Funebris oratio in patrem

σώματος εὐφυΐαν, καὶ τὴν ἔξωθεν περιφά-

νειαν, καὶ τἄλλα οἷς μέγα φρονοῦσιν ἄνθρωποι, τοῖς

τῶν ἐγκωμίων νόμοις παρεὶς, ἐκ τῶν ἡμῖν πρώτων

καὶ οἰκειοτάτων ἄρξωμαι), ῥίζης ἐγένετο βλάστημα

οὐκ ἐπαινετῆς, οὐδὲ εὐφυοῦς εἰς εὐσέβειαν (οὐ γὰρ

αἰσχύνομαι τοῖς πρώτοις, τοῖς τελευταίοις θαῤῥῶν),

οὐδὲ ἐν τῷ οἴκῳ τοῦ Θεοῦ πεφυτευμένης, ἀλλὰ καὶ

λίαν ἀτόπου καὶ ἀλλοκότου, ἐκ δυοῖν τοῖν

ἐναντιωτάτοιν συγκεκραμένης, Ἑλληνικῆς τε πλά-

νης, καὶ νομικῆς τερατείας· ὧν ἀμφοτέρων τὰ

μέρη φυγὼν, ἐκ μερῶν συνετέθη. Τῆς μὲν γὰρ τὰ

εἴδωλα καὶ τὰς θυσίας ἀποπεμπόμενοι, τιμῶσι τὸ

πῦρ καὶ τὰ λύχνα· τῆς δὲ τὸ Σάββατον αἰδούμενοι,

καὶ τὴν περὶ τὰ βρώματα ἔστιν ἂ μικρολογίαν, τὴν

περιτομὴν ἀτιμάζουσιν. Ὑψιστάριοι τοῖς ταπεινοῖς

ὄνομα, καὶ ὁ Παντοκράτωρ δὴ μόνος αὐτοῖς σεβά-

σμιος. Καὶ οὕτω διφυής τις ὢν εἰς ἀσέβειαν, ἐκ

τίνος τί γίνεται; Οὐκ οἶδα, πότερον τὴν καλέσασαν

αὐτὸν χάριν ἐπαινέσω πλέον, ἢ τὴν ἐκείνου προαί-

ρεσιν. Πλὴν οὕτω τὸν τῆς διανοίας ὀφθαλμὸν τῆς

ἐπικειμένης αὐτῷ λήμης ἀνεκαθάρθη, καὶ

τοσούτῳ τάχει τῇ ἀληθείᾳ προσέδραμεν, ὥστε

ὅτι μὲν καὶ μητρὸς, καὶ οὐσίας ἐκπεσεῖν ἄχρι τινὸς,

ὑπὲρ τοῦ ἄνω Πατρὸς καὶ τῆς ἀληθινῆς κληρονομίας

ἠνέσχετο, καὶ ῥᾷον ἤνεγκε τὴν ἀτιμίαν ταύτην, ἢ

τὰς μεγίστας τιμὰς ἕτεροι, τοῦτο μὲν ἧττον θαυ-

μάζω, καίτοι λίαν ὂν θαυμαστόν. Διατί; Ὅτι κοινὸν

αὐτῷ πρὸς πολλοὺς ἄλλους τὸ φιλοτίμημα,

καὶ πάντας εἴσω γενέσθαι δεῖ τῆς μεγάλης τοῦ Θεοῦ

σαγήνης, καὶ τοῖς τῶν ἁλιέων λόγοις σαγηνευθῆναι,

κἂν οἱ μὲν πρότερον, οἱ δὲ ὕστερον τῷ Εὐαγγελίῳ

περιληφθῶσιν. Ὃ δὲ μάλιστά μοι τῶν ἐκείνου θαυ-

μάζειν ἔπεισι, τοῦτο εἰπεῖν ἀναγκαῖον.

#2ʹ. Ἐκεῖνος καὶ πρὸ τῆς ἡμετέρας αὐλῆς ἦν

ἡμέτερος· εἰσεποίει γὰρ αὐτὸν ἡμῖν ὁ τρόπος.

Ὥσπερ γὰρ πολλοὶ τῶν ἡμετέρων οὐ μεθ' ἡμῶν

εἰσιν, οὓς ὁ βίος ἀλλοτριοῖ τοῦ κοινοῦ σώματος·

οὕτω πολλοὶ τῶν ἔξωθεν πρὸς ἡμῶν, ὅσοι τῷ τρόπῳ

τὴν πίστιν φθάνουσι, καὶ δέονται τοῦ ὀνόματος, τὸ

ἔργον ἔχοντες. Τούτων καὶ ὁ ἐμὸς ἦν πατὴρ, πτόρ-

θος ἀλλότριος, τῷ βίῳ πρὸς ἡμᾶς ἐπικλίνων.

Σωφροσύνῃ μέν γε τοσοῦτον διήνεγκεν, ὥστε ὁ

αὐτὸς ἐρασμιώτατός τε ἅμα γενέσθαι καὶ κοσμιώ-

τατος· ἃ χαλεπὸν ἀμφότερα συνδραμεῖν. Δικαιο-

σύνης δὲ τί μεῖζον γνώρισμα καὶ περιφανέστερον,

ἢ ὅτι πολιτείας οὐ τὰ δεύτερα ἐσχηκὼς, οὐδὲ μιᾷ

δραχμῇ πλείω τὴν οὐσίαν πεποίηκε, καίτοιγε τοὺς

ἄλλους ὁρῶν τὰς Βριάρεω χεῖρας ἐπιβάλλοντας τοῖς

δημοσίοις, καὶ τοῖς κακοῖς πόροις φλεγμαίνοντας;

οὕτω γὰρ ἐγὼ καλῶ τὴν ἄδικον εὐπορίαν. Φρονή-

σεως δὲ, μικρὰ μὲν οὐδὲ ταῦτα γνωρίσματα, δη-

λώσει δὲ τὰ πλείω προϊὼν ὁ λόγος. Τούτων καὶ μι-

σθὸν, οἶμαι, τὴν πίστιν ἠνέγκατο. Τὸ δὲ ὅπως

(οὐδὲ γὰρ ἄξιον σιωπᾶσθαι πρᾶγμα τοσοῦτον), αὐτοὶ

παραστήσωμεν.

Ζʹ. Γυναῖκα μὲν ἀνδρείαν τίς εὑρήσει; τῆς

θείας ἤκουσα λεγούσης Γραφῆς· καὶ τὸ δῶρον θεό-

θεν εἶναι, τὴν ἀγαθὴν παρὰ τοῦ Κυρίου συζυγίαν

ἁρμόζεσθαι. Τὸ δ' αὐτὸ δοκεῖ καὶ τοῖς ἔξωθεν·

εἴπερ ἐκείνων τὸ, Γυναικὸς ἀνὴρ χρῆμ' οὐδὲν

ληίζεται κάλλιον ἐσθλῆς, οὐδὲ χεῖρον τῆς ἐναντίας.

Τοῦ δὲ οὐκ ἔστιν εἰπεῖν, ὅστις κατὰ τοῦτο εὐδαιμο-

νέστερος. Οἶμαι γὰρ, εἴ τις ἐκ περάτων γῆς, καὶ

παντὸς γένους ἀνθρώπων, τὴν ἀρίστην ἁρμόσασθαι

συζυγίαν ἐσπούδασεν, οὐκ εἶναι ταύτης εὑρεῖν

ἀμείνω καὶ ἁρμοδιωτέραν. Οὕτω γὰρ ἀνδρῶν καὶ

γυναικῶν εἰς ἓν συνῆλθε τὰ κράτιστα, ὥστε οὐχ ἧττον

ἀρετῆς ἢ σωμάτων γενέσθαι συζυγίαν τὸν γάμον·

ἐπεὶ τῶν ἄλλων κρατοῦντες, ἀλλήλων κρατεῖν οὐκ

εἶχον, διὰ τὸ τῆς ἀρετῆς ἰσόῤῥοπον καὶ ὁμότι-

μον.

Ηʹ. Καὶ τῷ μὲν Ἀδὰμ ἡ δοθεῖσα κατ' αὐτὸν βοη-

θὸς (ἐπειδὴ καλὸν ἦν μὴ μόνον εἶναι τὸν ἄνθρωπον),

ἀντὶ συνεργοῦ πολεμία κατέστη, καὶ οὐχ ὁμόζυγος,

ἀλλ' ἀντίθετος· κλέψασα τὸν ἄνδρα δι' ἡδονῆς, καὶ

τῷ ξύλῳ τῆς γνώσεως τοῦ ξύλου τῆς ζωῆς ἀλλο-

τριώσασα. Τῷ δὲ οὐ συνεργὸς μόνον ἡ παρὰ Θεοῦ

δοθεῖσα (ἧττον γὰρ τοῦτο θαυμαστὸν), ἀλλὰ καὶ

ἀρχηγὸς γίνεται, ἔργῳ τε καὶ λόγῳ πρὸς τὰ κράτιστα δι'

ἑαυτῆς ἄγουσα· καὶ τὰ μὲν ἄλλα τοῦ ἀνδρὸς κρα-

τεῖσθαι νόμῳ συζυγίας ἄριστον εἶναι κρίνουσα, τῆς

εὐσεβείας δὲ οὐκ αἰσχυνομένη παρέχειν ἑαυτὴν καὶ

διδάσκαλον. Ὃ θαυμάζειν μὲν ἐκείνης ἄξιον, θαυμάζειν

δὲ πλέον τὸν ἑκοντὶ ἡττώμενον. Ἐκείνη γάρ ἐστιν

ἡ, τῶν ἄλλων γυναικῶν κάλλει φιλοτιμουμένων καὶ

ὑψουμένων, ὅσον τε φυσικὸν καὶ ὅσον ἐπίπλαστον, ἓν

ἐπισταμένη κάλλος, τὸ τῆς ψυχῆς, καὶ τὸ τὴν θείαν

εἰκόνα ἢ συντηρεῖν, ἢ ἀνακαθαίρειν εἰς δύναμιν·

τοὺς δὲ γραπτοὺς καὶ τεχνητοὺς κόσμους, ταῖς

ἐπὶ τῆς σκηνῆς ἀποῤῥίψασα. Μίαν δὲ ἀληθινὴν εὐ-

γένειαν γινώσκουσα, τὴν εὐσέβειαν, καὶ τὸ εἰδέναι

πόθεν τε γεγόναμεν, καὶ ποῖ καταντήσομεν. Ἕνα

δὲ πλοῦτον ἀσφαλῆ τε καὶ ἄσυλον, τὸ ἀποπλουτεῖν

Θεῷ, καὶ τοῖς πένησι, καὶ μάλιστα τῶν ἐκ γέ-

νους τοῖς ἀπανθήσασιν· οἷς τὸ μὲν ἄχρι τῆς

χρείας ἐπαρκεῖν, οὐ λύσιν τῆς συμφορᾶς, ἀλλ' ὑπό-

μνησιν ἔχειν ἐνόμιζεν· τὸ δὲ ἐλευθεριώτερον εὖ

ποιεῖν, τοῦτο εἶναι τιμῆς βεβαίας καὶ παραμυθίας

τελεωτάτης. Καὶ τῶν μὲν τῇ οἰκωφελείᾳ προεχου-

σῶν, τῶν δὲ τῇ εὐσεβείᾳ (καὶ γὰρ χαλεπὸν ἀμφο-

τέρων ἐπιτυχεῖν), ἀμφοτέροις ἁπάσας νικήσασα, καὶ

τῷ περὶ ἑκάτερον ἄκρῳ, καὶ τῷ μόνη τὰ δύο συν-

αγαγεῖν. Οὕτω μὲν τὸν οἶκον συναύξουσα ταῖς ἑαυ-

τῆς ἐπιμελείαις καὶ περινοίαις, κατὰ τοὺς Σολο-

μῶντος περὶ τῆς ἀνδρείας γυναικὸς ὅρους καὶ νό-

μους, ὡς εὐσεβεῖν οὐκ εἰδυῖα· οὕτω δὲ προσκειμένη

Θεῷ καὶ τοῖς θείοις, ὡς οἰκουρίας πλεῖστον ἀπ-

έχουσα· καὶ οὐδὲν ὑπὸ τοῦ ἑτέρου παραβλαπτο-

μένη πρὸς θάτερον, ἀμφότερα δὲ δι' ἀλλήλων κρα-

τύνουσα.

Θʹ. Τίς μὲν ἔλαθεν ἐκείνην, εὐχῆς ἢ καιρὸς, ἢ

τόπος; ὃ καὶ πρῶτον ἦν αὐτῇ πάντων τῆς ἡμέ-

ρας κίνημα. Μᾶλλον δὲ τίς οὕτως ἔχειν ὁμοῦ τῷ

αἰτεῖν τὸ αἰτούμενον ἤλπισεν; Τίς δὲ ἱερέων

οὕτως ᾐδέσθη χεῖρα καὶ πρόσωπον, ἢ πᾶν εἶδος φιλο-

σοφίας ἐτίμησεν; Τίς δὲ μᾶλλον νηστείαις καὶ ἀγρυ-

πνίαις τὰς σάρκας ὑπέσπασεν, ἢ ψαλμῳδίαις ἑαυτὴν

ἐστήλωσε παννύχοις τε καὶ ἡμερησίαις; Τίς

μὲν παρθενίαν ἠγάσθη πλέον, καίπερ ἀνασχομένη

δέσεως; Τίς δὲ ὀρφανῶν καὶ χηρῶν ἀμείνων ἐγένετο

παραστάτις; τίς δὲ πενθοῦσι τὰς συμφορὰς

οὕτω συνυπεκούφισε; Καὶ ταῦτα δὴ, τὰ μικρὰ

μὲν ἴσως, τυχὸν δέ τισι καὶ διαπτυόμενα, ὅτι μηδὲ

προσιτὰ ῥᾳδίως τοῖς πλείοσι (τὸ γὰρ οὐκ ἐφικτὸν οὐδὲ

πιστόν πως διὰ τὸν φθόνον), ἐμοὶ δὲ καὶ λίαν τιμώ-

μενα, ὅτι πίστεως ἦν εὑρήματα, καὶ πνευματικῆς

ζέσεως ἐγχειρήματα. Οἷον τὸ μήποτε φωνὴν αὐτῆς

ἐν ἱεροῖς ἀκουσθῆναι συλλόγοις, ἢ τόποις, ἔξω τῶν

ἀναγκαίων καὶ μυστικῶν.

Ιʹ. Καὶ εἰ μέγα τῷ θυσιαστηρίῳ ποτὲ τὸ μὴ πέλε-

κυν ἐπ' αὐτὸ ἀναβῆναι, μηδὲ ὀφθῆναι, ἢ ἀκουσθῆναι

λαξευτήριον (λόγῳ μείζονι, ὡς δέον φυσικὸν καὶ

ἄτεχνον εἶναι πᾶν τῷ Θεῷ καθιερούμενον), πῶς οὐχὶ

καὶ παρ' ἐκείνης μέγα, τὸ σιωπῇ τιμᾶσθαι τὰ ἅγια,

τὸ μήποτε νῶτα δοθῆναι τῇ σεβασμίῳ τραπέζῃ,

μηδὲ καταπτυσθῆναι θεῖον ἔδαφος, τὸ μήποτε δεξιὰν

ἐμβληθῆναι ἢ χείλη μιγῆναι χερσὶν Ἑλληνικαῖς ἢ

χείλεσι μηδὲ τῆς τἄλλα κοσμιωτάτης γυναικὸς καὶ

οἰκειοτάτης; ἀλλὰ μηδὲ ἁλῶν κοινωνῆσαι, μὴ ὅτι

ἑκοῦσαν, ἀλλὰ μηδὲ βιασθεῖσαν, τοῖς ἀπὸ τῆς βεβήλου

καὶ ἀνάγνου τραπέζης· μηδὲ μιαρὸν οἶκον ἢ παρελ-

θεῖν ποτε, ἢ ἰδεῖν ἀνασχέσθαι, παρὰ τὴν τοῦ συνειδό-

τος νομοθεσίαν· μηδὲ διηγήμασιν Ἑλληνικοῖς, ἢ ᾄσ-

μασι θεατρικοῖς καταμολυνθῆναι τὴν ἀκοὴν, ἢ τὴν

γλῶσσαν, τὴν τὰ θεῖα δεχομένην ἢ φθεγγομένην

(οὐδὲν γὰρ ἱεροῖς πρέπειν ἀνίερον)· καὶ ὃ τούτων

θαυμασιώτερον, τὸ μήποτε τοσοῦτον δοῦναι πένθει

σωματικῷ, καίτοιγε διαφερόντως καμπτομένην καὶ

τοῖς τῶν ξένων πάθεσιν, ὥστε ἢ γοεράν ποτε πρὸ

τῆς εὐχαριστίας ῥαγῆναι φωνὴν, ἢ δάκρυον ἐκ-

πεσεῖν βλεφάρου μυστικῶς σφραγισθέντος, ἢ σχῆμα

πένθιμον παραμένειν, καίτοιγε πολλῶν πολλάκις

συμπεσόντων αὐτῇ λυπηρῶν, λαμπρᾶς παρού-

σης ἡμέρας. Ψυχῆς γὰρ εἶναι θεοφιλοῦς ὑποκλίνειν

τοῖς θείοις ἅπαν ἀνθρώπινον.

ΙΑʹ. Καὶ σιωπῶ τὰ τούτων ἀποῤῥητότερα, ὧν Θεὸς

μάρτυς, καὶ τῶν πιστῶν θεραπαινίδων αἷς τὰ

τοιαῦτα ἐπίστευσε. Τὸ γὰρ καθ' ἡμᾶς ἴσως οὐδὲ

μνήμης ἀξιωτέον, ὡς ἀναξίους τοῦ ἐλπισθέντος· εἰ

κἀκείνῃ μέγα τὸ ἐπιχείρημα, ὅτι καὶ πρὸ γενέ-

σεως ἡμᾶς καθυπέσχετο τῷ Θεῷ, μηδὲν τὸ μέλλον

εὐλαβηθεῖσα, καὶ γεννηθέντας εὐθὺς ἀνέθηκε. Θεοῦ

δὲ τὸ μὴ πάντη διαμαρτεῖν αὐτὴν τῆς εὐχῆς, μηδὲ

ἀπωσθῆναι τὸ καλλιέρημα. Τούτων μὲν οὖν τὰ

μὲν παρῆν ἤδη, τὰ δὲ ἔμελλε, ταῖς κατὰ μέρος προσ-

θήκαις αὐξόμενα. Καὶ καθάπερ ἥλιος ἥδιστον ταῖς

ἑωθιναῖς προσβάλλων ἀκτῖσι, ταῖς μεσημβριναῖς θερ-

μότερος ἵσταται καὶ φαιδρότερος· οὕτω καὶ αὕτη, οὐ

μικρὰ τὰ τῆς εὐσεβείας ἀπ' ἀρχῆς ὑποφαίνουσα,

τῷ τελευταίῳ φωτὶ πλέον ἐξέλαμψε. Τότε δ' οὖν

κέντρον οὐ μικρὸν εὐσεβείας οἴκοθεν εἶχεν αὐτὴν ὁ

εἰσοικισάμενος, ἄνωθεν μὲν, καὶ ἐκ προγόνων φιλό-

θεόν τε καὶ φιλόχριστον, καὶ πατρῷον κλῆρον δια-

δεξαμένην τὸν τῆς ἀρετῆς· ἀλλ' οὐκ ἐκ τῆς ἀγρι-

ελαίου, καθὼς ἐκεῖνος, ἐγκεντρισθεῖσαν εἰς καλλι-

έλαιον, οὐ φέρουσαν δὲ τὸ ἑτεροζυγεῖν δι' ὑπερβολὴν

πίστεως· ἀλλὰ τοῦτο μόνον φιλοσοφῆσαι μὴ δυνα-

μένην, τἄλλα καρτερικωτάτην οὖσαν γυναικῶν καὶ

ἀνδρικωτάτην, τὸ ἐξ ἡμισείας ἡνῶσθαι τῷ Θεῷ

διὰ τὴν τοῦ τμήματος ἀλλοτρίωσιν, ἀλλὰ μὴ προστε-

θῆναι τῇ σωματικῇ συναφείᾳ τὴν συμφυΐαν τοῦ πνεύ-

ματος· καὶ διὰ τοῦτο προσπίπτουσαν μὲν τῷ Θεῷ

νυκτὸς καὶ ἡμέρας, καὶ παρ' αὐτοῦ τὴν σωτηρίαν

τῆς κεφαλῆς αἰτουμένην ἐν πολλαῖς νηστείαις καὶ

δάκρυσι, προσκειμένην δὲ τῷ ἀνδρὶ φιλοπόνως, καὶ

πολυτρόπως αὐτὸν ἐμπορευομένην, ὀνειδισμοῖς, νου-

θεσίαις, θεραπείαις, ἀλλοτριώσεσι, τὸ μέγιστον, τῷ

οἰκείῳ τρόπῳ, καὶ τῷ θερμοτέρῳ περὶ τὴν εὐλάβειαν,

ᾧ μάλιστα ψυχὴ κάμπτεται καὶ μαλάσσεται, πρὸς

ἀρετὴν ἑκουσίως βιαζομένη. Ἔμελλε δὲ ἄρα κοιλαί-

νειν τὴν πέτραν ἡ τοῦ ὕδατος ῥανὶς ἀεὶ πλήτ-

τουσα, καὶ χρόνῳ διανύσειν τὸ σπουδαζόμενον· δηλοῖ

δὲ τὰ ἐφεξῆς.

ΙΒʹ. Ἡ μὲν καὶ ᾔτει ταῦτα καὶ ἤλπιζεν, ἅτε τῇ

πίστει μᾶλλον ἢ τῇ νεότητι ζέουσα. Καὶ γὰρ οὐδεὶς

οὕτως ἐθάῤῥει τοῖς παροῦσιν, ὡς αὕτη τοῖς ἐλ-

πισθεῖσι, πείρᾳ μαθοῦσα τοῦ Θεοῦ τὸ φιλόδωρον. Τῷ

δὲ συνείργει μὲν πρὸς σωτηρίαν καὶ ὁ λογισμὸς, κατὰ

μικρὸν τὴν θεραπείαν παραδεχόμενος· συνείργει δὲ

καὶ ὀνειράτων ὄψις, οἷς εὐεργετεῖ πολλάκις Θεὸς

ψυχὴν ἀξίαν τοῦ σώζεσθαι. Ἀλλὰ τίς ἡ ὄψις;

Ἐνταῦθά μοι καὶ τὸ τοῦ διηγήματος ἥδιστον· Ἔδο-

ξεν, ὃ μήπω πρότερον, καίτοι πολλάκις τῆς γυναι-

κὸς ἱκετευούσης καὶ δεομένης, ψάλλειν ἐκ τῶν τοῦ

θείου Δαβὶδ ἐκεῖνο τὸ μέρος· Εὐφράνθην ἐπὶ τοῖς

εἰρηκόσι μοι· εἰς οἶκον Κυρίου πορευσόμεθα.

Καὶ ἡ ψαλμῳδία ξένη, καὶ ὁ πόθος τῇ ᾠδῇ συνεισ-

έρχεται. Καὶ ὡς ἤκουσεν ἡ τῆς εὐχῆς ἐπιτυχοῦσα,

τὸν καιρὸν ἁρπάζει, ὑποκριναμένη τε τὴν ὄψιν πρὸς

τὸ ἥδιστον μετὰ τῆς ἀληθείας, καὶ τῇ χαρᾷ

δηλοῦσα τῆς εὐεργεσίας τὸ μέγεθος, καὶ τὴν σωτη-

ρίαν ἐπιταχύνουσα, μή τι παρεμπεσὸν ἐμποδίσῃ τῇ

κλήσει, καὶ λύσῃ τὸ σπουδαζόμενον. Καὶ δὴ

συμβὰν τηνικαῦτα πλείους ἀρχιερεῖς ἐπὶ τὴν Νικαίαν

σπεύδειν, ἵνα κατὰ τῆς Ἀρείου στῶσι μανίας,

ἄρτι τοῦ κακοῦ φυομένου, καὶ τὴν θεότητα τέμνον-

τος, δίδωσι μὲν ἑαυτὸν τῷ Θεῷ καὶ τοῖς κήρυξι τῆς

ἀληθείας, καὶ τὸν πόθον ὁμολογεῖ, καὶ ζητεῖ παρ'

αὐτῶν τὴν κοινὴν σωτηρίαν, ὧν εἷς Λεόντιος ἦν ὁ

πάνυ, ὁ τότε τῆς καθ' ἡμᾶς μητροπόλεως ἐξ-

ηγούμενος. Ὃ δὲ κἀνταῦθα παρὰ τῆς χάριτος ἀπήν-

τησε θαῦμα, σφόδρα ἂν ἀδικοίην τὴν χάριν, εἰ σιωπῇ

παρέλθοιμι· μάρτυρες δὲ οὐκ ὀλίγοι τοῦ θαύματος·

Πλανῶνταί τινα πλάνην πνευματικὴν οἱ τῆς ἀκρι-

βείας διδάσκαλοι, καὶ προτυποῖ τὸ μέλλον ἡ χά-

ρις, καὶ τύπος ἱερωσύνης τῇ κατηχήσει μίγνυται.

Ὢ τῆς ἀκουσίου μυήσεως! Ἐπὶ γὰρ γόνυ κλιθεὶς,

οὕτω τοῖς λόγοις τῆς κατηχήσεως καταρτίζεται,

ὥστε πολλοὺς τῶν παρόντων προφητεῦσαι τὸ μέλλον,

οὐ τῶν ὑψηλοτέρων μόνον, ἀλλὰ καὶ τῶν ταπεινοτέ-

ρων εἰς σύνεσιν, οὐκ ἀμυδροῖς σημείοις πιστωθέντας

πρὸς τὸ ἐσόμενον.

ΙΓʹ. Μικρὸν τὸ ἐν μέσῳ, καὶ τῷ θαύματι θαῦμα

συνάπτεται· παραθήσομαι δὲ πιστῶν ἀκοαῖς τὸν λό-

γον· ψυχαῖς γὰρ βεβήλοις οὐδὲν τῶν καλῶν ἀξιόπι-

στον. Πρόσεισι μὲν τῇ δι' ὕδατος ἀναγεννήσει

καὶ Πνεύματος, δι' ἧς ὁμολογοῦμεν Θεῷ τὴν τοῦ κατὰ

Χριστὸν ἀνθρώπου μόρφωσίν τε καὶ τελείωσιν, καὶ

τοῦ χοϊκοῦ πρὸς τὸ πνεῦμα μετάθεσιν καὶ ἀνάπλασιν·

καὶ πρόσεισι μετὰ θερμῆς τῆς ἐπιθυμίας, καὶ λαμ-

πρᾶς τῆς ἐλπίδος, τῷ λουτρῷ προκαθήρας ἑαυ-

τὸν εἰς δύναμιν, καὶ ψυχῇ καὶ σώματι καθαγνίσας

πολλῷ μᾶλλον, ἢ οἱ τὰς πλάκας παρὰ Μωϋσέως

δέξασθαι μέλλοντες. Τοῖς μὲν γὰρ μέχρις ἐσθῆτος ὁ

ἁγνισμὸς, καὶ γαστρὸς μικρὰ στένωσις, καὶ σωφρο-

σύνη τις σχέδιος· τῷ δὲ πᾶς ὁ ἐν μέσῳ βίος

παρασκευὴ τῆς ἐλλάμψεως ἦν, καὶ πρὸ τῆς καθάρ-

σεως κάθαρσις ἀσφαλιζομένη τὴν δωρεὰν, ἵνα ἡ

τελειότης τῇ καθαρότητι πιστευθῇ, καὶ μὴ κινδυνεύσῃ

τὸ ἀγαθὸν ἐν ἕξει τολμώσῃ μετὰ τῆς χάριτος.

Ἐξελθόντα δὲ αὐτὸν ἐκ τοῦ ὕδατος, φῶς περιαστρά-

πτει καὶ δόξα τῆς διαθέσεως ἀξία, μεθ' ἧς προσῆλθε

τῷ χαρίσματι τῆς πίστεως· ἔστι μὲν οἷς καὶ τῶν

ἄλλων ἐπίδηλος, οἳ τότε μὲν σιωπῇ τὸ θαῦμα κατ-

έσχον, ἐξειπεῖν οὐ θαῤῥήσαντες (καὶ γὰρ αὐτοῦ μόνου

ταύτην εἶναι τὴν ὄψιν ἕκαστος ᾤετο), μικρὸν δὲ

ὕστερον ἀλλήλοις διέδωκαν· τῷ δὲ βαπτιστῇ καὶ τε-

λειωτῇ τοσοῦτον ἐναργής τε καὶ γνώριμος, ὥστε

μηδὲ κατασχεῖν δυνηθῆναι τὸ μυστήριον, ἀλλὰ

καὶ δημοσίᾳ ῥῆξαι φωνὴν, ὅτι τὸν ἑαυτοῦ διά-

δοχον τῷ πνεύματι χρίσειεν.

ΙΔʹ. Καὶ τοῦτο οὐδεὶς ἀπιστήσειε τῶν ἀκηκοότων

τε καὶ γιγνωσκόντων, ὅτι Μωϋσῆς μὲν ἔτι μι-

κρὸς ὢν τοῖς πολλοῖς, καὶ οὔπω λόγου τινὸς ἀξιούμε-

νος, ἐκ τῆς βάτου καλεῖται, καιομένης μὲν, οὐκ ἀνα-

λισκομένης δὲ, μᾶλλον δὲ τοῦ ἐν τῇ βάτῳ φανταζο-

μένου, καὶ πιστοῦται τῷ πρώτῳ θαύματι· Μωϋσῆς

ἐκεῖνος, ᾧ θάλασσα τέμνεται, καὶ ἄρτος ὕεται, καὶ

πέτρα πηγάζει, καὶ στύλος πυρὸς καὶ νεφέλης ὁδη-

γοῦσι, μετ' ἀλλήλων ἱστάμενοι, καὶ χειρῶν ἔκ-

τασις τρόπαιον ἵστησι, καὶ νικᾷ πολλὰς μυριάδας,

τὸν σταυρὸν σχηματίζουσα. Ἡσαΐας δὲ, ὁ τῆς δόξης

καὶ τῶν σεραφὶμ θεατὴς, καὶ μετ' ἐκεῖνον Ἱερε-

μίας, ὁ τὴν μεγάλην κατ' ἐθνῶν καὶ βασιλέων πιστευ-

θεὶς δύναμιν· ὁ μὲν ἀκούει θείας φωνῆς, καὶ τῆς

προφητείας τῷ ἄνθρακι προκαθαίρεται· ὁ δὲ πρὸ

τῆς διαπλάσεως γιγνώσκεται, καὶ πρὸ γεννή-

σεως ἁγιάζεται. Παῦλος δὲ διώκτης ὢν ἔτι, ὁ μέγας

τῆς ἀληθείας κῆρυξ, ὁ τῶν ἐθνῶν ἐν πίστει διδάσκα-

λος, καὶ φωτὶ περιλάμπεται, καὶ γνωρίζει τὸν διω-

κόμενον, καὶ τὴν μεγάλην διακονίαν πιστεύεται, καὶ

πληροῖ τοῦ Εὐαγγελίου πᾶσαν ἀκοὴν καὶ διάνοιαν.

ΙΕʹ. Τί δεῖ πάντας ἀπαριθμεῖσθαι τοὺς ὑπὸ Θεοῦ

προσκληθέντας, καὶ τοιούτοις οἰκειωθέντας θαύμα-

σιν, οἷς κἀκεῖνος ἐβεβαιώθη πρὸς τὴν εὐσέ-

βειαν; Καὶ οὐ τὰ μὲν πρῶτα τοιαῦτα, καὶ οὕτως

ἄπιστα καὶ παράδοξα, κατῄσχυνε δέ τι τῶν προ-

ϋπηργμένων τοῖς ὕστερον, ὡς ἄν τις τῶν τάχιστα

κόρον τοῦ καλοῦ λαμβανόντων, εἶτα τοῦ πρόσω κατα-

φρονούντων, ἢ καὶ παντάπασι πρὸς κακίαν παλιν-

δρομούντων· οὐκ ἔστι τοῦτο εἰπεῖν· ἀλλὰ καὶ λίαν

ἑαυτοῦ καὶ τῶν προειληφότων ἔχεται, ὥστε ἀμφό-

τερα συναρμόζειν ἀλλήλοις, τά τε πρὸ τῆς ἱερωσύνης

τοῖς ἐκείνης καλοῖς, καὶ τὰ μετ' αὐτὴν τοῖς πρότε-

ρον· καὶ μήτε ἄλλως ἄρξασθαι πρέπειν ἢ ὡς

ἐτελεύτησε, μήτε εἰς ἄλλο προελθεῖν τέλος ἢ οὗ

προήρξατο. Πιστεύεται μέν γε τὴν ἱερωσύνην,

οὐ κατὰ τὴν νῦν εὐκολίαν καὶ ἀταξίαν, ἀλλὰ μικρόν

τι διαλιπὼν, ὥστε τῇ καθάρσει προστεθῆναι καὶ τὴν

τοῦ καθαίρειν ἐμπειρίαν καὶ δύναμιν, ὅπερ δὴ

νόμος ἀκολουθίας πνευματικῆς. Ἐπεὶ δὲ πιστεύεται,

πλέον ἡ χάρις δοξάζεται, ὥσπερ ὄντως Θεοῦ χάρις,

ἀλλ' οὐκ ἀνθρώπων, οὐδὲ, ὅ φησιν ὁ Ἐκκλησιαστὴς,

ὁρμή τις αὐτόνομος, καὶ προαίρεσις πνεύματος.

Ι#2ʹ. Παραλαβὼν γὰρ τὴν Ἐκκλησίαν ὑλώδη καὶ

ἀπηγροικισμένην, οὐ πόῤῥωθεν μὲν ἐπισκοπῇ ποι-

μανθεῖσαν, ἀλλ' ὅσον ἑνὶ τῶν πρὸ αὐτοῦ κοσμηθῆναι,

καὶ τούτῳ θαυμασίῳ μὲν καὶ ἀγγελικῷ τὸν τρόπον,

ἁπλουστέρῳ δὲ ἢ κατὰ τοὺς νῦν τῶν λαῶν προστά-

τας· τούτου δὲ τάχιστα προσληφθέντος, ἐπιπολὺ πά-

λιν ῥᾳθυμηθεῖσάν τε καὶ χερσομανήσασαν ἐξ ἀναρ-

χίας· πρῶτον μὲν τὰ ἤθη τῶν ἀνθρώπων οὐ χαλεπῶς

ἐξημέρωσε λόγοις τε ποιμαντικῆς ἐπιστήμης,

καὶ τῷ προθεῖναι τύπον ἑαυτὸν, ὥσπερ ἀνδριάντα

πνευματικὸν, εἰς κάλλος ἀπεξεσμένον πάσης ἀρίστης

πράξεως. Ἔπειτα τοῖς θείοις λόγοις συντόνως ἐμμε-

λετήσας, καίπερ ὀψιμαθὴς τῶν τοιούτων τυγχάνων,

τοσαύτην ἐντὸς ὀλίγου χρόνου σοφίαν συνελέξατο,

ὥστε τά τε ἄλλα μηδενὸς λείπεσθαι τῶν ἐπὶ πλεῖστον

πεπονηκότων, καὶ χάριν ἐκ Θεοῦ ταύτην λαβεῖν ἐξαί-

ρετον, ὀρθοδοξίας γενέσθαι πατὴρ καὶ διδάσκαλος·

οὐ κατὰ τοὺς νῦν σοφοὺς τοῖς καιροῖς συγκλινόμε-

νος, οὐδὲ μέσως καὶ τεχνικῶς τοῦ καθ' ἡμᾶς λόγου

προϊστάμενος, ὡς ἂν οἱ μὴ πῆξιν ἔχοντες πίστεως,

ἢ καπηλεύοντες τὴν ἀλήθειαν· ἀλλ' ἦν τῶν μὲν λόγῳ

δυνατῶν εὐσεβέστερος, τῶν ὀρθῶν δὲ τὴν διάνοιαν

λογικώτερος· μᾶλλον δὲ λόγου τὰ δεύτερα φέρων,

εὐσεβείᾳ πάντων ἐκράτει. Ἕνα μὲν Θεὸν εἰδὼς ἐν

Τριάδι προσκυνούμενον, τρία δὲ εἰς μίαν θεότητα

συναγόμενα· καὶ οὔτε τῷ ἑνὶ Σαβελλίζων, οὔτε τοῖς

τρισὶν Ἀρειανίζων, ἢ τῷ συστέλλειν θεότητα καὶ

ἀναλύειν ἀθέως, ἢ τῷ κατατέμνειν ἀνίσοις ἀλλο-

τριότησιν, ἢ μεγέθους, ἢ φύσεως. Οὗ γὰρ ἕκαστον

ἀκατάληπτον καὶ ὑπὲρ τὴν ἡμετέραν ἐπίνοιαν, πῶς

ἐνταῦθα τὸ ὑπεραῖρον ἢ νοηθήσεται, ἢ δογματισθήσε-

ται; Ποῦ δὲ μετρεῖται τὸ ἄπειρον, ἵν', ὃ τῶν περα-

τουμένων ἐστὶ, τοῦτο πάθῃ θεότης, βαθμοῖς μετρου-

μένη καὶ ὑποβάσεσιν;

ΙΖʹ. Ταῦτα ἐννοῶν ὁ μέγας ἐκεῖνος ἄνθρωπος

τοῦ Θεοῦ, καὶ ἀληθῶς Θεολόγος, καὶ μετὰ τοῦ Πνεύ-

ματος περὶ τούτων κινούμενος, τί χρὴ λέγειν ἕτερον,

ἢ ὅτι νέαν Ἱερουσαλὴμ καὶ κιβωτὸν ἄλλην ὑπὲρ ὑδά-

των φερομένην, ὥσπερ ὁ μέγας ἐκεῖνος Νῶε, καὶ τοῦ

δευτέρου τούτου κόσμου πατὴρ, τήνδε τὴν Ἐκκλη-

σίαν καλεῖσθαι πεποίηκε· τοῦτό τε κατακλυσμοῦ

τῶν ψυχῶν, καὶ τῆς τῶν αἱρετικῶν ἐπηρείας σαφῶς

ὑπεραίρουσαν· καὶ ὅσῳ πλήθει τῶν ἄλλων ἐλείπετο,

τοσοῦτον εὐδοξίᾳ κρατοῦσαν· καὶ τὸ τῆς ἱερᾶς πά-

σχουσαν Βηθλεὲμ, ἣν οὐδὲν ἐκώλυσε καὶ μικρὰν εἶναι

πόλιν, καὶ τῆς οἰκουμένης μητρόπολιν, ὡς Χριστοῦ

καὶ τροφὸν καὶ μητέρα, τοῦ τὸν κόσμον καὶ

ποιήσαντος καὶ νικήσαντος;

ΙΗʹ. Τεκμήριον δὲ τοῦ λόγου· Καὶ γὰρ ἡνίκα παρὰ

τοῦ θερμοτέρου μέρους τῆς Ἐκκλησίας κατεστασιά-

σθημεν, γράμματι κλαπέντες καὶ ῥήμασι τεχνι-

κοῖς εἰς πονηρὰν κοινωνίαν, μόνος μὲν ἐπιστεύθη

τὴν διάνοιαν ἄτρωτον ἔχειν, καὶ μὴ τῷ μέλανι τὴν

ψυχὴν συμμελαίνεσθαι, εἰ καὶ ἁπλότητι συνηρπάσθη,

καὶ τὸν δόλον ἐκ τοῦ τῆς ψυχῆς ἀδόλου μὴ ἐφυλά-

ξατο· μόνος δὲ, μᾶλλον δὲ πρῶτος, τὸ στασιάζον

πρὸς ἡμᾶς, ζήλῳ τῆς εὐσεβείας ἑαυτῷ τε καὶ τοῖς

ἄλλοις κατήλλαξε, τελευταῖόν τ' ἀποδραμὸν, καὶ

πρῶτον προσδραμὸν, αἰδοῖ τε τοῦ ἀνδρὸς, καὶ τῇ τοῦ

δόγματος καθαρότητι· ὥστε καὶ τὸν πολὺν σάλον τῶν

Ἐκκλησιῶν κατασβεσθῆναι, καὶ στῆναι τὴν καταιγίδα

εἰς αὔραν, ταῖς ἐκείνου λυθεῖσαν εὐχαῖς τε καὶ παρ-

αινέσεσιν, εἴ τι δεῖ καὶ νεανιεύσασθαι, μεθ'

ἡμῶν κοινωνῶν καὶ τῆς εὐσεβείας, καὶ τῆς ἐνερ-

γείας· οἳ πρὸς πᾶν ἀγαθὸν αὐτῷ συναιρόμενοι, καὶ

οἷον παρομαρτοῦντες καὶ παραθέοντες, ἐνταῦθα πλεῖ-

στον μέρος συνεισενεγκεῖν ἠξιώθημεν. Ἀλλ' ὁ μὲν

περὶ τούτων λόγος, μικρόν τι προεκδραμὼν, ἐνταῦθα

μεινάτω.

ΙΘʹ. Τίς δ' ἂν τῶν ἐκείνου καλῶν ἢ τὸ πλῆθος

ἐξαριθμήσαιτο, ἢ τὰ πλείω παραδραμεῖν ἐθέλων, μὴ

χαλεπῶς εὕροι τὸ παρετέον; Ἀεὶ γὰρ τὸ τὴν

διάνοιαν ἐπεισιὸν, κρεῖττον τῶν προειληφότων φαί-

νεται· καὶ μετὰ τούτου γίνομαι· καὶ πλεῖον

ἐμοὶ τοῦ τί χρὴ παραλιπεῖν, ἢ τοῖς ἄλλοις ἐπαινέταις

τοῦ τί χρὴ λέγειν ἡ ἀπορία· ὥστε μοι τρόπον

τινὰ ζημίαν γίνεσθαι τὴν περιουσίαν, καὶ δοκιμάζε-

σθαι τὴν διάνοιαν, τὰ ἐκείνου δοκιμάζειν ἐπιχειροῦσαν,

καὶ οὐκ ἔχουσαν τὸ νικοῦν εὑρεῖν τοῖς ὁμοτίμοις.

Ὅπερ γὰρ ἐπὶ τῶν σταθερῶν ὑδάτων ὁρῶμεν συμβαῖ-

νον, ὅταν ψηφὶς ἐμπεσοῦσα κέντρον γένηται, ἄλλος

ἐπ' ἄλλῳ κύκλος ἐγειρόμενος καὶ συνεχῶς ἐπιφρίσ-

σων ἀεὶ λύει τὸν ἔξωθεν· τοῦτο καὶ αὐτῷ μοι συμ-

βέβηκεν ἄντικρυς. Τὸ μὲν ἐπὶ νοῦν ἦλθε, τὸ δὲ ἐπεισ-

ῆλθε, τὸ δὲ ὑπεχώρησεν· καὶ κάμνω περὶ τὴν αἵρε-

σιν, ἀεὶ τοῦ προκαταλαβόντος ὑπεξισταμένου τῷ

ἐπεισρέοντι.

Κʹ. Τίς μὲν γὰρ ἐκείνου περὶ τὰ κοινὰ σπουδαιό-

τερος; τίς δὲ τὰ οἴκοι φιλοσοφώτερος, ἐπειδὴ καὶ

οἶκον ἐμέρισεν αὐτῷ, καὶ κτῆσιν σύμμετρον, ὁ πάντα

καλῶς καὶ ποικίλως οἰκονομῶν Θεός; Τίς δὲ πένησι, τῷ

ἀτιμωτάτῳ μέρει τῆς ὁμοτίμου φύσεως, ἢ τὴν ψυχὴν

συμπαθέστερος, ἢ τὴν χεῖρα δαψιλέστερος; τῷ ὄντι γὰρ

ὡς οἰκονόμος ἀλλοτρίων διενοεῖτο περὶ τῶν ἰδίων, ἐπι-

κουφίζων τὴν πενίαν εἰς δύναμιν, καὶ δαπανώμενος, οὐ

τοῖς περιττοῖς μόνον, ἀλλὰ δὴ καὶ τοῖς ἀναγκαίοις,

ἥπερ δὴ σαφεστάτη φιλοπτωχίας ἀπόδειξις, καὶ δι-

δοὺς μερίδα, οὐ τοῖς ἑπτὰ μόνον, κατὰ τὴν τοῦ Σο-

λομῶντος νομοθεσίαν, ἀλλ' εἰ προσέλθοι καὶ ὄγδοος,

μηδὲ ἐνταῦθα μικρολογούμενος, ἀλλ' ἥδιον ἀποκτώ-

μενος, ἢ κτωμένους ἄλλους γινώσκομεν· ἀναιρῶν

σύνδεσμον καὶ χειροτονίαν (ὅπερ ἐμοὶ δύναται μι-

κρολογίαν καὶ δοκιμασίαν τοῦ ληψομένου, ὅστις τε

ἄξιος, καὶ ὅστις οὔ), καὶ ῥῆμα γογγυσμοῦ μετὰ τῆς

ἐπιδόσεως. Ὅπερ πάσχουσιν οἱ πολλοὶ, διδόντες μὲν,

τὸ δὲ προθύμως οὐ προστιθέντες· ὃ τοῦ παρέχειν

μεῖζόν ἐστι καὶ τελεώτερον. Πολλῷ γὰρ βέλτιον

εἶναι διὰ τοὺς ἀξίους ὀρέγειν καὶ τοῖς ἀναξίοις, ἢ

τοὺς ἀξίους ἀποστερεῖν δέει τῶν ἀναξίων. Καὶ τοῦτο

εἶναι φαίνεται, τὸ χρῆναι πέμπειν τὸν ἄρτον ἑαυτοῦ

καὶ καθ' ὕδατος, ὡς οὐ παρασυρησόμενον, οὐδὲ ἀπο-

λούμενον τῷ δικαίῳ τούτων ἐξεταστῇ, ἀλλ' ἐν-

ταῦθα καταντήσοντα, οὗ πάντα κείσεται τὰ ἡμέτερα,

καὶ ἀπαντήσονται ἐν καιρῷ, κἂν ἡμεῖς μὴ τοῦτο

νομίζωμεν.

ΚΑʹ. Τὸ δὲ κάλλιστόν τε καὶ μέγιστον, ὅτι τῷ με-

γαλοψύχῳ προσῆν καὶ τὸ ἀφιλότιμον. Ὅσον δὲ καὶ

οἷον, δηλώσων ἔρχομαι· Τὰ μὲν γὰρ χρήματα κοινὰ,

καὶ ἡ προθυμία τοῦ παρέχειν, αὐτῷ τε καὶ τῇ ὁμο-

ζύγῳ πρὸς τὸ κάλλιστον ἁμιλλωμένοις· τῆς ἐπιδόσεως

δὲ τὸ πλεῖστον τῇ ἐκείνης χειρὶ παρῆκεν, ὡς ἀρίστης

οἰκονόμου τῶν τοιούτων καὶ πιστοτάτης. Τίνος δὴ

γυναικὸς λέγω, καὶ οἵας, ᾗ μηδὲ τὸ Ἀτλαντικὸν πέ-

λαγος, ἢ εἴ τι ἄλλο τῶν μεγίστων, ἤρκεσεν ἂν ἀπαν-

τλούμενον; τοσοῦτος ἔρως τοῦ παρέχειν αὐτῇ, καὶ οὕ-

τως ἄμετρος· ἣ τὴν Σολομώντειον βδέλλαν εἰς τοὐναν-

τίον ἐζήλωσε, τῇ περὶ τὸ κρεῖττον ἀπληστίᾳ τὴν

εἰς τὸ χεῖρον νικήσασα, καὶ κόρον οὐκ ἔχουσα

τῆς περὶ τὸ εὖ ποιεῖν προθυμίας· ἣ μὴ ὅτι γε τὴν

οὐσίαν ἅπασαν, ὅση τε ἦν αὐτοῖς, καὶ ὅση προσ-

εγένετο, μικροτέραν ἡγεῖτο τῆς οἰκείας ἐφέσεως·

ἀλλὰ καὶ ἑαυτὴν καὶ τοὺς παῖδας ἑτοίμως ἀπέδοτο ἂν,

εἴ πως ἐνῆν, ὃ καὶ πολλάκις αὐτῆς λεγούσης ἤκουσα,

ὥστε ἐκδαπανηθῆναι τοῖς πένησι. Ταύτῃ τὰς ἡνίας

ὅλας ἐπαφῆκε τῆς ἐπιδόσεως. Ὃ καὶ παραδείγματος

ἐμοὶ γοῦν κρεῖττον ὑπολαμβάνεται. Τὸ μὲν γὰρ εἰς

χρήματα μεγαλόψυχον, καὶ παρ' ἄλλοις οὐ χαλεπῶς

εὕροι τις ἂν, ὅσα τε εἰς τὰς κοινὰς καὶ πολιτικὰς

ἀπόλλυται φιλοτιμίας, ὅσα τε τῷ Θεῷ διὰ τῶν πενή-

των δανείζεται, καὶ μόνα τοῖς ἀναλίσκουσι θησαυρί-

ζεται· τῆς δὲ ἐπὶ τούτῳ δόξης, οὐκ ἔστιν ὅντινα

παραχωρήσαντα ῥᾳδίως εὑρίσκομεν. Τοῦ μὲν γὰρ

δαπανᾷν, καὶ ἡ φιλοδοξία τοῖς πολλοῖς παρέχει τὸ

πρόθυμον· οὗ δὲ ἀφανὴς ἡ ἐπίδοσις, ἐκεῖ καὶ

τὸ παρέχειν ἀμβλύτερον.

ΚΒʹ. Ἡ μὲν οὖν χεὶρ τοσαύτη· καὶ τὰ πλείω τοῖς

εἰδόσι παρήσομεν, ὥστε, εἴ τι καὶ ἡμῖν μαρτυρεῖται

τοιοῦτον, ἐξ ἐκείνης εἶναι τῆς πηγῆς, κἀκείνου μοῖ-

ραν τοῦ ῥεύματος. Τίς δὲ μετὰ Θεοῦ μᾶλλον, ἢ τῷ

βήματι προσήγαγεν, ἢ τὰς κατ' αὐτοῦ ὕβρεις

ἐζηλοτύπησεν, ἢ τῶν ἀνιέρων σὺν φόβῳ τὴν ἱερὰν

ἐκάθηρε τράπεζαν; Τίς δ' οὕτως ἀῤῥεπεῖ γνώμῃ, καὶ

σταθμοῖς δικαιοσύνης, ἢ δίκην ἔκρινεν, ἢ κακίαν

ἐμίσησεν, ἢ ἀρετὴν ἐτίμησεν, ἢ τοὺς ἀρίστους προὐτί-

μησεν; Τίς μὲν οὕτω συγγνώμων τοῖς ἁμαρτάνου-

σιν, ἢ τοῖς εὐδρομοῦσι σύνδρομος; τίς δὲ μᾶλλον

ῥάβδου καὶ βακτηρίας καιρὸν ἐπιστάμενος, τῇ

βακτηρίᾳ τὸ πλέον ἔνεμεν; Τίνος δὲ οἱ ὀφθαλμοὶ

μᾶλλον ἐπὶ τοὺς πιστοὺς τῆς γῆς, τούς τε ἄλλους,

καὶ ὅσοι Θεῷ ζῶσιν ἐν μοναδικῷ βίῳ καὶ ἄζυγι, γῆν

καὶ τὰ περὶ τὴν γῆν ἀτιμάσαντες;

ΚΓʹ. Τίς δὲ πλέον, ἢ τῦφον ἐκόλασεν, ἢ ταπεινο-

φροσύνην ἠγάπησε, καὶ ταύτην οὐκ ἐπιπλάστως,

οὐδὲ ἐξ ἐπιπολῆς, ὡς οἱ πολλοὶ τῶν νῦν προσποιου-

μένων φιλοσοφεῖν, καὶ κομψοὶ τὸ φαινόμενον, κατὰ

τὰς ἀφρονεστάτας τῶν γυναικῶν, αἳ ἀποροῦσαι κάλ-

λους οἰκείου πρὸς τὰ χρώματα καταφεύγουσι, καὶ

εἰσί πως, ὡς ἂν εἴποιμι, κοσμίως θεατριζόμεναι,

δι' εὐσχημοσύνην ἀσχήμονες, καὶ δι' αἶσχρος αἰ-

σχρότεραι; Οὐ γὰρ ἐν ἐσθῆτι τὸ ταπεινὸν ἦν αὐτῷ,

ἀλλ' ἐν ψυχῆς καταστήματι· οὐδὲ θρύψις αὐχέ-

νος, ἢ φωνῆς ὕφεσις, ἢ προσώπου νεῦσις,

ἢ βάθος ὑπήνης, ἢ κεφαλῆς ἐν χρῷ κόσμησις, ἢ βα-

δίσματος ἦθος τὸ ταπεινὸν ὑπεκρίνετο, τὰ πρὸς ὀλί-

γον τυπούμενα, καὶ τάχιστα ἐλεγχόμενα· πᾶν γὰρ ὃ

προσποιητὸν, οὐδὲ μόνιμον. Ἀλλ' ἦν ὁ αὐτὸς ὑψηλό-

τατος μὲν τῷ βίῳ, ταπεινότατος δὲ τῷ φρονή-

ματι· καὶ τὴν μὲν ἀρετὴν ἀπρόσιτος, τὴν συνουσίαν

δὲ καὶ λίαν εὐπρόσιτος. Καὶ συνήθης μὲν τὴν ἀμπεχό-

νην, ἐπίσης φεύγων καὶ τὸ ὑψηλὸν καὶ τὸ ταπεινόν·

ὑπὲρ δὲ πολλοὺς τὴν ἔνδον λαμπρότητα. Καὶ γαστρὸς

νόσον, καὶ ἀπληστίαν δαμάζων μὲν, εἰ καί τις ἄλλος,

οὐ δοκῶν δέ· τὸ μὲν ἵνα καθαίρηται τὸ δὲ ἵνα μὴ

ὑπεραίρηται, τῷ καινῷ θηρώμενος τὸ εὐδόκιμον.

Πολιτικοῦ μὲν γὰρ ἔργον εἶναι πάντα ποιεῖν καὶ λέ-

γειν, ἐξ ὧν εὐδοκιμήσει παρὰ τοῖς ἔξωθεν, ᾧ μηδέν

ἐστι τοῦ παρόντος βίου μακαριώτερον· πνευματικοῦ

δὲ καὶ τοῦ καθ' ἡμᾶς, πρὸς ἓν μόνον βλέπειν, τὴν

σωτηρίαν, καὶ ὃ μὲν ἂν εἰς τοῦτο φέρῃ, μέγα οἴεσθαι,

ὃ δ' ἂν μὴ, διαπτύειν ὡς μηδενὸς ἄξιον· καὶ

διὰ τοῦτο, τὸ μὲν ὁρώμενον ἀτιμάζειν, ὅπως δ'

ἂν ἐντὸς κάλλιστα ἔχοι, τοῦτο μόνον σκοπεῖν, καὶ

ταῦτα περὶ πολλοῦ ποιεῖσθαι, ἐξ ὧν αὐτός τε πλεί-

στου ἄξιος ἔσται, καὶ τοὺς ἄλλους ἕλξει δι' ἑαυτοῦ

πρὸς τὸ βέλτιστον.

ΚΔʹ. Ὃ δὲ κάλλιστον τῶν ἐκείνου καὶ ἰδιώτα-

τον, καὶ οὐδὲ τοῖς πολλοῖς ἀγνοούμενον, ἡ ἁπλό-

της, καὶ τὸ τοῦ ἤθους ἄδολόν τε καὶ ἀμνησίκακον.

Ἄλλος μὲν γὰρ ἄλλο τι τῶν παλαιῶν ἢ τῶν νέων

κατωρθωκέναι πιστεύεται, ὡς ἕκαστος ἔτυχεν ἐκ

Θεοῦ χάριτός τινος ἠξιωμένος. Ἰὼβ, τὸ ἐν τοῖς πά-

θεσι καρτερικὸν καὶ ἀνάλωτον· Μωσῆς καὶ Δαβὶδ, τὸ

πρᾶον· Σαμουὴλ τὸ χρηματίσαι, βλέπων τὰ ἔμπρο-

σθεν· Φινεὲς τὸν ζῆλον, ἀφ' οὗ καὶ ὀνομάζεται· Πέ-

τρος καὶ Παῦλος, τὸ σύντονον τοῦ κηρύγματος·

οἱ τοῦ Ζεβεδαίου τὸ μεγαλόφωνον, ὃ καὶ βροντῆς

υἱοὺς αὐτοὺς προσηγόρευσεν· καὶ τί ἂν καταριθ-

μοίην ἅπαντας; ἐν γὰρ εἰδόσιν ὁ λόγος. Στεφάνου

δὲ καὶ τοῦ ἐμοῦ πατρὸς, οὐδὲν οὕτως, ὡς τὸ

ἀπόνηρον γνώρισμα. Ὁ μὲν γὰρ οὐδὲ κινδυνεύων

ἐμίσει τοὺς βάλλοντας, ἀλλ' ἐλιθάζετο μὲν, ὑπὲρ δὲ

τῶν λιθαζόντων ηὔχετο, ὡς Χριστοῦ μαθητὴς, ὑπὲρ

οὗ καὶ τὸ πάσχειν ἦν αὐτῷ, μεῖζον τοῦ θανάτου καρ-

ποφορῶν τῷ Θεῷ, τὴν μακροθυμίαν· τῷ δὲ οὐδὲν

μέσον ἦν τῆς ἐπιπλήξεως καὶ τῆς ἀφέσεως, ὡς μι-

κροῦ καὶ κλέπτεσθαι τὸ λυποῦν τῷ τάχει τῆς συγχω-

ρήσεως.

ΚΕʹ. Θεοῦ μὲν ὀργῆς τρυγίαν τινὰ καὶ πιστεύομεν

καὶ ἀκούομεν, τὸ λεῖμμα τῆς κατὰ τῶν ἀξίων

κινήσεως· ἐπειδὴ Θεὸς ἐκδικήσεων Κύριος. Εἰ γὰρ

καὶ κλίνει διὰ φιλανθρωπίαν ἐκ τοῦ ἀποτόμου πρὸς

τὸ ἐνδόσιμον, ἀλλ' οὐ πάντη συγχωρεῖ τοῖς ἁμαρτά-

νουσιν, ἵνα μὴ τῇ χρηστότητι χείρους γίνωνται. Ὁ

δὲ οὐδὲν ὑπεκράτει τοῖς παροξύνουσι, καίτοιγε

οὐδὲ παντάπασιν ἄτρωτος ἦν θυμῷ, κἀν τοῖς πνευ-

ματικοῖς μάλιστα τῷ ζήλῳ νικώμενος· πλὴν εἴ

που τύχοι παρεσκευασμένος καὶ ὡπλισμένος, καὶ ὡς

πρὸς ἀντίπαλον τὸ λυπῆσον πόῤῥωθεν παρατεταγμέ-

νος. Οὕτω δὲ οὐδ' ἂν μυριάσι μετεκινήθη, τὸ δὴ λεγό-

μενον, καὶ τοῦτο ἐκείνου γλυκὺ τὸ πάθος. Ὁ μὲν

γὰρ θυμὸς ἦν αὐτῷ, οὐ κατὰ τὴν ὁμοίωσιν τοῦ ὄφεως,

ἔνδοθεν ὑποσμύχων, καὶ πρὸς ἄμυναν εὐτρεπὴς, οὐδὲ

εἰς ὀργὴν φθάνων ἐκ τοῦ πρώτου κινήματος, καὶ

ἀντιδόσεως ἔφεσιν, ἀλλὰ κατὰ τὸ κέντρον τῆς με-

λίσσης δίχα τοῦ θανατοῦν τὸν πλησσόμενον· τὸ

δὲ φιλάνθρωπον ὑπὲρ ἄνθρωπον. Τροχοὶ πολλάκις

ἠπειλοῦντο καὶ μάστιγες, καὶ οἱ παραστησόμενοι

πλησίον· καὶ ὁ κίνδυνος ἦν ὤτων θλίψις, ἢ πα-

ρειῶν ὕβρεις, ἢ πὺξ κατὰ κόῤῥης· οὕτω τὴν

ἀπειλὴν διελύετο. Ἐσθὴς περιῃρεῖτο καὶ ὑποδή-

ματα, καὶ κατὰ γῆς ὁ κακοῦργος· εἶτα ὁ θυμὸς οὐκ

ἐπὶ τὸν ἠδικηκότα, τὸν δὲ προθύμως ὑπουργή-

σαντα, ὡς κακῶν ὑπηρέτην. Πῶς ἄν τις μᾶλλον ἐφάνη

χρηστὸς ὢν, ἢ Θεῷ δῶρα προσφέρειν ἄξιος; Οὐ γὰρ

ἔφθανε κεκινημένος πολλάκις, καὶ ὑπεραπελογεῖτο

τοῦ κινήσαντος, ἐρυθριῶν ὡς οἰκείοις, τοῖς ἐκείνου

πταίσμασιν.

Κ#2ʹ. Δρόσος ὑφίσταται μᾶλλον ἡλιακὴν ἀκτῖνα

ἑωθινὰ βάλλουσαν, ἤ τι παρέμενεν ἐκείνῳ θυμοῦ λεί-

ψανον· ἀλλ' ὁμοῦ τε ἐφθέγγετο, καὶ ὁ χόλος τοῖς

ῥήμασι συναπήρχετο, μόνον ἀφεὶς τὸ φιλάγαθον, καὶ

οὔποτε ἡλίου φανεὶς μακρότερος· οὐδὲ τὴν ἀπολλύου-

σαν καὶ φρονίμους ὀργὴν γεωργήσας, ἤ τι τῆς ἑαυ-

τοῦ κακίας ἐνσημήνας τῷ σώματι, τὸ δὲ γαληνὸν δια-

σώζων κἀν τῷ κινήματι. Τοιγαροῦν συνέβαινεν ἐκεί-

νῳ τὸ παραδοξότατον, οὐ μόνῳ μὲν ἐπιτιμᾷν, μόνῳ

δὲ ὑπὸ τῶν ἐγκαλουμένων ἀγαπᾶσθαί τε καὶ θαυμά-

ζεσθαι, νικῶντος τοῦ χρηστοῦ τὴν θερμότητα·

καὶ ὄντως τιμιώτερον εἶναι τὸ τῷ δικαίῳ παι-

δεύεσθαι, ἢ τῷ πονηρῷ καταλείφεσθαι· τοῦ μὲν γὰρ

καὶ τὸ τραχὺ προσηνὲς διὰ τὴν ὠφέλειαν, τοῦ δὲ καὶ

τὸ χρηστὸν ὕποπτον διὰ τὸ κακόηθες. Καίπερ δὲ οὕ-

τως ἔχων ψυχῆς καὶ ἤθους ἁπλοϊκοῦ καὶ θεοειδοῦς,

ὅμως τι τοῖς ὑβρισταῖς καὶ φοβερὸς ἦν διὰ τὴν

εὐσέβειαν· μᾶλλον δὲ οὐδὲ ἄλλο τι τὸ πλῆττον ἦν, ἢ

ἁπλότης καταφρονουμένη. Οὐ γὰρ ἦν αὐτὸν εὐχῆς, ἢ

κατάρας προέσθαι ῥῆμα, καὶ μή τι δοῦναι παραυτί-

κα, ἢ ἀγαθὸν διαρκὲς, ἢ λυπηρὸν πρόσκαιρον· τὸ

μὲν γὰρ ἦν ἐκ βάθους ψυχῆς, τὸ δὲ ἐπὶ χείλεσι μό-

νον, καὶ πατρική τις ἐπίπληξις. Πολλοῖς γέ τοι τῶν

λελυπηκότων οὐδὲ ὑπερήμερος ἀπήντησεν ἡ ἀντίδο-

σις, οὐδὲ ὀπισθόπους ἡ δίκη, τοῦτο δὴ τὸ ποιητι-

κόν· ἀλλὰ παρ' αὐτὰ τῆς κινήσεως ἐπλήγησαν, ἐπε-

στράφησαν, προσῆλθον, ἐγονυπέτησαν, συγγνώμης

ἔτυχον, ἀπῆλθον, ἡττημένοι καλῶς, ἀμείνους ἐγένον-

το, καὶ σωφρονισθέντες, καὶ συγγνωσθέντες. Ἐπεὶ

καὶ τὸ σύγγνωμον πολλάκις μέγα πρὸς σωτηρίαν, αἰ-

δοῖ κατεῖργον τὸν ἀδικήσαντα, καὶ μετάγον εἰς φίλ-

τρον ἐκ φόβου τὴν ἀσφαλεστέραν εὔνοιαν. Ἐπαιδεύ-

θησαν δὲ, οἱ μὲν ὑπὸ βοῶν ἀναῤῥιφέντες τῇ ζεύγλῃ

τετρυχωμένων, καὶ ἀπαντησάντων ἀθρόως, οὔπω

τοῦτο πρότερον πεπονθότων· οἱ δὲ ἵπποις σφενδονη-

θέντες, καὶ συμπατηθέντες, τῶν εὐπειθεστάτων τε

καὶ ἡμερωτάτων· οἱ δὲ πυρετοῖς ἀσχέτοις καταλη-

φθέντες, καὶ φαντασίαις ὧν τετολμήκασιν· οἱ δὲ ἄλ-

λοι ἄλλο τι παιδαγωγηθέντες, καὶ μαθόντες τὴν

ὑπακοὴν ἐξ ὧν ἔπαθον.

ΚΖʹ. Ἆρ' οὖν τὸ μὲν ἐπιεικὲς τοσοῦτον αὐτῷ καὶ

οὕτω γνώριμον· ἐντελείας δὲ καὶ τῆς περὶ

τὸ πρακτέον ἀρετῆς παρῆκεν ἑτέρῳ τὸ πλέον ἔχειν;

Οὐ μὲν οὖν· ἀλλ' ἦν ὁ αὐτὸς ἥμερος μὲν, εἰ καί τις

ἅλλος, ἐνεργὸς δὲ κατὰ τὸ ἥμερον. Δύο γὰρ τούτων

ὡς τὰ πολλὰ μαχομένων ἀλλήλοις καὶ ἀντικαθιστα-

μένων, ἁπλότητος καὶ τραχύτητος, καὶ τῆς μὲν τὸ

ἥμερον ἐχούσης μετὰ τοῦ ἀπράκτου, τῆς δὲ τὸ πρα-

κτικὸν δίχα τοῦ φιλανθρώπου, ἐκείνῳ συνῆλθε θαυμα-

σίως ἀμφότερα· πράττειν μὲν, ὡς αὐστηρῷ μετὰ τῆς

ἡμερότητος· ὑφίεσθαι δὲ, ὡς ἀπράκτῳ μετὰ τῆς ἐν-

τελείας, ἐν προστασίαις, ἐν παῤῥησίαις, ἐν εἴδει παν-

τὶ κυβερνήσεως. Τὸ γὰρ τοῦ ὄφεως φρόνιμον περὶ τὸ

κακὸν τῷ τῆς περιστερᾶς ἀκεραίῳ περὶ τὸ καλὸν

ἀναμίξας, οὔτε τὸ φρόνιμον εἴασε κακοῦργον γενέ-

σθαι, οὔτε τὸ ἁπλοῦν ἀνόητον· ἀλλ' ἓν ἀρετῆς εἶδος,

ὡς μάλιστα ἐνῆν, ἐξ ἀμφοτέρων ἀπηκριβώσατο. Τὸν

δὴ τοιοῦτον μὲν γεγονότα, οὕτω δὲ τῆς ἱερωσύνης

προστάντα, τοιαύτης δὲ παρὰ πᾶσι δόξης τετυχηκό-

τα, τί θαυμαστὸν καὶ σημείων ἀξιωθῆναι, οἷς βεβαιοῖ

Θεὸς τὴν εὐσέβειαν;

ΚΗʹ. Ἓν δὲ τῶν περὶ ἐκεῖνον θαυμάτων· Ἔκαμνεν

ἀῤῥωστίᾳ, καὶ πονηρῶς εἶχε τοῦ σώματος. Καὶ τί

θαυμαστὸν, εἰ κακοπαθοῦσι καὶ ἅγιοι, εἴτε εἰς κάθαρ-

σιν καὶ τῆς μικρᾶς ἰλύος, εἴτε εἰς βάσανον ἀρετῆς

καὶ πεῖραν φιλοσοφίας, εἴτε εἰς παίδευσιν τῶν ἀσθε-

νεστέρων ἐν ἐκείνοις μανθανόντων τὸ καρτερεῖν, ἀλλὰ

μὴ ἐκκακεῖν τοῖς πάθεσιν; Ἔκαμνεν οὖν, καὶ ὁ και-

ρὸς ἦν τὸ ἅγιον Πάσχα καὶ περιβόητον, ἡ βασί-

λισσα τῶν ἡμερῶν ἡμέρα, καὶ ἡ λαμπρὰ νὺξ λύουσα

τὸ σκότος τῆς ἁμαρτίας, καθ' ἣν ἡμεῖς ὑπὸ πλουσίῳ

φωτὶ τὴν σωτηρίαν ἡμῶν αὐτῶν ἑορτάζομεν, καὶ τῷ

φωτὶ δι' ἡμᾶς νεκρωθέντι συννεκρωθέντες, καὶ ἀν-

ισταμένῳ συνανιστάμεθα. Ἐνταῦθα μὲν δὴ τοῦ και-

ροῦ τὸ πάθος· τὸ δὲ ἦν, ὡς ἐν βραχεῖ διηγήσασθαι·

Πυρετὸς μὲν σφοδρὸς καὶ διακαὴς πᾶν τὸ βάθος συν-

έφλεγεν, ἡ δὲ δύναμις ἐπελελοίπει, τῶν σιτίων δὲ

ἀποκέκλειστο, ὕπνος δὲ ἀπελήλατο, ἀπορίᾳ δὲ εἴχε-

το, καὶ παλμοῖς συνεκόπτετο. Τὰ δὲ εἴσω τοῦ στόμα-

τος ἅπαντα, ἥ τε ὑπερῴα, καὶ ὅσον ὑπεραιώρη-

ται, τοσούτοις ἕλκεσιν ἐξηνθήκει, καὶ οὕτω πι-

κροῖς τε καὶ συνεχέσιν, ὥστε μηδὲ ὕδατι ῥᾴδιον εἶναι

τὸν πόρον, μηδὲ ἀκίνδυνον. Ἤρκουν δὲ οὔτε ἰατρῶν

τέχναι, οὔτε οἰκείων εὐχαὶ καὶ λίαν προσλιπαρούντων,

οὔτε θεραπεία πᾶσα προσαγομένη. Ὁ μὲν οὖν ἐν

τούτοις ἦν, πνέων μικρὰ καὶ ἀπεγνωσμένα, καὶ μηδὲ

τῶν παρόντων ἐπαισθανόμενος, ἀλλ' ὅλος τῆς ἐκδη-

μίας ὢν, καὶ τῶν πάλαι ποθουμένων αὐτῷ καὶ ηὐ-

τρεπισμένων. Ἡμᾶς δὲ εἶχε τὸ ἱερὸν, μύστας

ὁμοῦ καὶ ἱκέτας (ἐπειδὴ τῶν ἄλλων ἀπεγνώκει-

μεν ἁπάντων), πρὸς τὸν μέγαν ἰατρὸν καὶ τὴν τῆς

νυκτὸς ἐκείνης δύναμιν καταφεύγοντας, καὶ τὴν τε-

λευταίαν ἐπικουρίαν· τί καὶ φῶ; ἑορτάσοντας, ἣ

θρηνήσοντας; πανηγυρίσοντας, ἢ τιμήσοντας τὸν

οὐκέτι ἐνταῦθα τὰ ἐπιτάφια; Ὢ τῶν δακρύων ἐκεί-

νων, ἃ παρὰ παντὸς ἐχέθη τοῦ λαοῦ τηνικαῦτα! ὢ

φωνῶν, καὶ βοῶν, καὶ ὕμνων ταῖς ψαλμῳδίαις

συγκιρναμένων! Ἐζήτουν παρὰ τοῦ ἱεροῦ τὸν ἱερέα,

παρὰ τοῦ μυστηρίου τὸν μυσταγωγὸν, παρὰ τοῦ

Θεοῦ τὸν ἄξιον παραστάτην· καὶ ταῦτα ἦν, ἐξαρχού-

σης τῆς ἐμῆς Μαρίας, καὶ ἀνακρουομένης τὸ

τύμπανον, οὐ τὸ ἐπινίκιον, ἀλλὰ τὸ ἱκέσιον, καὶ τότε

πρῶτον ἀναισχυντεῖν μαθούσης ὑπὸ τοῦ πάθους, καὶ

καταβοώσης τοῦ λαοῦ τε ὁμοίως καὶ τοῦ Θεοῦ· τοῦ

μὲν, συναλγεῖν πασχούσῃ, καὶ προσφιλοτιμεῖσθαι

τοῖς δάκρυσι· τοῦ δὲ, εἰσακούειν τῶν δεομένων, πάν-

των αὐτὸν τῶν πρὸ τούτου θαυμάτων (καὶ γὰρ

εὑρετικὸν τὸ πάσχειν) ὑπομιμνήσκουσα.

ΚΘʹ. Τί οὖν ἐνταῦθα ὁ τῆς νυκτὸς ἐκείνης καὶ

τοῦ κειμένου Θεός; Φρίττειν ἐπέρχεταί μοι τοῖς ἑξῆς

προσιόντι τοῦ διηγήματος (φρίττοιτε δὲ καὶ

ὑμεῖς, οἱ ἀκούοντες, μὴ ἀπιστοίητε δέ· οὐ γὰρ ὅσιον,

ἡμῶν καὶ περὶ ἐκείνου διηγουμένων). Παρῆν ὁ

τοῦ μυστηρίου καιρὸς, καὶ ἡ σεβάσμιος στάσις, καὶ

τάξις, τοῖς τελουμένοις ἐφησυχάζουσα· ὁ δὲ παρὰ

τοῦ ζωοποιοῦντος τοὺς νεκροὺς καὶ τῆς ἱερᾶς νυκτὸς

διανίσταται. Μικρὸν ὑποκινεῖται πρῶτον, εἶτα στεῤ-

ῥότερον· εἶτα καλέσας τῶν παραμενόντων τινὰ θερα-

πευτὴν ἐξ ὀνόματος, μικρὰ πάνυ καὶ ἀμυδρᾷ τῇ

φωνῇ, παρεῖναί τε καὶ ὀρέγειν ἐσθῆτα, καὶ χεῖρα ὑπ-

έχειν ἐκέλευεν. Καὶ ὃς παρῆν μετ' ἐκπλήξεως, καὶ

ὑπηρέτει προθύμως· καὶ ὃς ὡς βακτηρίᾳ τῇ

χειραγωγίᾳ χρησάμενος, μιμεῖται τὸν ἐπὶ τοῦ ὄρους

Μωϋσέα καὶ τὰς παρειμένας χεῖρας εἰς εὐχὴν

σχηματίσας, συντελεῖ προθύμως ἢ προτελεῖ τοῦ

λαοῦ τὰ μυστήρια, ῥήμασι μὲν ὀλίγοις καὶ ὅσοις ἔσθε-

νεν, διανοίᾳ δὲ, ὡς ἐμοὶ δοκεῖ, καὶ λίαν τελεωτάτῃ

(ὢ τοῦ θαύματος!), ἄνευ βήματος ἐπὶ βήματος, ἄνευ

θυσιαστηρίου θύτης, ἱερεὺς πόῤῥω τῶν τελουμένων·

καὶ ταῦτα παρῆν αὐτῷ παρὰ τοῦ ἁγίου Πνεύματος,

αὐτῷ μὲν γινωσκόμενα, τοῖς παροῦσι δὲ οὐχ ὁρώμε-

να. Εἶτα ἐπειπὼν τὰ τῆς εὐχαριστίας ῥήματα

οὕτως, ὡς σύνηθες, καὶ τὸν λαὸν κατευλογήσας, πά-

λιν τῆς κλίνης γίνεται, τροφῆς τε μικρόν τι προσέ-

μενος, καὶ ὕπνου μεταλαβὼν, ἀνακαλεῖται τὸ

πνεῦμα· καὶ ταῖς κατὰ μικρὸν προσθήκαις τῆς

ὑγείας συναυξηθείσης, ἡ καινὴ παρῆν ἡμέ-

ρα τῆς ἑορτῆς (ἣν οὕτως ὀνομάζομεν πρώτην Κυρια-

κὴν, μετὰ τὴν ἀναστάσιμον ταύτην ἔχοντες)· καὶ τὸ

ἱερὸν καταλαβὼν σὺν παντὶ τῷ τῆς Ἐκκλησίας πλη-

ρώματι ἐγκαινίζει τὴν σωτηρίαν, καὶ θύει τὰ χαρι-

στήρια. Καί μοί τι τοῦτο τὸ ἔργον τοῦ περὶ τὸν

Ἐζεχίαν θαύματος οὐκ ἀτιμότερον· ὃν ἀσθενή-

σαντα καὶ δεηθέντα, προσθήκῃ ζωῆς ὁ Θεὸς ἐδόξα-

σεν· καὶ τοῦτο ἐγνώρισε τῇ σκιᾷ τῶν ἀναβαθμῶν ἐπ-

αναχθείσῃ, κατὰ τὴν αὐτοῦ τοῦ σωθέντος αἴτησιν·

ὁμοῦ τε τῇ χάριτι καὶ τῷ σημείῳ τὸν βασιλέα τιμῶν,

καὶ τῇ προσθήκῃ τῆς ἡμέρας τὴν τῶν ἡμερῶν προσ-

θήκην πιστούμενος.

Λʹ. Τὸ δ' αὐτὸ καὶ περὶ τὴν μητέρα τὴν ἐμὴν συν-

ηνέχθη θαῦμα, οὐ μικρὸν ὕστερον· ἄξιον δὲ μηδὲ

τοῦτο παραδραμεῖν· ταύτην τε γὰρ τὰ εἰκότα τιμή-

σομεν, εἴπερ τινὰ οὖσαν τιμῆς ἀξίαν, ἐκείνῳ τε χα-

ριούμεθα τὴν κοινωνίαν τοῦ διηγήματος. Ἅπτε-

ται κἀκείνης ἀῤῥωστία τῆς πάντα καρτερικῆς,

καὶ γενναίας, καὶ ἀνόσου τὸν ἅπαντα χρόνον. Πολ-

λῶν δὲ ὄντων τῶν λυπούντων ἵνα μὴ μακρὸν ἀποτεί-

νω λόγον, ἡ ἀτροφία τὸ βαρύτατον ἦν ἐπὶ συχνὰς

ἡμέρας τοῦτο κινδυνευούσῃ, καὶ μηδὲν εὑρισκούσῃ

τοῦ κακοῦ φάρμακον. Πῶς οὖν τρέφει ταύτην Θεός;

Οὐ μάννα βρέξας, ὡς τὸ πάλαι τῷ Ἰσραήλ· ἢ πέ-

τραν ῥήξας, ἵνα πηγάσῃ λαῷ διψῶντι· ἢ κόραξιν

ἑστιάσας, ὡς τὸν Ἡλίαν ἐκεῖνον· ἢ προφήτῃ μεταρσίῳ

κορέσας, ὡς τὸν Δανιὴλ πρότερον ἐν λάκκῳ λιμώτ-

τοντα. Τίνα δὲ τρόπον; Ἔδοξεν ἐμὲ τὸν αὐτῇ φίλτα-

τον (προετιμᾶτο γὰρ ἡμῶν ἄλλος οὐδ' ἐν ὀνεί-

ρῳ), ἀθρόως ἐπιστάντα νυκτὸς, μετὰ κανοῦ, καὶ ἄρ-

των τῶν λαμπροτάτων, ἐπευξάμενόν τε αὐτοῖς, καὶ

σφραγίσαντα, ὥσπερ φίλον ἡμῖν, θρέψαι τε καὶ ῥῶ-

σαι, καὶ συναγαγεῖν τὴν δύναμιν. Καὶ ἡ τῆς νυκτὸς

ὄψις, ἔργον ἦν ἀληθείας· ἐξ ἐκείνου γὰρ ἑαυτῆς γί-

νεται καὶ τῆς χρηστοτέρας ἐλπίδος· τῷ τοῦτο δῆ-

λον ἐναργεῖ καὶ φανερῷ γνωρίσματι. Ἐπει-

δὴ γὰρ τῆς ἡμέρας ἐπιλαβούσης, εἰσελθὼν τότε πρὸς

αὐτὴν ὄρθριος, πρῶτον μὲν φαιδροτέραν ἢ πρόσθεν

ἐθεασάμην· ἔπειτα, πῶς ἡ νὺξ, καὶ ὅτου δέοιτο, τὰ

συνήθη δὴ ταῦτα ἐπυνθανόμην· Σύ με ἔθρεψας,

φησὶν, ὦ τέκνον, μάλα ἑτοίμως καὶ φιλανθρώπως,

ἔπειτα ἐρωτᾷς τὸ, πῶς ἔχοιμι; λίαν καλῶς τε καὶ

γαληνῶς. Καὶ ἅμα κατένευον αἱ θεραπεύτριαι

πρὸς τοῦτο μὴ ἀντιτείνειν, ἀλλ' ἑτοίμως δέχεσθαι τὴν

ἀπόκρισιν· μὴ ἀθυμίᾳ καταβληθείη, γυμνωθείσης

τῆς ἀληθείας. Ἓν ἔτι προσθήσω τῶν κοινῶν ἀμφοτέ-

ροις.

ΛΑʹ. Πλέοντί μοι τὸ Παρθενικὸν πέλαγος ἀπὸ

τῆς Ἀλεξανδρέων, ἐπὶ τὴν Ἑλλάδα·…

τελῶς…