ἢ σῶνμα θερμόν. ἀλλὰ κἄν ποτε πρὸς τὸν καὶ πολυτίμητον ἐπιστρέψῃ νοῦν, εὐθὺς ὄγκους καὶ διαστάσεις τινὰς κἀνκεῖ φαντάζεται, καὶ ἀληθές, ὅ φησιν ὁ ΙΙλάτων περὶ τῆς φαντασάας, ὡς ταῖς τοῦ νοῦ συνημμένη νοήσεσιν οὐκ ἐᾷ καθαρὰς ποιεῖσθαι. τάχα μέντοι εἰ καὶ μετὰ ποσότητος νοεῖ τὰ ἄποσα καὶ ἀσώματα, ἀλλ’ οὐχ ᾖ ποσά, ἀλλ’ ᾗ τὸ μεν λευκὸν διακριτικὸν ὄψεως, τὸ δὲ μέλαν συγκριτικόν κἂν τὸ νοούμενον δὲ τῆς φύσεως τῶν ποσῶν ᾖ, ὡς τρίγωνον ἢ τετράγωνον, ἀόριστον μέντοι κἀκεῖνο καὶ οὐ τοσόνδε κατὰ μέγεθος, λήψεται σπιθαμιαῖν τυχὸν ἢ πηχυαῖον), οὐδ’ ὄτι σκαληνὸν ἤ | ἰσόπλευρον, ἀλλ’ ἁπλῶν τρίγωνον. καὶ ἀδιάστατον μὲν τὸ εἶδος καὶ ὁ ἐν τῷ καθόλου τοῦ τριγώνου λόγος, σιίσταται δὲ ὁ ἐν τῇ φαντασίᾳ τύπος τρόπον τινὰ καὶ κατὰ μέγεθος ὥρισται· ὅσον γὰρ ἦν ἔξω κείμενον, τοσοῦτον ἔνδον φαντάζεται. οὐδέν οὖν ἄρα νοοῦμεν ἄνευ φαντάσματος, ἀλλὰ σύνεστιν ἀεὶ τῇ νοήσει ἡ φαντασία ἢ συνεργοῦσα ἢ ἐμποδίζουσα, συνεργοῦσα μὲν ὡς ἐπὶ τῶν μαθημάτων οἶον γὰρ ἀβάκιον ἐπὶ τούτων τῷ νοΐ χρηματίζει), ἐμποδίζει δὲ πρὸς τὴν θεωρίαν τῶν νογτῶν καὶ θείων σχήματα καὶ μεγέθη καὶ κρώματα παρεισάγουσα, καὶ αὕτη ἡ αἰτία τοῦ μὴ ἐνδέκεσθαι νοεῖν ἄνευ συνεχοῦς τὰ ἀίδια μηδ’ ἄνευ χρόνου τὰ ἐν χρόνῳ ὄντα.

Εἰ δὴ πάντα, ἀφ’ ὦμ ὁ νοῦς τὸ καθόλου συλᾷ, φανταστά, ἡ δἐ 16 cf. Soph. De an. p. 120,9 H. 25—p. 4,4 Mich. p. 12,15—25 30. Mich. p. 11,21.25. 26 l τὰ ABa: τοῦ C 1. 2 καθ’ αὑτὶ μἐν post μνήμη Ca 3 τὸ om. a 6 τρεῖς om. B 8 ὑποτεθῇ coni. Spengel κἄν . . . ἐστιν Mich.) 10 ἢ (ante ἰσόπλευρον) om. B (habet Mich.) ἤ τι τοιοῦτον B (Mich. Sa) 12 κατηγορίαν τινὰ AB 13 πρὸ] πρὸς B 16 φησιν ὁ ΑΒa: φησι C 17 συνημμένη Ca: συνειρομένη Β (evan. A, qui variam lectionem supra habebat): παρεμπίπτουσα Μich., sed cf. etiam Mich. p. 11,28 νοήσεσιν Ca cf. Soph. De an. (Micb.): κινήσεσιν ΑΒ 18 ποσότητος νοεῖ τὰ] ποαοῦ φαντάζεται τὰ Ca, sed v. Mich. 19 καὶ ante alt. τὸ add., δὲ om. AB, sed v. Mich. 20 ὠς om. Ca οἶον Mich.) 21 ὄψεται Ca (evan. A) 22 ὅλως Ca 28 τῶν οἳ A 31 μὴ ἐν χρόνω ABa; μηδὲν ὑπὸ χρόνον C 32 δὴ AB Mich.: δὲ Ca φαντασία καὶ ἠ μνήμη τῷ ὑτοκειμένῳ ταὐτό παθη γὰρ ἄμφω τῆς κοινῆς αἰσθήσεως), ἅμα δῆλον ὡς τῶν νοητῶν μνήμη καὶ φαντασία κατὰ συμβεβηκός, καὶ ὅτι τῷ πρώτῳ αἰσθητικῷ τούτων ἡ γνῶσις καὶ χρόνου δήπουθεν καὶ κινήσεως. διὸ καὶ ἐτέροις τισὶν ὑπάρχει τῶν ζῲων καὶ οὐ μόνον ἀνθρώποις καὶ τοῖς ἔχουσι δόξαν καὶ φρόνησιν. εἰ δὲ καὶ τῶν νογτικῶν τινος μορίων ἦν καὶ τὴς λογικῆς ψυχῆς, οὐκ ἄν ὑπῆρχε πολλοῖς τῶν ζῲων, ἴσως ἴσως δὲ οὐδενὶ τῶν αλόγων διὰ τὸ μηδὲ πᾶσι τῷ μὴ πάντα χρόνου αἴσθησιν ἔχειν. ἀεὶ γὰρ ὅταν ἐνεργῇ τῇ μνήμῃ, καθάπερ καὶ πρότερον εἴπομεν, προσαισθάνεται ὄτι πρότερον τοῦτο ἢ εἴδεν ἢ ἤκουσεν ἢ ἔμαθεν ἤ ἔπαθε, τὸ δὲ πρότερον καὶ ὕστερον ἐν | χρόνῳ ἐστί. τίνος μὲν οὖν ἐστι τῶν τῆς ψυκῆς μνήμη ψανερόν, ὅτι οὖπερ καὶ ἡ φαντασία, καὶ ἔστι μνημονευτὰ μὲν καθ’ αὑτὰ ὦν ἐστι φαντασία, κατὰ συμβεβηκὸς δὲ ὅσα μὴ ανευ φαντασιας.

Ἀπορήσειε δ’ ἄν τις, πῶς ποτε τοῦ μὲν πάθους μόνου παρόντος ἐν τῇ φαντασίᾳ καὶ τοῦ ἐγκαταλείμματος, τοῦ δὲ πράγματος ἀπόντος μνημονεύει τὸ μὴ παρόν· τοῦ γὰρ πράγματος ἡ μνήμη, οὐ τοῦ τύπου. ὡς ἄν δὲ καὶ λύσεως τύχοιμεν εὐπετέστερον καὶ σαφὴ τά τε εἰρημένα καὶ τὰ ἑξῆς γένοιτο, μικρόν τι τῶν κατὰ τὴv φαντασίαν ἄνωθεν διαρθρώσωμεν πρότερον. εἴρηται μὲμ γὰρ περὶ ταύτης κἀν τοῖς Περὶ ψυχῆς, οὐδὲν δ’ ἦττον καὶ νῦν πρὸς τὴν χρείαν δεῖ νοεῖν ἐγγίνεσθαι ἠμῖν ἀπὸ τῶν ἐνεργειῶν τῶν περὶ τὰ αἰσθητὰ οἶον τύπον τινὰ καὶ ἀναζωγράφημα ἐν τῷ πρώτῳ αἰσθητικῷ τὸ δέ ἐστιν ἡ καρδία), καθάπερ οἱ σφραγιζόμενοι τοῖς δακτυλίοις. τὸ γοῦν τοιοῦτον ἐγκατάλειμμα, ὅπερ ὑπομένει καὶ μὴ μὴ τοῦ αἰσθτοῦ παρόντος, φαντασίαν καλοῦσι, διὸ καὶ οὕτως ταύτην ὁρίζονται τύπον ἐν ἡγεμονικῷ. μήποτε δὲ οὐχ ὁ τύπος αὐτός ἐστι φαντασία, ἀλλ’ ἡ περὶ τὸν τύπον τῆς φανταστικῆς δυνάμεως ἐνέργεια. ἦμεν γὰρ ἄν ἐν φαντασίᾳ καὶ μὴ ἐνεργοῦντες περὶ αὐτόν, ἔχοντες αὐτόν, καὶ ἅμα ἄν ἐν πλείοσι φαντασίαις καὶ τοσαύταις ὅσων καὶ τὸν τύπον σῲζομεν. ἔτι ἤτοι τὴν ἐγγινομένην νῦν καὶ τυπουμένην εἰκόνα ψαντασίαν λέγουσιν ἢ τὴν γεγονυῖαν ἤδη καὶ οὖσαν. ἀλλ’ εἰ μὲν τὴν ἐγγινομένην, τὴν αἴσθησιν ἄν λέγοιεν τὴν κατ’ ἐνέργειαν, εἰ δὲ γεγονυῖαν καὶ καὶ σῳζομένην, τὴν μνή|μην. ἀλλ’ ὡς ἐπὶ τῆς αἰσθήσεως τὸ μὲν γάρ τι ἐκεῖ αἰσθητόν, τὸ δὲ δύναμις αἰσθητική, καὶ 4—16 Arist. p. 15—27 6 cf. Mich. p. 13,8 15 ἐγκατάλειμμα p. 13,27 16—20 transitum ipse facit (cf. Mich. p. 2,20. 14,7. 8) 20 — p. Mich. p. 2,31—4,12 22 καθάπερ—δακτυλίοις Arist. p. 5 ἀνθρώπῳ Arist. LSU καὶ (post δόξαν)] ἢ Arist. 8 ἔχει C ἀεὶ] δεῖ Arist. EI 9 προσαισθάνεται Spengel, sed προαισθάνεται etiam Arist. libri prave praeter LU 10 ἢ ἔπαθεν post ὕστερον a: del. Spengel 11 ἡ μνήμη Arist. EMY ἡ om. Arist. LS 12 ἔστι Ca: ἔστι με) AB ὦν ἐστι φαντασία] ὅσα ( μὴ add. EY) ἐστὶ φανταστά EMY 15 μνημονεύεται Arist. EMY 16 δὲ om. a 17 τύχωμεν A εὐπετέστερον corr. ex εὐτελέστερον A 22 δακτύλοις AB 25 αὐτός B Mich.: οὖτος ACa 27 ἄμα ἄν] ἦμεν ἄν C: ἅμα ἄν ἦμεν Mich. 29 εἰκόνα] ἔτι Ca 32 τι Ca Mich.: τοι AB τρίτον αἴσθησις, ἡ περὶ τὸ αἰσθητὸν ἐνέργεια Τ[Ης δυνάμεως· καὶ ἐπὶ τῆς νοήσεως δὲ τὸ μὲν νοητόν, τὸ δὲ νοῦς, τὸ δὲ νόησις), οὕτως ἔχειν καὶ περὶ τὴρ φαντασίαν ὑποληπτέον· τὸ μέν τι εἶναι ρανταστικόνμ, τὸ δὲ φανταστόν, τὸ δὲ ραντασίαν, καὶ ὤσπερ ἡ διὰ τοῦ αἰσθητικοῦ παρόντος τοῦ αἰσθητῦ γινομένη ἐνέργεια αἴσθγσίς ἐστιν, οὕτως ή μὴ παρόντος ἐν τῷ τύπῳ καὶ τῷ ἐγκαταγείμματι ραντασία. χρὴ δὲ κοινότερον τοῦ τύπου ἐπὶ τῆς ραντασίας ἀκούειν· κυρίως γὰρ ὁ κατ’ εἰσοχήν τε καὶ ἐξοχὴν ἢ τὸ τοῦ τυποῦντος ἐν τῷ τυπουμένῳ σχῆμα γινόμενον, ὡς ὁρῶμεν τὰ ἐπὶ τῶν σθραγίδων ἔχοντα. οὐχ οὕτω δὲ τὰ τῶν αἰσθητῶν ἐγκαταγείμματα ἡμῖν ἐγγίνονται· οὐδὲ γὰρ τὴν ἀρχὴν κατὰ σχῆμά τι γέγονεν ἡ τῶν τῶν ἀντίληψις· ποῖον γὰρ σχῆμα τὸ λευκὸν ἢ χρῶμα ὅλως ἤ ὀσμή; καταχρηστικώτερον οὖν τὸν τύπον ἐνταῦθα ρέρουεν τῇ ἀπορίᾳ τοῦ κυριωτέρου. τί μὲν οὖν ἐστι ραντασία εἴρηται, μνήμη δέ έστιν ἡ ταύτης μονὴ καὶ σωτηρία. τούτων οὕτως ὑποκειμένων, ἐπειδήπερ ἐν τῷ πρώτῳ αἰσθητηρίῳ τοὺς τύπους τῶν πραγμάτων ἐνσημαινόμεθα, ὥσπερ εἴρηται, τοῦτο δὲ τοῖς μὲν ὐγρότερον, τοῖς δὲ σκληρότερον καὶ τοῖς μὲν ἐν κινήσει, τοῖς δ’ οὔ, ἀνάγκη καὶ τοὺς τύπους τοῖς μὲν ἐγγράρεσθαι, τοῖς δὲ οὔ, καὶ τοῖς μὲν ἐπὶ πολὺ μένειν, τοῖς δὲ ἐν βραχεὶ· ὅθεν τῶν ἀνθρώπον οἱ μὲν μᾶλλον, οἱ δὲ ἦττον μνημονεύουσιν, οἱ δὲ ἐλάχιστον. καὶ ἐν κινήσει μὲν τοῖς τε πάμπαν νέοις ἰαὶ τοὶς ἄγαν πρεσβυτέροις τοῖς μὲν γὰρ αὔξει, τοῖς δὲ φθίνει, κινεῖται δέ τισι καὶ διὰ νόσον), Ι οὐ κινεῖται δὲ τοῖς μέσως καθ’ ἡλικίαν καὶ κρᾶσιν ἔχουσιν. ὥσπερ οὖν ἐν ὔδατι ῥέοντι οὐκ ἂν ἡ ἐν τῷ δακτυλίῳ ἐνσημανθείη σθραγίς, οὕτως οὔθ’ οἰς τὸ αἰσθητήριον δι’ ἡλικίαν ἢ νόσον ὂν] ἐν κινήσει, μνήμη γίνεται, οὔτ’ αὖ οἶς σκληρότερον, ὥσπερ οὐδὲ ἐν λίθῳ. διόπερ οἵ τε σφόδρα νέοι καὶ οἱ γέροντες ἀμνήμονές εἰσι· ῥέουσι γὰρ οἱ μὲν κατὰ τὴν αὔξησιν, οἱ δὲ διὰ τὴν φθίσιν. ἔοικε γὰρ ἐν τοῖς γέρουσιν ἡ καρδία, τὸ πρῶτον αἰσθητικόν, τοῖς παλαιοῖς τῶν οἰκοδομημάτων· ὥσπερ γὰρ θρύπτεται ψυχομένη καὶ τοὺς ἐν αὐτῇ τῶν πραγμάτων ἀπαλείφει τύπους, ὠς ἐκεῖνα τὴν ἀληλιμμένην τίτάνον καὶ τὰ ἐν αὐτοῖς γεγραμμένα ζῷα. ὁμοίως δὲ καὶ οἱ λίαν ταχεῖς καὶ βραδεῖς οὐδέτεροι ραίνονται μνήμονες· οἱ μὲν γὰρ ὐγρότεροι τοῦ δέοντος, οἱ δὲ σκλγρότεποι, καὶ τοῖς μὲν οὐ μένει τὸ ράντασμα ἐν τῇ ψυκῇ, τῶν δὲ οὐχ ἅπτεται. τοσαῦτα ἔξωθεν εἰς σαρήνειαν προσγαβόμενοι πάλιν τἠν κατ’ ἀρχὰς ἀπορίαν 6—13 cf. Mich. p. 4,30—5,6 13—25 cf. Mich. p. 14,9—14. 19. p. 450b5 — 7—30 — 7 27 — 30 Mich. p. 14,15—18 30—32 —p. 6,1 cf. Mich. p. 14,25. 26 3 τι Ca Mich.: τοι AB 6 post δὲ add. νοεῖν A 8 γενόμενον B γινόμενον etiam Mich.) 15 δὲ AB (coni. Speugel): δ’ ἐν Ca 17 ἐγγράρεσθαι ABa ἐγγεγράρθαι C 19 τε om. Ca 21 καὶ ante καθ’ add. Β 22 δαχύλω AB 23 οὔθ’ Spengel : οὐδ’ libri 24 ὂν delevi 26 κατὰ] διὰ ex Arist. coni. Spengel διὰ] κατὰ B ἐν Ca: ἐπὶ AB 28 ψηχομένη Spengel, sed V. Mich. 29 ἀλγλιμμένην AB Mich.: ἐκλιθουμένην C: ἐκλιμμένην a αὐτοῖς AB Mich.: αὐτῆ Ca 30 οἱ λίαν ante βραδεῖς add. Arist. EY ἐκτίθεμεν· ετοιμότεροι γὰρ παὸς τὴν λύσιν νῦν μᾶλλον ἢ πρότερον. εἰ δὴ τοιοῦτόν ἐστι τὸ συμβαῖνον περὶ τὴν μνήμην, πότερον τοῦτο μνημονεύει τὸ πάθος ἡ ψυχὴ ἢ ἐκεῖνο ἀφ’ οὖ ἐγένετο; εἰ μὲν γὰρ τοῦτο, τῶν ἀπόντων οὐδὲν ἂν μνημονεύοιμεν· εἰ δ’ ἐκεῖνο, πῶς αἰσθανόμενοι τοῦτο μνημονεύομεν οὖπερ μὴ αἰσθανόμεθα; ἔτι εἴτ’ ἔστιν ὅμοιον ὄμοιον τύπος ἢ γραφὴ ἐν ἠμῖν ἡ τούτου αὐτοῦ αἴσθησις εἴτε ἀνόμοισν, διἀ τί ἂν εἴη μνήμη έτέρου ἀλλ’ οὐκ αὐτοῦ τούτου; ὁ γὰρ ἐνεργῶν τῇ μνήμῃ θεωρεῖ τὸ πάθος τοῦτο καὶ αἐσθάωεται τούτου. πῶς οὖν τὸ μὴ παρὸν μνημονεύει; εἴη γὰρ ἂν καὶ Ι ὀφᾶν τὸ μὴ παρὸν καὶ ἀκούειν. ἢ ἔστιν ὡς ἐνδέχεται καὶ συμβαίνει τοῦτο; οἶον γὰρ τὸ ἐν πίνακι γεγραμμένον ζῷον καὶ ζῷόν ἐστι καὶ εἰκών, καὶ τῷ ὐποκειμένῳ ἔν, τῷ δὲ λόλῳ διάρορον, οὕτω κάνταῦθα. καὶ ὣσπερ ἐκεῖ, ὃταν μὲν ὡς καθ’ αὑτὸ τὸ ζῷον ἐρᾷ τὸ τὸ ἐν πένακι τέχνην θαυμάζων ἢ κακίζων μόνον, μὴ προσεννοούμενος ὄτι μίμημά ἀστιν ἄλλου, ζῷον ἀπλῶς λέγεται, ὅταν δὲ πρὸς τῷ ὁρᾶν ἀναφέφῃ καὶ προσλογίζηται ὅτι μίμημά ἐστι τοῦδε τοῦ ἀληθοῦς ζῴου, εἰκὼν λέγεται, οὕτω καὶ τὸ ἐν ἠμῖν φάντασμα δεὶ ὐπολαβεῖν καὶ αὐτό τι καθ’ αὐτὸ εἶναι καὶ ἄλλου ἐγκατάλειμμα. ᾖ μὲν οὖν καθ’ αὐτό, θεώρημα ἢ φάντασμά ἐστιν, ᾖ δὲ ἄλλου οῖον εἰκών, μνημόωευμα. ὅταν μὲν γὰρ ἐνεργῇ περὶ τὸν ἐν τῇ καρδίᾳ τύπον ἡ κοινὴ αἴσθησις αὐτόν, αὐτόν, θεώρημα τοῦτο, ὡς εἴρηται, ἢ φάντασμα λέγεται· ὅταν δὲ ἐνεργοῦσα προσαισθάνηται καὶ ὅτι ἂλλου ἐστίν, ἤδη τοῦτο εἰκὼν καὶ μνημόνευμα, καὶ ἡ τοταύτη τῆς ψυχῆς ἐνέργεια μνήμη. διὰ τοῦτο ἐνέοτε ὃ διἀ μνήμης ἔχομεν, οὐκ ἴσμεν εἰ κατὰ τὸ αἰσθέσθαι συνέβη· πολλάκις γὰρ τῶν ψυχικῶν ἐξαπλουμένων νοημάτων φανταζόμεθά τινα, ὦν οὐκ ἴσμεν τὸν χρόνον ἢ τὸν τόπον ἢ παρ’ οὖ προσελάβομεν, καὶ ἀμφισβητοῦμεν, πότερον αὐτοὶ τοῦ νοήματος εὑρεταὶ ἢ μαθηταί, καὶ πότερον φαντασία ἁπλῶς τοῦτο ἢ μνήμη. οἶον ἤκουσά ποτε λόγου παρά του, μετὰ δὲ ἐννοοῦμαι τὸν λόγον, οὐκ ἐνπυμοῦμαι δὲ ἀφ’ οὖπερ ἤκουσα· ἀποπῶν οὖν λέγω, ἆρα πατὴρ τοῦ λόγου νῦν αὐτός εἰμι, ἢ πόθεν ἔχω τοῦτον; καὶ τολαντεύομαι. ὄταν οὖν ἐνθυμηθῶ ἄλλο|θέν με τὸν λόγον ἔχειν, μνήμη τότε γίνεται, νόημα δὶ πρότερον. γίνεται δὲ καὶ τοὐναντίον ἐνίοτε, οἶον συνέβη Ἀντιφέροντι τῷ ’Ωρείτῃ καὶ ἄλλοις ἐξισταμένοις· τὰ 2 — 11 p. 450 b 11—23 12—16 Mich. p. 15,12 — 21 17. p. 450b25 —27 18—21 Mich. p. 15,21—24 22—30 Mich. 30 — p. 7,1 Arist. p. 451a8 — 11 1 ἐκτίθεμεν AB (of. Mich.): διέλωμεν Ca μᾶλλον om. Ca 2. 3 2. 3 πάθος om. C 4 τούτου a (Arist. praeter L) 5 οὖπερ] οὖ C (Arist.) μὴ Ca: s. s. B: om. A εἴτ’] εἰ A 6 ἡ τούτου αὐτοῦ B (Arist. MU, εἰ τούτου αὐτοῦ LS, τούτου αὐτοῦ ἡ EY): ἡ τούτου ACa, quod Aristoteli restituit Freudenthal, Rh. Μ. XXIV p. 401 8 μνημονεύσει Arist. EY 9 μὴ C (Victorius, Spengel): om. ABa 11 λόγῳ δὲ a 13 θαυμάζων ἢ κακίζων ABa Mich.: κακ. ἢ θαυμ. C 14 ὄτι B Mich.: ὅτι τοῦτο ACa 15 ὐμῖν C 18 post εἰκὼν male (cf. p. α 2) καὶ add. Arist. libri, cf. Freudenthal 1. c. p. 402 μὲν om. B 18. 19 τοῦ et τύπου a 19 αὐτὸν] καθ’ αὐτό coni. Spengel, sed v. Mich. 20 ἐστὶν εἰκών, ἤδη τοῦτο Mich. 29 ὅτε A 31 ἐνίοτε om. Arist. EY γὰρ φαντάσματα ἔλεγον ὡς ηενόμενα καὶ ὡς μνημονεύοντες· πάλιν οὖν ἕτεροι τὰ αἰσθήματα ὡς φαντάσματα, καὶ ἀλλοι τὸ ἔμάλιν. τοῦτο δὲ γίνεται, νεται, ὅταν τις τὴv μὴ εἰκόνα ὡς εἰκόνα θεωρῇ ἤ τὴν εἰκόνα ώς μὴ εἰκόνα. αἱ δὲ μελέται τὴν μνήμην σῴζουσι τῷ ἐπαναμιμνῄσκειν, τοῦτο δέ ἐστιν οὐδὲν ἕτερον ἢ τὸ θεωρεῖν πολλάκις ὡς εἰκόνα καὶ μὴ καθ’ αὑτό. τί μὲν οὖν ἐστι καὶ τὸ μνγμονεύειν, μνημονεύειν, εἴπηται, ὅτι φαντάσματος ἕξις, ὄντος τοῦ τοιούτου φαντάσματος πράηματός τινος χρονιςσθέντος μετὰ τὴν γένεσιν, καὶ τίνος μορίου τῶν ἐν ἠμῖν, ὅτι τοῦ πρώτου αἰσθητικοῦ καὶ ᾠ κρόνου αἰσθανόμεθα.

Περὶ δὲ τοῦ ἀναμιμνῄσκεσθαι λοιπὸν εἰπεῖν. πρῶτον μὲν οὖν ὄσα ἐν τοῖς ἐπιχειρηματικοῖς λόγοις καὶ προβληματικοῖς ἠμῖν ἀποδέδεικται, δεῖ τιθέναι ὠς ἀληθῆ καὶ ὐπάρχοντα, ταῦτα δέ ἔστι τὸ μήτε μνήμης ἀνάληψιν τὴν ἀνάμνησιν μήτε λήψιν εἶναι· οῦτε γὰρ ἀναμιμνῄσκεσθαι λέγομεν τὸν νῦν πρώτως μανθάνοντα καὶ λαμβάνοντα, ὃ οὐδέποτε ἔλαβεν ἢ μεμάθηκεν, ἀλλὰ μᾶλλον μανθάνειν, οὔτ’ αὖ τὸν μαθόντα, αῴζοντα δὲ τὴν μνήμην λήθης μηδαμῶς μεσολαβησάσης, λλὰ τὸν πρότερον μὲν ἔχοντα σῷον ἅπαν, υστερον δὲ τὸ μὲν ἀποβαλόντα τὸ δὲ σῴζοντα, ἔκ δὲ τοῦ σῳζομένου τὸ λοιπὸν ἀναλαμβάνοντα. ἔγει γὰρ ὦδε· ὅταν ὁ τύπος ὅλος καὶ τὸ ἀναζωγράφημα τὸ ἐν τῷ πρώτῳ αἰσθητηριῳ ἀπὸ τῆς κατ’ ἐωέργειαν αἰσθήσεως ἐγγινόμενον ὐπομένῃ καὶ σῴζηται τρανές Ι τι καὶ φαιδρὸν καὶ καθαρὸν οὕτως, ὥστε ὅλον αὐτὸ δύνασθαι τὴν ψυχὴν κινεῖν καὶ ὅλον ὑπ’ αὐτῆς ὁράσθαι καὶ προβάλλεσθαι ὡς εἰκώ τινος, ἡ μνήμη τούτο, τερὶ ἦς εἴρηται· ὅταν δὲ μέρος μέν τι τοῦ ὅλου υένῃ, μέρος δέ τι ἠράνισται ἢ χρόνῳ ἢ ἐτέρῳ συμπτώματι, ὥστε μήτ’ αὐτὸ τὴν ψυχὴν κινεῖν μήτ’ ἐκείνην ὑπ αὐτοῦ κιεῖσθαι, καὶ ἐκ τοῦ ὑπολελεμμένου μέρους τρανοῦς ὄντος καθαροῦ κινηθῇ κινήσεις τὸ συωεδὲς τῷ καθαρῷ τοῦτο δὲ ἦν τὸ ἀμυδρὸν καὶ ὅλως ἐζοφωμένον) καὶ οἶον ἀναλυθῇ καὶ εὑρεθῇ τῇ ψυχῇ, τοῦτο ἀνάμνησις, οἰονεὶ ἀναζωγράφημα τῆς προτέρας μνήμης, οὐ πάσης τοῦτο γὰρ μάθησις), ἀλλὰ τοῦ μέρους. ὅταν δὲ ὅλον ἀναλάβωμεν δηλονότι ἀπολέσαντες, μάθησις· δὶς Τὰρ μαθεῖν καὶ εὑρεῖν τὸ αὐτὸ ἐνδέχεται. οἶον ἐκ τῆς κατ’ ἐνέργειαν ἀκοῆς ἢ ὁράσεως γέγονεν ἐν τῇ ψυχῇ τύπος τοῦ 2 cf. Mich. p. 17,28.29 2—13 Arist. p. 451b11 — 21, sed ad 7 cf. Mich. p. ad 11 Mich. p. 20,16 —18 cf. Mich. p. 20,30 —21,18 1830 p. —15 30 Arist. p. 451 b 7. 8 — p. 8,8 Mich. p. 19,20 — 31 1 γινόμενα B (Arist. M) πάλιν οὖν ACa: ὥσπερ αὖ B 5 ante καθ’ add. ὡς Arist. 6 ἐστιν ἡ μνήμη Arist, SU 7 τοῦ τοιούτου B Mich.: καθ’ αὑτὸν in ras. A, ut νιδ.: καθ’ αὑτὸ Ca εἰκόνος πράγματός τινος Mich. 9 αἰσθόμεθα AB 10 tit. ΙΙερὶ ἀναμνήσεως add. AB 12 τίθεσθαι Arist. EMY καὶ ABa: om. C ἐστι om. Β 16 μὲν om. B 18 λοιπὸν Ca Mich.: λεῖπον AB 20 ἐγγενόμενον coni. Spengel ἐνυπάρχον Mich.) τι] τε Mich. 22 εἰκών Spengel (Mich. SCa), sed εἰκώ etiam Mich. R 23 ἠράνιστο Ca 25 τρανοῦς AB (sed ς evan. in B) Mich. CRP: τρανοῦ Ca Mich. Sa 26 κινήσεις AB Mich.: om. Ca, ceterum Michaelis verba corrupit 29 fort, του „μῆνιν ἄειδε θεὰ Πηληϊάδεω Αχιλλῆος“. εἰ μὲν οὖν ὁ τύπος οὖτος μένει ἄπας ἰσχυρός τε καὶ καθαρός, ὡς ἀνεμποδίστως ὄλον ἠμᾶς αὐτὸν δύνασθαι ἀπαγγέλλειν καὶ ὄλον προβάλλεσθαι, τοῦτο μνήμη· εἰ εἰ δὲ τὸν „μῆνιν ἄειδε θεὰ“ ἐμμένει, τὸ δὲ ἐξῆς ὑτὸ κρόνου καὶ λήθης ἔκλείπει, εἶτα ἐκ τοῦ μένοντος ἡ ψυχὴ κινηθεῖσα ὑπό τινων τόπων ὁμοίων ἢ ἀνομοίων εὑρήσει καὶ τὸ λεῖπον, ἀνάμνησις τοῦτο. καὶ δῆλον ἐκ τούτων, ὡς τὼν ἁπλῶν ὀνομάτων ἀνάμνησις οὐκIstiv, ἀλλ’ ἢ μνήμη ἢ μάθησις, εἰ μὴ πολλάκις καὶ ἐν ἐκείνοις μενούσης τῆς πρώτης συλλαρῆς προσεξυρίσκομεν τὰς λοιπάς. ἕπεται δὲ τῇ ἀναμνήσει ἐξ ἀνάγκης ἡ μνήμη· ἡ ηὰρ ἀναμνησθεὶς τρόπον τινὰ ἐμνήσθη· μέρους γάρ τι|νος τῆς προτέρας ἐπανάληψιν ποιεῖται μνήμης, καὶ δεῖ διαφέρειν μαθήσεως καὶ εὑρέσεως τὴν ἀνάμνησιν τῷ ἐνεῖναι πλείονα ἀρχὴν ἀναμιμνῃσκομένοις ἢ ἐξ ἦς μανθάνουσιν, εἴπερ πᾶσα διδασκαλία καὶ πᾶσα μάθησις διανοητικὴ ἐκ προϋπαρκούσης γίνεται γνώσεως. τί μὲν οὖν ἐστιν ἀνάμνησις, εἴρηται, ὅτι μνήμης ἀνανέωσις· ὅθεν δὲ συμβαίνει, δῆλον. ἐπεὶ ἐπεὶ γὰρ πέφυκε κίνησις ἐν ψυκῇ ἥδε μετὰ τήνδε, εἰ μὲν ἐξ ἀνάγκης, δῆλον ὡς ὅταν ἐκείνην κινηθῇ, τήνδε κινηθήσεται· εἰ δὲ μὴ ἐξ ἀνάγκης αλλ’ ἔθει, ὡς . ἐπὶ τὸ πολὺ κινηθήσεται. ὥσπερ γὰρ ἐπὶ τῆς ἁλύσεως τοῦδε τοῦ κρίκου ἀρθέντος ἐξ ἀνάγκης ὁ ἐφεξῆς κινεῖαι, καὶ δἰ ἐκεῖνον ὁ μετ’ αὐτόν, οὕτω καὶ ἐπὶ τῶν τύπων τῶν ἐν τῇ ψυκῇ· κινηθείσης γὰρ καθάπαξ ὑπό τινος τούτων, εὐθὺς κινεῖ αὐτὴν καὶ ὁ ἐφεξῆς καὶ ὁ μετ’ ἐκεῖνον. οἶον ἦν μουσικὸς Κορίσκος ἔχων λύραν καὶ γέγονεν ἐν τῇ ψυκῇ τύπος καὶ τῆς λύρας καὶ τοῦ Κοπίσκου· εἶδον μετὰ ταῦτα Σωκράτην φέρε εἰπεῖν κρατοῦντα λύραν, καὶ εὐθῶς ἀνερνήσθην τῆς τοῦ Κορίσκου λύρας, εἶτα Κορίσκου. πάλιν πάλιν ἤκουσά του ᾄδοντος „δύο ψυκαὶ ἐξήρκοντο, καὶ μία πρός ἀλλην ἔλεγε, ποῖ πορευτέον“. μετὰ δέ τινας Χρόνους ἤκουσα ἄλλου ᾄδοντος τὸ μὲν μέλος κατὰ ῤυθμὸν ἐκεῖνον, λόγον δὲ ἔτερον οἶον „ὁ νοῦς ὁ πρῶτος ἀγει με καὶ πάλιν κάτω φέρει“, καὶ κινηθεὶς ἀπὸ μόνου τοῦ μέλους ἦλθον εἰς ἀνάμνησιν τοῦ πρώτου λόγοθ „δύο ψυχαὶ ἐξήρχοντο“ καὶ τοῦ ᾄδοντος.

Τούτων ὄντων εἰσὶ μὲν τύποι τινὲς ἐξ ἀνάγ|κης ἀκολουθοῦντες ἀλλήλοις· άνάγκη γὰρ τὸν μνησθέντα πυρὸς συνεννοῦσαι καὶ θερμότητα, καὶ τὸν τυφθέντα ὑπὸ Σωκράτους τῇ τοῦ Σωκράτους ἀναμνήσει καὶ ἅτι ὑπ’ αὐτοῦ ἐτύφθη ἐν τῷδε τῷ τόπῳ συναναμνησθῆναι. ὅοι δὲ μὴ μὴ ἐξ ἀνάγκης ἀλλ’ ἔθει, ἔθει, οὐκ ἀεὶ ἔπεται τοῖς προτέροις τὰ δεύτερα, ἀλλ’ ὡς 9. 10 Mich. p. —13 11. 12 cf. Arist. p. 451b8 —10 13 Micb. p. 247.8 15—17 Arist. p. 451b11 — 14 17—33 Mich. p. 24,17 244 add. Soph. 33 — p. 9,8 Mich. p. 25,11 — 23 1 Πηλιάδεω C ἀχιλλῆος A: Ἀχιλλέως Spengel 4 ἐκλέλοιπε B οὐ μένει Mich.) 5 κινηθεῖσα Ca Mich.: κινηθῆ AB εὑρήσει Ca Mich.: καὶ εὑρήσει AB 10 ἐπανάληψιν AB Mich.: ἀνάληψιν Ca 16. 17 εἰ δὲ — κινηθήσεται ABa: om. C 23 εἶδον AB Mich.: εἶδε Ca 24 ἀνεμνήσθην AB Mich.: ἀνεμνήσθη Ca τοῦ οm. AB, sed. V. Mich. 26 καὶ ante ἄλλου add. B 28 post φέρει add. με ABa (om. etiam Mich, a et metro refeilitur) 32 καὶ om. C ἐπὶ πολύ. ἔσται δὲ τὸ λεγόμενον ὦδε δῆλον· πολλάκις ἐγὼ βουληθεὶς εἰπεῖν Λυκάβητον οὐκ ἀνεμιμνῃσκόμην, ἐξ οὖ εἴθισα ἐμαυτὸν ἐνθυμεῖσθαι λύκον ἄρχονται γὰρ ἀμφότεροι ἐκ τῆς λυ συλλαβῆς)· ἀφ’ οὖ δὴ λύκου ὁρμώμενος ἀνεμιμνῃσκόμην τὸν Λυκάβητον. ἄλλος δέ τις τοῦ Ταυρομενίτου ἐπιλανθανόμενος εἴθισεν εἰθὺς ἔρκεσθαι εἰς εἰς ἔννοιαν ταύρου, καὶ ἄλλος ἀπὸ τῆς πλευρᾶς τὴν πλευρώνην ἐθίσας ἀνέφρεν. ἐπὶ γοῦν τούτων οὐκ ἀεὶ τῇ πρώτῃ ἡ λοιπὴ ἕπεται, ἀλλὰ πολλάκις τὴν μὲν πλευρὰν ἐνθυμοῦμαι, τὴν δὲ πλευρώνην οὐκ ἀναμιμνῂσκομαι. συμβαίνει δ’ ἐνίους ἅπαξ ἐθισθῆναι μᾶλλον ἤ ἑτέρους πολλάκις κινουμένους. διὸ ὄνια ἰδόντες ἄπαξ πολλάκις μνημονεύουσιν ἢ ἔτερα πολλάκις. ὅταν οὖν ἀναμιμνῃσκώμεθα, κινούμεθα τῶν προτέρων καὶ ἡγουμένων τινὰς κιννήσεων, ἕως ἄν κινηθῶμεν, μεθ’ ἣν ἐκείνη εἴωθε. διὸ τὰ ἐφεξῆς θηρεύομεν νοήσαντες ἀπὸ τοῦ νῦν ἢ ἄλλου τινός, διὰ τοῦτο καὶ ἀφ’ ὀμοίου ἢ ἐναντίου ἢ τοῦ σύνεγγυς ἡ ἀνάμνησις γίνεται· αἱ γὰρ κινήσεις τῶν μὲν αἱ αὐταί, τῶν δὲ ἄμα, τῶν δὲ μέρος ἔχουσιν. οἶον εἶδέ τις γεγραμμένην λύραν καὶ καινη|θεὶς ἀπὸ ταύτης ὡς προτέρας καὶ ἡγουμένης ἀνεμνήσθη λύρας, ἐκ ταύτης τοῦ μουσικοῦ, ἐκ δὲ τούτου ἥν ᾔδεν ῲδήν. πολλάκις δὲ καὶ ἀπό τινος ἄλλου· εἰ γὰρ τύχοι ἐφεξῆς ὤν τῷ τῆς ῲδῆς τύπῳ ὁ τοῦ κίονος, ἀναμνησθήσομαι αὐτήν ἀπὸ τοῦ κίονος. ἀπὸ δὲ τοῦ ὁμοίου καὶ ἐναντίου, ὅταν ἀπὸ μὲν τῆς τοῦ Σωκράτους εἰκόνος ἀναμνησθῶ Σωκράτην, ἀπὸ δὲ τοῦ μέλανος λευκόν καὶ ἐκ θερμότητος ψυκρότητα. ἐκ δὲ τοῦ σύνεγγυς, ὅταν ἀπὸ τοῦ „ἀντὶ πολλῶν, ὦ ἄνδρες Ἀθηναῖοι“ ἀναμνησθῶ „χρημάτων ὑμᾶς ἑλέσθαι νομίζω τὸ τῇ τόλει συμφέρον“. μέγιστον μὲν οὖν ταντὸς ἡ ἀρκή, καὶ ταύτης εὑρεθείσης τὰ μετ’ αὐτὴν μικρά· ὅθεν τῆς ἀρχῆς ληφθείσης συνείρεται τὰ ἐξῆς. εἰ δέ ποτε καὶ εὐρεθείσης καὶ τοῦ πρώτου μέρους κινηθέντος οὐχ ἔψεται τὰ ἐκατέρωθεν, οὐ χρὴ θαυμάζειν· ὅταν γὰρ τέλεον ἀφανισθῇ, οὐκ ἀκολουθήσει. ζητοῦσι μὲν οὖν οὕτω γίνεται ἡ ἀνάμνησις, ἀφ’ ὦνπερ εἴπομεν, ἄπὸ τῶν ὁμοίων 8 — 15 Arist. p. 451b 14 — 22 15 — 23 Mich. p. —19 20. 21 καὶ ψυχρότητα ipse addidit, item 22. 23 τὸ — συμφέρον 23. 24 Mich. p. 27,3 6 24—26 Mich. p. 26,30 —27,1 26 — p. 10,6 Mich. p. 27,9—29 1 ἐπὶ τὸ τολὺ C 2 et 4 λυκάβαντα Ca, sed v. Mich., λυκαβηττὸν recte Mich. S 2 ἐμαυτὸν C Mich.: αὐτὸν ABa (Mich. P, αὑτὸν R) 3 ἀμφότερα rectius Mich, praeter a 4 Ταυρομενείτου AB 4. 5 ἐπιλανθανόμενος AB (Mich. SRP): ἐπιλαθόμενος Ca (Mich. Ca) 6 et 8 πρλευρώυην AB πλεευρόνην Mich. CRP): πλευρῶνα C: πλευρῶνιν a: πλευρωνίαν Mich. Sa, cf. p. 11,24.25. 12,5 9 ἢ] καὶ B ἑτἐρως C: ἑτέρας a: (quod nimii aestimat Freudenthal 1. c. p. 407): ἄλλους Arist. EMY κινουμλένης a ἄπαξ ἰδόντες Arist. praeter L πολλάκις μᾶλλον ex Arist, coni. Spengel 10 ἔτερα ABa (Arist. ML): ἔτεροι C (Arist. EY) 11 τινὰ Arist, cui τινὰς reddit Freud, p. 409 12 toi] to ex Arist. Spengel, sed cf. p. 10,10 13 διὰ τοῦτο post σύνεγγυς ex Arist. Spengel 15 μέρος Ca Arist.: μέρη AB 17 ᾖδεν Ca (Mich, a): ἦρεν AB: ᾖσεν Mich. SCRP 18 τύχη B ὁ Ca Mich.: τὸ AB 19 τοῦ ὁμοίου καὶ ἐναντίου Ca (Mich., Arist.): τῶν ὁμοίων καὶ ἐναντίων AB 21 θερμότητος ABa: θερμοῦ C πολλῶν ABC Mich.: πολλῶν ἄν a (Dem.) ἢ τῶν ἀντικειμένων ἢ τῶν ἐγγώς· ὅταν δὲ μὴ ζητοῦσιν ἀναμνησθῆναί tqu γένηται, ἐξ οὐδενὸς τούτων. ὅταν γὰρ ῲδῆς τις μνησθεὶς ἀναμνησθῇ Σωκράτους, οὔτ’ ἀφ’ ὁμοίου οὔτ’ ἐξ ἀντικειμένων ἢ τῶν ἐγγὺς ἐποιήσατο τὴν ἀνάμνησιν. τοῦτο δὲ σπάνιον καὶ ὀλιγάκις· τὰ γὰρ πολλὰ ἑτέρων γινομένων κινήσεων ἔπεται. πραγματευομένους δὲ τὰ περὶ τῆς ἀναμνήσεως οὐδἐν δεῖ σκοτεῖν, πῶς τὰ πόρρω ἀναμιμνῃσκόμεθα καὶ παλαιά, ἀλλὰ τὰ ἐγγύς καὶ ἃ πρὸ ὀλίγου ῂσθόμεθα ἢ ἐδιδάχθημεν· μάλλον γὰρ ταῦτα πρὸς τὴν διδασκαλίαν διὰ τὴν ἐγγύτητα ἢ ἐκεῖνα. | εἶς μέντοι καὶ ὁ αὐτός ἐστι τρόπος τῆς ἀναμνήσεως ἀμφοτέρων. ὡς γὰρ ἐπὶ τῶν σύνεγγυς ἀπὸ τῆς ἐνούσης ἀρκῆς ζητήσας τις συνείρει καὶ ἀναμιμνῂσκεται τὰ ἐξῆς ἀκολουθοῦσι γὰρ τῷ ἔθει αἱ κινήσεις, ὡς εἴρηται, καὶ ᾔδε μετὰ τήνδε), οὅτω καὶ ὄταν τις ἀναμιμνῂσκηται ὦν πάλαι τὴν ἐπιστήμην ἔλαβε. ζητήσει γὰρ κἀκεῖ ἀρχὴν λαβέσθαι κινήσεως, μεθ’ ἣν ἐκείνη ἔσται. διὸ τάχιστα καὶ κάλλιστα γινονται ἀπ’ ἀρχῆς αἱ ἀναμνήσεις. ὡς γὰρ ἔχει τὰ πράγματα πρὸς ἄλληλα τῷ ἐφεξῆς, οὔτω καὶ αἱ κινήσεις, καὶ ἔστιν εὐμνημόνευτα ὅσα τάξιν τινὰ ἔχει καὶ πρῶτον καὶ δεύτερον, ὥσπερ τὰ μαθήματα καὶ μάλιστα τὰ γεωμεετρικά, τὰ δὲ ἄτακτα φαύλως καὶ χαλεπῶς· ὡς γὰρ ἐπὶ αἰσθητῶν, αὐσθητῶν, εἰ ἐφεξῆς κεῖνται καὶ μετὰ τάξεως, καλῶς ἡ ὄψις ὁρᾷ, εἰ δὲ συγκχυμένως, οὐ καλῶς, οὄτω καὶ ἐπὶ τῶν ἐν ψυχῇ τύπων. διαφέρει δὲ τὸ ἀναμιμνῂσκεσθαι τοῦ πάλιν μανθάνειν καὶ ὅλως μάθησις ἀναμνήσεως τῷ τὸν μὲν ἐξ ἑαυτοῦ καὶ τῆς ἐνούσης αὐτῷ ἀρκῆς κινεῖσθαι ἐπὶ τὸ συνεκὲς τῇ ἀρκῇ, τὸν δὲ μὴ δι’ αὑτοῦ, ἀλλὰ δι’ ἄλλου, τοῦ διδασκάλου. ἔτι πολλάκις μὲν ἤδη ὁ ἀναμιμνῃσκόμενος ἀδονατεῖ ἀναμνησθῆναί τι αὐτίκα, ζητῶν δὲ ἄμως καὶ πολυπραυμουῶν τέλος δύναται καὶ εὑρίσκει. τοῦτο δὲ γίνεται κινοῦντι πολλά, ἔως ἄν τοιαύτην κινήσῃ κίνησιν, ᾖ ἀκολουθήσει τὸ πρᾶγμα. ὡς γὰρ αἱ πολλαὶ ῥανίδες ἐπιτήδειον ἐποίησαν τὴν πέτραν, τέλος δὲ ἡ ἐσχάτη ἐκοίλανε, καὶ ἐπὶ τὴς ἐν καρδίᾳ ὑγρότητος οὕτως ἔχει· πολλάκις γὰρ κινηθεῖσα τελευταίαν κινεῖται κίνησιν, καθ’ ἣν ἀνίσταται τὸ ζητού|μενον. ἔστιν οὖν τὸ ἀναμιμνῂσκεσθαι τὸ ἐνεῖναι δύναμιν τὴν κινοῦσαν, λέγω δὲ δύναμιν τὴν ὑπάρκουσαν ἀρκήν· αὔτη γὰρ τὴν διάνοιαν ἐποξύνει καὶ ἀνεγείρει πρὸς ἀνάλυσιν τοῦ λοιποῦ, τοῦτο δὲ ὥστ’ ἐξ ἐαυτοῦ καὶ ὦν ἔνδον 7. 8 nova 8—12 Mich. p. 28,3 —7 12—17 Arist. 16 cf. Mich. p. 28,17 17—22 Mich. p. 28,18 —26 22—25 Arist. 25—31 Mich. p. 28,29—29,3 31 — p. 11,1 Arist. p. 452 a 11.12 1 ἐγγὺς AB σύνεγγυς Mich.), cf. v. 3: ἐξῆς Ca 2 γένηται Ca: γένοιτο AB 5 τὰ om. C 6 καὶ τὰ παλαιὰ Spengel 7 ἠσθήμεθα C 9 prius ttjS B Mich. : om. ACa ἐπὶ ABa: ἀπὸ C 10 τὸ ἐφεξῆς Arist. Mich. 11 prius καὶ om. Mich. del. Freud, p. 409 cf. 8,15. 11,31 μετὰ τὴν τήνδε A 13 λαβεῖν Arist. (Spengel) μεθ’] καθ’ C 14 ἔχουδι Arist. libri praeter L πρὸς ἄλληλα hic habet B (Arisl.): post ἔχει ACa 18 κεῖνται a Mich. SCa: κεῖται C: καινεῖται AB Mich. RP λαλῶ; hic habet B (cf. Mich.): post opa Ca: om. A 23 ζητεῖν Arist. LSU 25 ἴως ἄν] ἐὰν Arist. libri praeter L κινήσῃ κίνησιν B Arist.: κίνησιν κινήση ACa κινήση in ras. C 26 ἐσχάτη ABMich.: τελευταία Ca 27 οὔτως om. a 29 δυνάμει B 31 — p. 11,1 ἔχει ἔνδον C ἔχει κινήσεων κινηθῆναι, ὥσπερ εἴρηται. διὸ δεὶ λαβέσθαι ἀρχῆς. ὅθεν τάχιστα δοκοῦσιν ἀπὸ τόπων ἐνίοτε ἀναμιμνῄσκεσθαι, τόπους δὲ ἤ ἃς ἀρχὰς ἐνεῖναι δεῖν τῇ ψυχῇ λέγομεν, ἤ τοὺς κατὰ τὰ σύστοιχα καὶ ὅμοια καὶ ἀντικείμενα, ὡς ἐν τῇ Διαλεκτικῇ εἴρηται, ἢ τοὺς σωματικοὺς καὶ τὰς ἐν τῷδε τῷ μέρει θέσεις. τὸ δὲ αἴτιον, ὅτι ταχὺ ἀπ᾿ ἄλλου ἐπ᾿ ἄλλο ἔρχεται, οἷον ἀπὸ γάλακτος ἐπὶ τὸ λευκόν, ἀπὸ λευκοῦ ἐπ᾿ ἀέρα, ἀπὸ τούτου ἐφ᾿ ὑγρόν, ἀφ᾿ οὗ ἐμνήσθη μετοπώρου, ταύτην ἐπιζητῶν τὴν ὥραν. Ἔοικε δὲ ὡς ἐπὶ τὸ πολὺ τὸ μέσον πάντων ἀρχῇ, καὶ ἡ τούτου εὔρεσις τὰ μέγιστα ὠφελεῖ· ποδηγεῖ γὰρ πρὸς τήν τοῦ ζητουμένου κατάληψιν. οἷον ἐκκείσθωσαν ταυταδὶ τὰ στοιχεᾶ ἰσάριθμα ὄντα καὶ ἀναλογοῦντα τοῖς νοήμασι τῆς ψυχῆς, ἃ κινεῖται ἀναμιμνῃσκομένη πρὸς εὕρεσιν τοῦ ζητουμένου, ΑΒΓΔΕΖΗΘ· καὶ ἐπεὶ μέσον τὸ Ε, ὁ τοῦτο εὑρών, εἰ μὴ ἅμα τῷ εὑρηκέναι αὐτὸ εὑρήσει καὶ ὅπερ ἐξήτει, ἐπὶ τὸ Θ ἐλθὼν μνησθήσεται. ἅπαξ γὰρ τοῦ μέσου λαβόμενον καὶ ἐπὶ τὸ ἔμπροσθεν καὶ ἐπὶ τὸ ὄπισθεν κινηθῆναι ἐνδέχεται. οὐδὲν δὲ κωλύει καὶ ὐπερβατῶς τὰς νοήσεις καὶ ἀνεστραμμένως ποιεῖσθαι, καὶ μετὰ τὸ Ε τὸ Θ νοῆσαι, καὶ ἀπὸ τοῦ Θ τὸ Ζ, εἶτα τὸ Η. εἰ μὲν οὖν ἐν τοῖς ἔμπροσθεν τὸ ζητούμενον εἴη, οὕτως εὑρήσει ἐλθὼν ἐπὶ τὸ Θ, ὥσπερ εἴρηται· εἰ δ᾿ ἐν τοῖς ὄπισθναι, ἐλθὼν ἐπὶ τὸ Α. εἰσὶν οὖν τὰ | κατὰ τὰ στοιχεῖα νοήματα ταῦτα, 248 Ἀθῆναι, Λύκιον, οἶκος Πλάτωνος, νεομηνία, συμπόσιον, Συκράτης, τὸ τυφθῆναι ὑπὸ Σωκράτους, λύρα.

Τοῦ δὲ ἀπὸ τοῦ αὐτοῦ ἐνίοτε μὲν μνησθῆναι, ἐνίοτε δὲ μὴ αἴτιον, ὅτι πλείους ἐνδέχεται κινηθῆναι κινήσεις ἀπὸ τῆς αὐτῆς ἀρχῆς· οἷον ἀπὸ τῆς πλευρᾶς ὁρμήσειε ἄν τις καὶ εἰς ἔννοιαν πλευρίτιδος καὶ πλευρωνίας· εἰ οὖν εἴη συνηθέστερον ἡ πλευρῖτις τῆς πλευρωνίας, ἕλξει μᾶλλον πρὸς αὑτὸ τὴν διάνοιαν, ὥσπερ τὰ λαμπρὰ τῶν σωμάτων τὴν ὄψιν. οὐ μόνον δὲ διὰ ταῦτα, ἀλλὰ καὶ εἰ ὁ μὲν παλαιὸς εἴη τῶν τύπων, ὁ δὲ νέος, κινήσει μᾶλλον ὁ νέος εἰς τὴν αὑτοῦ ἀνάμνησιν, εἰ μή που εἰς βάθος καθ᾿ ἕξιν ἐπιστημονικὴν ὁ παλαιὸς ἐνσεσημασμένος εἴη καὶ πρὸς τούτοις συνήθης· ὥσπερ γὰρ νέος ἐστὶ τῇ καθ᾿ ἑκάστην μελέτῃ. ὥσπερ δέ εἰσὶ τινα φύσει τόδε μετὰ τόδε (φύσει γὰρ τῇ τε τοῦ πυρὸς ἀναμνήσει ἡ θερμότης ἔπεται καὶ τῇ τοῦ ἡλίου ὁ φωτισμός), οὕτω καὶ ἔθει. ἔστι γὰρ ἐξ ἔθους τινά, ἅπερ ἀναμνησθέντες εὐθὺς ἀναμιμνῃσκόμεθα καὶ τὰ μετ᾿ αὐτὰ ὄντα. τὸ 1—5 Mich. p. 29,4—12 5—7 Arist. p. 452a 13—16 8—p. 12,8 Mich. p. 29,23—32,4, sed hic paulo liberius versatur Soph., quam solet 20 cf. Soph. De an. p. 128,13 H. 2 Freud. p. 410 putat, τάχιστα Themistium in Arist. textu invenisse ἃς ABa: καὶ C 3 τὰ ABa: om. C 10 ταυταδὶ ABa: ταυτὶ C 12 ἐπεὶ] ἔστω Mich., Spengel τοῦτο ABC: τοῦτο γὰρ a 16 ἀντεστραμμένας B 18 θ] ηݲ A 19 alt. τὰ ABa: om. C 23 πλείους Ca: πλείω AB 24 ἄν om. AB 25 εἴη ABa: om. C 27 ἀλλὰ καὶ εἰ Ca: ἀλλ᾿ εἰ καὶ AB: ἀλλὰ κἂν εἴη Mich. 28 καὶ ante καθ᾿ add. B 30 καθ᾿ ἑκάστην ΑΒ Mich.: καθ᾿ ἕκαστον Ca 31 τε om. B δή πολλάκις έθισθὲν ὥσπερ φύσις, καὶ ἐπεὶ ἐν τοῖς φύσει ἐγγίνεται ἁμαρτία καὶ παρὰ φύσιν, ἐνδέχεται τοῦτο συμβαίνειν καὶ ἐν τοῖς δι᾿ ἔθος. εἰ δὲ τοῦτο, οὐδὲν κωλύει ἀναμνησθέντα τοῦ προτέρου καὶ ἡγουμένου ἁμαρτάνειν περὶ τὸ ὕστερον καὶ ἑπόμενον καὶ κινηθῆναι ἀλλως ἢ ὡς δεῖ, καὶ πρὸς τούτοις ὅταν ἐφέλκῃ ἀπὸ τῆς πλευρωβνίας ἡ πλευρῖτις. διὰ τοῦτο καὶ ὅταν δέῃ ὄνομα ἀναμνησθῆναι, | ἄλλου μὲν παρομοίου μνημονεύομεν, εἰς δὲ ἐκεῖνο σολοικίζομεν. ὁ γὰρ βουλόμενος ἀναμνησθῆναι Λεωφάνην μνησθεὶς Λεωσθένην ἐσολοίκισεν ὡς πρὸς τὸν Λεωφάνην.

Τὸ μὲν οὖν ἀναμιμνῄσκεσθαι τοῦτον συμβαίνει τὸν τρόπον, κοινῶς δὲ εἰπεῖν περὶ μνήμης καὶ ἀναμνήσεως, ὡς τὸ μέγιστον ἐν ἀμφοτέροις δεῖ γνωρίζειν τὸν χρόνον ἢ μέτρῳ καὶ ὡρισμένως (ὡς ὃ μνημονεύω ἢ ἀναμιμνῄσκομαι, χθὲς εἶδον ἢ πρὸ μηνός) ἢ ἀορίστως, ὡς ἁπλῶς πρότερον ᾔσθημαι, καὶ πάλαι ποτὲ τοῦτ᾿ εἶδον καὶ ἤκουσα. εἰ γὰρ μὴ τοῦτο γένοιτο, συμβήσεται ἡμῖν ὑπολαμβάνειν, ὡς οὐκ ἀναμιμνῃσκόμεθα ἢ μνημονεύομεν, ἀλλὰ νῦν πρώτως ταῦτα καὶ οἴωοθεν προβαλλόμεθα. ἔστι δὲ τὸ κρῖνον τὸν πλείω καὶ ἐλάσσω χρόνον ἐν τοῖς τοιούτοις ἡ πρώτη αἰσθητικὴ ψυχὴ ἠ ἐν τῇ καρδίᾳ καθημένη. ὡς γὰρ ἡ διάνοια κρίνει τὰ μεγέθη οὐ τῷ ἀποτείνεσθαι ἔξω πρὸς ἐκεῖνα, ὥσπερ λέγουσιν ἡμᾶς ὁρᾶν οἱ δι᾿ ἐκπομπὴν ἀκτίνων τιθέμενοι τὸ ὁρᾶν, ἀλλὰ κινοῦσα τοὺς ἀπὸ τῶν μεγεθῶν ἐναποκει- μένους ἐν τῇ φαντασίᾳ τύπους (εἰ γὰρ ἐκείνως ἔκρινεν, ὅτε οὐ παρῆσαν, οὐκ ἂν ἠδύνατο κρίνειν· νυνὶ δὲ καὶ ἀπόντων κρίνει· οὐδὲν γὰρ ἕτερόν ἐστιν ἡ διάνοια ἢ νοῦ μετὰ φαντασίας ἐνέργεια), οὕτως εὔλογον καὶ τὴν αἰσθητικὴν ψυχὴν τίθεσθαι κρίνειν τὸν πλείω καὶ ἐλάσσω χρόνον ἔνδον μένουσαν καὶ κινουμένην ὑπὸ τῶν ἐνόντων τύπων. ἐπεὶ δὲ ἐν τῇ μνείᾳ τῶν περιεκτικῶν καὶ καθόλου λόγων καὶ οἱ καθ᾿ ἔκαστα καὶ περιεχόμενοι συλλαμβάνονται, καὶ ὅταν ὅλην τινὰ περικοπὴν ἀπὸ βίβλίου καὶ μακρὰν | περίοδον ἀπομνημονεύωμεν, ἐννοοῦμεν καὶ τὰ μέρη (τὸ γὰρ ὅλον ἐκ μερῶν, μέρη δὲ ἐνταῦθα κῶλα καὶ κόμματα), τίνι διοίσει ἡ διὰ πάντων ὁμοῦ ἀνάμνησις καὶ κατὰ κοινὸν τῆς ἐν μέρει; ἢ καθόσον συμβαίνει ὧδε μὲν τῇ τοῦ ὅλου μνήμῃ καὶ τὸ μέρος συνεννοεῖν, ἐκεῖ δὲ τῇ τοῦ καθόλου καὶ τὸ καθ᾿ ἕκαστον; πρότερον μέντοι τὰ ἐντὸς καὶ ἐλάσσω νοήσει τῶν ἄκρων καὶ τῆς ὁλότητος, ἀνάλογα δὲ τὰ ἐντὸς πρός τε αὐτὰ καὶ τὰ ἄκρα τῷ ἔχεσθαι ἀλλήλω καὶ ἑξῆς εἶναι, ὡς ἐκεῖνα τὰ ἐν τῷ Τιμαίῳ· „θεοὶ θεῶν, 9 Arist. p. 452b6. 7 10—15 Mich. ρ. 32,11—18 15—24 Mich. p. 32,25—33,8 24—31 ipse addidit 31— p. 13,7 Mich. p. 33,11—25. 34,9. 10 liberius adhibuit 1 δὴ AB Mich.: δὲ Ca ἐπεὶ ABa: ἐπιδὴ C ἐγγίνεται ἁμαρτία AB Mich. CRP (γίνεται Mich. Sa) : γιγνομένοις ἁμαρτία γίνεται Ca 3 post καὶ add. τοῦ Ca 5 ἐφέλκῃ libri Mich. CRP: ἀφέλκῃ Mich. Sa, Spengel 7 Λεωφάνην Ca (Mich. SCa): λεωφάνη A: λεωφάνους B (Mich. RP1) 9 τοῦτον—τρόπον ABa (Arist.): τοῦτον τὸν τρόπον συμβαίνει C 10 εἶπεν conicio (λέγει Mich.) 13 γένητο AB 15 πρώτως B Mich.: πρῶτον Α (coni. Spengel): πρότερον Ca 20 ὅτε Ca Mich.: ὅταν ΑΒ 21 ἠδύνατο ΑΒ Mich.: ἐδύνατο Ca ἀπόντων] ἀπὸ τούτων B 26 βυβλίου a 31 πρότερον B Mich.: πρῶτον ACa 32 τε ABa: om. C ὧν ἐγὼ δημιουργὸς πατήρ τε…

Δ…