In Aegyptiorum adventum

χειροποιήτῳ νέφει κεκαλυμμένην, καὶ κάλλος νηῶν,

καὶ τάχος, ὥσπερ εἰς πομπὴν ἐσταλμένων, καὶ πνεῦ-

μα μέτριον κατὰ πρύμναν ἱστάμενον, ὥσπερ δορυ-

φοροῦν ἐξεπίτηδες, καὶ παραπέμπον τῇ πόλει πόλιν

πελάγιον· καλλίων δὲ ἡ νῦν ὁρωμένη καὶ μεγα-

λοπρεπεστέρα. Οὐ γὰρ τοῖς πολλοῖς φέροντες ὑμᾶς

αὐτοὺς ἀνεμίξατε, οὐδὲ πλήθει τὴν εὐσέβειαν ἐμε-

τρήσατε, οὐδὲ δῆμος γενέσθαι μᾶλλον ὀχλώδης ἠν-

έσχεσθε, ἢ λαὸς Θεοῦ λόγῳ κεκαθαρμένος· ἀλλ' ὅσον

εἰκὸς, Καίσαρι τὰ τοῦ Καίσαρος εἰσενεγκόντες, τῷ

Θεῷ τὰ τοῦ Θεοῦ προσενείματε· τῷ μὲν τὸ τέλος,

τῷ δὲ τὸν φόβον· καὶ τὸν δῆμον τοῖς ὑμετέροις θρέ-

ψαντες, ἥκετε καὶ αὐτοὶ παρ' ἡμῶν τραφησόμενοι.

Σιτοδοτοῦμεν γὰρ καὶ ἡμεῖς, καὶ σιτοδοσίαν ἴσως τῆς

ὑμετέρας οὐ φαυλοτέραν. Δεῦτε, φάγετε τὸν ἐμὸν

ἄρτον, καὶ πίετε οἶνον, ὃν κεκέρακα ὑμῖν· καλῶ

μετὰ τῆς σοφίας ὑμᾶς εἰς τὴν ἐμὴν τράπεζαν. Ἐπαινῶ

γὰρ τῆς εὐγνωμοσύνης, καὶ προστρέχω τῇ προθυμίᾳ,

ὅτι ὡς ἐπὶ λιμένα ἴδιον ἡμᾶς κατηντήσατε, τῷ ὁμοίῳ

προσδραμόντες, καὶ τὸ συγγενὲς τῆς πίστεως ἐτιμή-

σατε, καὶ τῶν ἀτόπων ἐνομίσατε, τοὺς μὲν ὑβριστὰς

τῶν ἄνω συμφρονεῖν ἀλλήλοις καὶ συναρμόζε-

σθαι, καὶ τὸ καθ' ἕκαστον σαθρὸν οἴεσθαι διορ-

θοῦσθαι τῷ κοινῷ τῆς συστάσεως, καθάπερ τῶν σχοι-

νίων τὰ τῇ πλοκῇ δυναμούμενα, αὐτοὶ δὲ μὴ συν-

ιέναι, μηδὲ συνδεῖσθαι τοῖς ὁμογνώμοσιν, οἷς

γε εἰκὸς μᾶλλον· αὐτοὶ γὰρ συνάγομεν καὶ θεό-

τητα. Καὶ ἵνα γε εἰδῆτε, μὴ μάτην προσδραμόντες

ἡμῖν, μηδὲ ὡς ξένοις καὶ ἀλλοτρίοις, ἀλλ' ἐν ὑμετέ-

ροις καταχθέντες, καὶ καλῶς ὁδηγηθέντες ὑπὸ τοῦ

Πνεύματος, βραχέα περὶ Θεοῦ φιλοσοφήσομεν ὑμῖν.

Καὶ γνωρίσατε τὰ ὑμέτερα, ὥσπερ οἱ τοῖς ἐπισήμοις

τῶν ὅπλων τὸ οἰκεῖον διαγινώσκοντες.

Ηʹ. Δύο διαφορὰς ἐν τοῖς οὖσι γινώσκω τὰς ἀνω-

τάτω, δεσποτείαν τε καὶ δουλείαν· οὐχ ἃς παρ' ἡμῖν,

ἢ τύραννις ἔτεμεν, ἢ πενία διέστησεν, ἀλλ' ἃς φύσις

διώρισεν, εἴ τῳ φίλον οὕτω καλεῖν. Τὸ γὰρ πρῶτον,

καὶ ὑπὲρ τὴν φύσιν. Τούτων δὲ, ἡ μὲν ποιητική τέ

ἐστι, καὶ ἀρχικὴ, καὶ ἀκίνητος· ἡ δὲ πεποιημένη,

καὶ ὑπὸ χεῖρα, καὶ μεταπίπτουσα. Καὶ ἔτι συντομώ-

τερον εἰπεῖν, ἡ μὲν ὑπὲρ χρόνον, ἡ δὲ ὑπὸ χρόνον.

Καλεῖται δὲ ἡ μὲν, Θεὸς, καὶ ἐν τρισὶ τοῖς μεγίστοις

ἵσταται, αἰτίῳ, καὶ δημιουργῷ, καὶ τελειοποιῷ· τῷ

Πατρὶ λέγω, καὶ τῷ Υἱῷ, καὶ τῷ ἁγίῳ Πνεύματι. Ἃ

μήτε οὕτως ἀλλήλων ἀπήρτηται, ὡς φύσει τέ-

μνεσθαι· μήτε οὕτως ἐστένωται, ὡς εἰς ἓν πρόσ-

ωπον περιγράφεσθαι· τὸ μὲν γὰρ τῆς Ἀρειανῆς

μανίας, τὸ δὲ τῆς Σαβελλιανικῆς ἀθεΐας ἐστίν·

ἀλλ' ἔστι, τῶν μὲν πάντη διαιρετῶν ἑνικωτέρα, τῶν

δὲ τελείως μοναδικῶν ἀφθονωτέρα. Ἡ δὲ μεθ'

ἡμῶν τέ ἐστι, καὶ καλεῖται κτίσις, κἂν ἄλλα ἄλλων

ὑπεραίρῃ, κατὰ τὴν ἀναλογίαν τῆς πρὸς Θεὸν

ἐγγύτητος.

Θʹ. Τούτων δὲ οὕτως ἐχόντων, ὅτῳ μὲν ἡ καρδία

πρὸς Κύριον, ἴτω μεθ' ἡμῶν, καὶ προσκυνῶμεν τὴν

μίαν ἐν τοῖς τρισὶ θεότητα, μηδὲν ταπεινότητος ὄνο-

μα τῇ ἀπροσίτῳ δόξῃ προσάγοντες, ἀλλὰ τὰς ὑψώσεις

τοῦ ἑνὸς Θεοῦ ἐν τοῖς τρισὶ διαπαντὸς ἐν τῷ λάρυγγι

φέροντες. Ἧς γὰρ οὐδὲ μέγεθος φύσεως κυρίως ἔστιν

εἰπεῖν, διὰ τὸ ἄπειρον καὶ ἀόριστον, πῶς ταύτῃ τα-

πεινότητα ἐπεισάξομεν; Ὅστις δὲ ἀλλοτρίως ἔχει

Θεοῦ, καὶ διὰ τοῦτο τέμνει τὴν μίαν καὶ ὑπὲρ πάντα

τὰ ὄντα οὐσίαν εἰς ἀνισότητα φύσεων, θαυμαστὸν,

εἰ μὴ τῇ ῥομφαίᾳ τμηθήσεται, καὶ τὸ μέρος αὐτοῦ

μετὰ τῶν ἀπίστων τεθήσεται, πονηρὸν δρεπομένου

πονηρᾶς δόξης καρπὸν, καὶ νῦν καὶ ὕστερον.

Ιʹ. Περὶ μὲν γὰρ τοῦ Πατρὸς, τί χρὴ καὶ λέγειν, οὗ

καὶ τὸ παρὰ πάντων συγκεχωρηκὸς φείδεσθαι

ταῖς φυσικαῖς ἐννοίαις προκατειλημμένων; Εἰ

καὶ τῆς ἀτιμίας τὰ πρῶτα ἠνέγκατο, πρῶτος τμηθεὶς

εἰς Ἀγαθὸν καὶ Δημιουργὸν παρὰ τῆς ἀρχαίας και-

νοτομίας. Περὶ δὲ τοῦ Υἱοῦ, καὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος,

σκοπεῖτε ὡς ἁπλῶς καὶ συντόμως διαλεξώμεθα. Εἰ

μέν τις ἔχοι τούτων τι λέγειν τρεπτὸν ἢ ἀλλοιω-

τὸν, ἢ χρόνῳ, ἢ τόπῳ, ἢ δυνάμει, ἢ ἐνεργείᾳ με-

τρούμενον, ἢ οὐ φυσικῶς ἀγαθὸν, ἢ οὐκ αὐτοκίνητον,

ἢ οὐκ αὐτεξούσιον, ἢ λειτουργὸν, ἢ ὑμνῳδὸν, ἢ φοβού-

μενον, ἢ ἐλευθερούμενον, ἢ οὐ συναριθμούμενον·

δεικνύτω τοῦτο, καὶ ἡμεῖς στέρξομεν, συνδούλων

σεμνότητι δοξαζόμενοι, εἰ καὶ Θεὸν ζημιούμεθα. Εἰ

δὲ πάντα ὅσα ἔχει ὁ Πατὴρ, τοῦ Υἱοῦ ἐστι, πλὴν τῆς

αἰτίας· πάντα δὲ ὅσα τοῦ Υἱοῦ, καὶ τοῦ Πνεύ-

ματος, πλὴν τῆς υἱότητος, καὶ τῶν ὅσα σωματικῶς

περὶ αὐτοῦ λέγεται διὰ τὸν ἐμὸν ἄνθρωπον, καὶ

τὴν ἐμὴν σωτηρίαν, ἵνα τὸ ἐμὸν λαβὼν, τὸ ἑαυτοῦ

χαρίσηται διὰ τῆς καινῆς ἀνακράσεως· παύσασθε

παραληροῦντες ὀψὲ γοῦν, ὦ σοφισταὶ κενῶν ῥη-

μάτων, αὐτοῦ πιπτόντων. Καὶ ἵνα τί ἀποθνήσκετε,

οἶκος Ἰσραὴλ, ἵν' ἐκ τῆς Γραφῆς ὑμᾶς ὀδύρωμαι;

ΙΑʹ. Ὡς ἔγωγε αἰδοῦμαι μὲν τὰς τοῦ Λόγου προσ-

ηγορίας, τοσαύτας τε οὔσας, καὶ οὕτως ὑψηλὰς

καὶ μεγάλας, ἃς καὶ δαίμονες ἐνετράπησαν· αἰδοῦ-

μαι δὲ τὴν ὁμοτιμίαν τοῦ Πνεύματος· φοβοῦμαι δὲ

τὴν ὡρισμένην ἀπειλὴν τοῖς εἰς αὐτὸ βλασφημοῦσι.

Βλασφημία δὲ, οὐχ ἡ θεολογία, τὸ δὲ ἀλλοτριοῦν τῆς

θεότητος. Καὶ τηρητέον ἐνταῦθα, ὅτι τὸ μὲν βλασφη-

μούμενον, ὁ Κύριος ἦν· τὸ δὲ ἐκδικούμενον, τὸ Πνεῦ-

μα τὸ ἅγιον, δῆλον ὡς Κύριος. Οὐ φέρω ἀφώ-

τιστος εἶναι μετὰ τὸ φώτισμα, παραχαράσσων τι

τῶν τριῶν, εἰς ἃ βεβάπτισμαι, καὶ ὄντως ἐντα-

φῆναι τῷ ὕδατι, οὐκ εἰς ἀναγέννησιν, ἀλλ' εἰς νέκρω-

σιν τελειούμενος.

ΙΒʹ. Τολμῶ τι φθέγξασθαι, ὦ Τριάς· καὶ συγγνώ-

μη τῇ ἀπονοίᾳ· περὶ ψυχῆς γὰρ ὁ κίνδυνος. Εἰκών

εἰμι καὶ αὐτὸς Θεοῦ, τῆς ἄνω δόξης, εἰ καὶ κάτω

τέθειμαι. Οὐ πείθομαι τῷ ὁμοτίμῳ σώζεσθαι. Εἰ μὴ

Θεὸς τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, θεωτήτω πρῶτον, καὶ

οὕτω θεούτω με τὸν ὁμότιμον. Νῦν δὲ τίς ἡ ἀπάτη

τῆς χάριτος, μᾶλλον δὲ, τῶν διδόντων τὴν χάριν, ὡς

εἰς Θεὸν πιστεῦσαι, καὶ ἀνελθεῖν ἄθεον; ἄλλο καθ-

ομολογῆσαι, καὶ ἄλλο διδάσκεσθαι; οἵαι τῶν λόγων αἱ

κλοπαὶ καὶ ἀπάται, δι' ἄλλης ἐρωτήσεως καὶ

ὁμολογίας, εἰς ἄλλο φέρουσαι; Οἴμοι τῆς λαμ-

πρότητος, εἰ μετὰ τὸν λουτρὸν μεμελάνωμαι, εἰ

λαμπροτέρους ὁρῶ τοὺς οὔπω κεκαθαρμένους, εἰ τῇ

τοῦ βαπτιστοῦ κακοδοξίᾳ κυβεύομαι, εἰ ζητῶ

Πνεῦμα κρεῖττον, καὶ οὐχ εὑρίσκω! Δός μοι λου-

τρὸν δεύτερον, καὶ περὶ τοῦ πρώτου κακῶς ἐννόησον.

Τί μοι φθονεῖς τῆς τελείας ἀναγεννήσεως; τί με

ποιεῖς, ναὸν ὄντα τοῦ Πνεύματος ὡς Θεοῦ, κατοικη-

τήριον κτίσματος; τί τὸ μὲν τιμᾷς τῶν ἐμῶν,

τὸ δὲ ἀτιμάζεις κακῶς θεότητι διαιτῶν, ἵν' ἐμοὶ τέ-

μῃς τὸ χάρισμα, μᾶλλον δὲ, αὐτὸν ἐμὲ τῷ χα-

ρίσματι; Ἢ τὸ πᾶν τίμησον, ὦ καινὲ θεολόγε,

ἢ τὸ πᾶν ἀτίμασον, ἵνα, κἂν ἀσεβῇς, ἀλλὰ σεαυτῷ

γε ἀκόλουθος ᾖς, μὴ κρίνων ἀνίσως φύσιν ὁμότι-

μον.

ΙΓʹ. Κεφάλαιον δὲ τοῦ λόγου· Μετὰ τῶν χερου-

βὶμ δόξασον, συναγόντων τὰς τρεῖς ἁγιότητας εἰς

μίαν κυριότητα, καὶ τοσοῦτον παραδεικνύντων τῆς

πρώτης οὐσίας, ὅσον ὑπανοίγουσι τοῖς φιλοπόνοις αἱ

πτέρυγες. Μετὰ Δαβὶδ φωτίσθητι, πρὸς τὸ φῶς λέ-

γοντος· Ἐν τῷ φωτί σου ὀψόμεθα φῶς, οἷον ὥσπερ

ἐν τῷ Πνεύματι τὸν Υἱόν· οὗ τί ἂν γένοιτο τηλαυ-

γέστερον; Μετὰ Ἰωάννου βρόντησον, τοῦ υἱοῦ τῆς

βροντῆς, μηδὲν περὶ Θεοῦ ταπεινὸν ἠχῶν, μηδ' ἀπὸ

γῆς, ἀλλ' ὑψηλὸν καὶ μετέωρον (τὸν ἐν ἀρχῇ τε

ὄντα, καὶ πρὸς τὸν Θεὸν ὄντα, καὶ Θεὸν Λόγον, Θεὸν

γινώσκων, καὶ Θεὸν ἀληθινὸν ἐξ ἀληθινοῦ Πατρὸς,

ἀλλ' οὐ σύνδουλον ἀγαθὸν, υἱοῦ προσηγορίᾳ μόνῃ

τετιμημένον· καὶ τὸν ἄλλον Παράκλητον, δηλαδὴ

ἄλλον τοῦ λέγοντος· Θεοῦ δὲ ὁ Λόγος)· καὶ ὅταν

μὲν, Ἐγὼ καὶ ὁ Πατὴρ ἕν ἐσμεν, ἀναγινώσκῃς,

τὸ συναφὲς τῆς οὐσίας ἐνοπτριζόμενος· ὅταν δὲ,

Πρὸς αὐτὸν ἐλευσόμεθα, καὶ μονὴν παρ' αὐτῷ

ποιησόμεθα, τὸ διῃρημένον τῶν ὑποστάσεων λογι-

ζόμενος· ὅταν δὲ, τὸ Πατρὸς, καὶ Υἱοῦ, καὶ ἁγίου

Πνεύματος ὄνομα, τὰς τρεῖς ἰδιότητας.

ΙΔʹ. Μετὰ Λουκᾶ ἐμπνεύσθητι, ταῖς Πράξεσι τῶν

ἀποστόλων προσομιλῶν. Τί μετὰ Ἀνανίου τάττῃ καὶ

Σαπφείρας τῶν καινῶν νοσφιστῶν (εἴ γε καινὸν

ὄντως ἡ τῶν ἰδίων κλοπὴ), καὶ ταῦτα νοσφιζόμενος,

οὐκ ἀργύριον, οὐδ' ἄλλο τι τῶν εὐτελῶν καὶ μικρῶν,

οἷον γλῶσσαν χρυσῆν, ἢ ψιλὴν, ἢ δίδραχμον, ὥς

ποτε στρατιώτης ἄπληστος, ἀλλ' αὐτὴν κλέπτων θεό-

τητα, καὶ ψευδόμενος, οὐκ ἄνθρωπον, ἀλλὰ Θεὸν,

ὅπερ ἤκουσας; Τί; Μηδὲ τὴν ἐξουσίαν αἰδῇ τοῦ

Πνεύματος, ἐφ' οὓς θέλει, καὶ ἡνίκα, καὶ ὅσον πνέον-

τος; Ἐπιδημεῖ τοῖς περὶ Κορνήλιον πρὸ τοῦ βαπτί-

σματος, ἄλλοις μετὰ τὸ βάπτισμα διὰ τῶν ἀποστόλων.

Ὥστε ἀμφοτέρωθεν, ἔκ τε ὧν ἐπιφοιτᾷ δεσποτι-

κῶς, ἀλλ' οὐ δουλικῶς, καὶ ἐξ ὧν ἐπιζητεῖται πρὸς

τὴν τελείωσιν, τὴν θεότητα μαρτυρεῖσθαι τοῦ Πνεύ-

ματος.

ΙΕʹ. Μετὰ Παύλου θεολόγησον, τοῦ πρὸς τρίτον οὐ-

ρανὸν ἀναχθέντος· ποτὲ μὲν συναριθμοῦντος τὰς

τρεῖς ὑποστάσεις, καὶ τοῦτο ἐνηλλαγμένως, οὐ τετη-

ρημένως ταῖς τάξεσι, προαριθμοῦντος, ἐναριθμοῦν-

τος, ὑπαριθμοῦντος τὸ αὐτό. Ἵνα τί; Δηλώσῃ

τὴν ἰσοτιμίαν τῆς φύσεως. Ποτὲ δὲ τῶν τριῶν με-

μνημένου· ποτὲ δὲ τινῶν, ἢ τινὸς, ὡς ἑπομένου

πάντως τοῦ λείποντος· καὶ ποτὲ μὲν τὴν ἐνέργειαν

τοῦ Θεοῦ τῷ Πνεύματι διδόντος, ὡς οὐδὲν διαφέρον-

τος· ποτὲ δὲ, ἀντὶ τοῦ Πνεύματος, τὸν Χριστὸν ἐπι-

φέροντος· καὶ ὅτε μὲν διαιρεῖ τὰς ὑποστάσεις, εἷς

Θεὸς, λέγοντος, ἐξ οὗ τὰ πάντα, καὶ ἡμεῖς

εἰς αὐτόν· καὶ εἷς Κύριος Ἰησοῦς Χριστὸς, δι'

οὗ τὰ πάντα, καὶ ἡμεῖς δι' αὐτοῦ. Ὅτε δὲ συνάγει

τὴν μίαν θεότητα· ὅτι ἐξ αὐτοῦ, καὶ δι' αὐτοῦ, καὶ

εἰς αὐτὸν τὰ πάντα, δηλαδὴ διὰ τοῦ ἁγίου Πνεύμα-

τος, ὡς πολλαχοῦ δείκνυται τῆς Γραφῆς. Αὐτῷ ἡ

δόξα εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Ἀμήν.