Contra gentes (Ms 58)

ὁ μὲν περὶ τῆς θεοσεβείας καὶ τῆς τῶν ὄλων ἀληθείας γνῶσις οὐ τοσοῦτον τῆς παρὰ τῶν ἀνθρώπων διδασκαλίας δεῖται ὅσον ἀφ’ ἑαυτῆς ἔχει τὸ γνώριμον μόνον. οὐχὶ γὰρ κατὰ τὴν ἡμέραν τοῖς ἔργοις κέκραγε· καὶ ἱλίου λαμπρότερον λαμπρότερον ἑαυτὴν διὰ τῆς χριστοῦ διδασκαλίας ἐπιδείκνυται· πειθοῦντι δέ σοι ὅμως τὰ περὶ ταύτης ἀκοῦσαι φέρε ὦ μακάριε ὡς ἂν οἷοί τε ὦμεν ὀλίγα τῆς κατὰ τὸν χριστὸν πίστεως ἐκθώμεθα δυναμένῳ μὲν σοι καὶ ἀπὸ τῶν θείων λογίων ταύτην εὑρεῖν, φιλοκάλως δὲ ὅμως καὶ παρετέρων ἀκούοντι· αὐτάρκεις μὲν γάρ εἰσιν αἱ ἁγίαι καὶ θεόπνευστοι γραφαὶ πρὸς τὴν τῆς ἀληθείας ἀπαγγελίαν· εἴσι δε καὶ πολλοὶ τῶν μακαρίων ἡμῶν διδασκάλων εἰς ταῦτα συνταχθέντες λόγοι· οἷς ἐάν τις ἐντύχοι, εἴσεται μὲν πῶς τὴν τῶν γραφῶν ἑρμηνείαν ἧς δὲ ὁρέγεται γνώσεως τύχειν δυνήσεται, ἀλλ’ ἐπεὶ τὰς τῶν διδασκάλων συστάξεις ἐν χερσὶν νῦν οὐκ ἔχομεν ἀναγκαῖόν ἐστιν ἃ παρ’ ἐκείνων ἐμάθομεν ταῦτα καὶ ἐπαγγέλλειν καὶ γράφειν σοι· λέγω δὴ τὴν κατὰ τὸν σωτῆρα χριστὸν πίστιν, ἵνα μὴ εὐτελῆ τὴν διδασκαλίαν τοῦ καθ’ ἡμᾶς λόγου ἡγήσηται μήτε μήτε ἄλογον τὴν εἰς τὸν χριστὸν πίστιν ὑπολάβοι ὁποῖα διαβάλλοντες ἕλληνες χλευάζουσι πλάτυ γελῶσι καθ’ ἡμῶν οὐδὲν ἑτέρων ἢ τὸν σταυρὸν τοῦ χριστοῦ προφέροντες ἐφ’ ᾧ μάλλισα καὶ τὴν ἀναισθησίαν αὐτῶν οἰκτηρήσει ἐν ἀν τις ὅτι τὸν σταυρὸν διαβάλλοντες οὐχ’ ὁρῶσι τὴν τοῦ δύναμιν πᾶσαν τὴν οἰκουμένην πεπληρωκυῖαν· καὶ ὅτι δι’ αὐτοῦ τὰ τῆς θεογνωσίας ἔργα πᾶσι πεφανέρωται οὐκ ἂν γὰρ εἴπερ ἦσαν, καὶ αὐτοὶ γνησίως ἐπιστήσαντες αὐτοῦ τῇ θεότητι τὸν νοῦν ἐχλεύαζον τὸ τηληκοῦτον· ἀλλὰ μᾶλλον καὶ αὐτοὶ τοῦτον ἐπεγίνωσκον σωτῆρα τοῦ παντὸς καὶ τὸν σταυρὸν μὴ βλαβὴν ἀλλὰ τὴν θεραπείαν τῆς κτίσεως γεγονέναι εἰ γὰρ τοῦ σταυροῦ γενομένου πᾶσα μὲν εἰδωλολατρεία καθηρέθη πᾶσα δὲ τῶν δαιμόνων φαντασία τῷ σημείῳ τούτῳ ἀπελαύνεται· καὶ μόνος ὁ χριστὸς προσκυνεῖται καὶ δι’ αὐτοῦ γινώσκεται γινώσκεται ὁ πατὴρ καὶ οἱ μὲν ἀντιλέγοντες καταισχύνονται ὁ δὲ τῶν ἀντιλεγόντων ὁσήμεραι τὰς ψυχὰς μεταπείθει ἀφανῶς πῶς εἰκότως γὰρ ἄν τις εἴποι πρὸς αὐτοὺς ἔτι ἀνθρώπινόν ἐστιν ἐπινοεῖν τὸ πρᾶγμα καὶ οὐ μᾶλλον ὁμολογεῖν θεοῦ λόγον καὶ τὸν σωτῆρα εἶναι τοῦ παντὸς τὸν ἐπὶ τοῦ σταυροῦ ἀναβάντα· πάσχειν δὲ καὶ οὗτοί μοι δοκοῦσιν ὅμοιον ὡς εἴ τις τὸν μὲν ἥλιον υπονεφῶν σκεπόμενον διαβάλλει· τὸ δὲ τούτου φῶς θαυμάζει βλέπων ὅτι καὶ πᾶσα ἡ κτίσις ὑπὸ τούτου καταλάμπεται. ὡς γὰρ καλὸν τὸ φῶς καὶ καλλίων ὃ τοῦ φωτὸς ἀρχηγὸς ἥλιος οὕτω θείου πράγματος ὄντος τὸ τὴν οἰκουμένην πᾶσαν τῆς αὐτοῦ γνώσεως πεπληρῶσθαι ἀνάγκη τὸν ἀρχηγὸν καὶ ἡγεμόνα τοῦ τοιούτου κατορθώματος εἶναι θεὸν καὶ τοῦ θεοῦ λόγον· λέγομεν οὖν ὡς ἔφικτον ἡμῖν πρότερον διελέγξαντες τῶν ἀπίστων ἀμαθίαν ἵνα τῶν ψευδῶν διελεγχθέντων λοιπὸν λοιπὸν ἡ ἀλήθεια δι’ ἑαυτῆς ἐπιλάμψει καὶ θαῤῥῆς καὶ αὐτὸς ὦ ἄνθρωπε ὅτι ἀλήθεια πεπίστευκας καὶ τὸν χριστὸν γίνωσκον οὐκ ἠπατηθὴς· πρέπειν δέ σοι ἡγοῦμαι φιλοχρίστῳ ὄντι τὰ περὶ τοῦ χριστοῦ διαλέγεσθαι ἐπεὶ καὶ τῶν πάντων τιμιωτέραν τὴν περὶ τούτου γνῶσιν καὶ πίστιν ἡγεῖσθαί σε πεπίστευκα, ἐξ ἀρχῆς μὲν οὐκ ἦν κακία οὐδὲ γὰρ οὐδὲ νῦν ἐν τοῖς ἁγίοις ἐστὶν, οὐδὲ ὅλως κατ’ αὐτοὺς ὑπάρχει αὐτῆ ἄνθρωποι δὲ ταύτην ὕστερον ἐπινοεῖν ἤρξάντο· καὶ καθ’ ἑαυτοὺς ἀνατυποῦσθαι· ὅθεν δὴ καὶ τὴν τῶν εἰδώλων ἐπίνοιαν ἑαυτοῖς ἐνεπλάσαντο τὰ οὐκόντα ὡς ὄντα λογιζόμενοι ὁ μὲν γὰρ τοῦ παντὸς δημιουργὸς καὶ πάντων βασιλεὺς θεὸς ὁ ὑπὲρ ἐκεῖνα πάσης τῆς οὐσίας καὶ τῆς ἀνθρωπίνης ἐπινοίας ὑπάρχων· ἅτε δὴ ἀγαθὸς καὶ ὑπερκαλὸς ὢν διὰ τοῦ ἰδίου λόγου τοῦ σωτῆρος ἡμῶν ἰησοῦ χριστοῦ τὸ γένος ἀνθρώπινον ἀνθρώπινον κατὰ τὴν ἰδίαν εἰκόνα πεποίηκε καὶ τῶν ὄντων αὐτῶν θεωρήτην καὶ ἐπιστήμονα διὰ τῆς πρὸς αὐτὸν ὁμοιώσεως κατασκεύασε δοὺς αὐτῷ καὶ τῆς ἰδίας ἰδιότητος ἔννοιάν τε καὶ τὴν γνῶσιν· ἵνα τὴν ταυτότητα σώζων, μήτε τῆς περὶ τοῦ θεοῦ φαντασίας ποτὲ ἀπόστη καὶ συνομιλεῖ τῶ θεῶ ζῶντι τὸν ἀπήμονα μήτε τῶν ἁγίων συζήσεως ἀποπηδήσει· ἀλλ’ ἔχων τὴν τοῦ δεδωκότος χάριν ἔχων καὶ τὴν ἰδίαν ἐκ τοῦ πατρικοῦ λόγου δύναμιν ἀγάλληται καὶ συνομιλεῖ τῷ θεῷ ζῶντι τὸν ἀπήμονα καὶ τὸν μακάριον ὄντως καὶ ἀθάνατον βίον. οὔδὲν γὰρ ἔχων ἐμπόδιον εἰς τὴν τοῦ πατρὸς εἰκόνα τὸν θ έ ε οῦ λόγον ο ὐ ὗ καὶ κατὰ τὴν εἰκόνα γέγονεν ὑπὲρ ἐκπλήττεται κατὰ νοῶν τὴν δι’ αὐτοῦ εἰς τὸ πᾶν πρόνοιαν ὑπεράνω μὲν τῶν αἰσθητῶν καὶ πᾶσης τῆς σωματικῆς φαντασίας γινόμενος· πρὸς δὲ τὰ ἐν τοῖς οὐρανοῖς θεῖα καὶ νοητὰ καὶ νοητὰ τῇ δυνάμει τοῦ νοῦ συναπτόμενος· ὅ τε γὰρ οὐ συνομιλεῖ τοῖς σώμασιν ὁ νοῦς ὁ τῶν ἀνθρώπων· οὐδέ τι τῆς ἐκ τούτων ἐπιθυμίας μεμιγμένον ἔξωθεν ἔχει· ἀλλ’ ὅλος ἐστὶν ἄνωθεν ἑαυτῷ συνὼν ὡς γέγονεν ἐξ ἀρχῆς τὸτε δή τὰ αἰσθητὰ καὶ πάντα τὰ ἀνθρώπινα διαβὰς ἄνω μετάρσιος γίνεται καὶ τὸν λόγον ἰδὼν ὁρᾶ ἐν αὐτῷ καὶ τὸν τοῦ λόγου πατέρα ἰδόμενος ἐπὶ τῇ θεωρίᾳ τούτου· καὶ τοῦ ἀνακινουμένου ἐπὶ τὸν πρὸς τοῦτον πόθον· ὥσπερ οὖν καὶ τῶν πρώτων τῶν ἀνθρώπων γενομένων· ὃς καὶ κατὰ τὴν τῶν ἑβραίων γλῶτταν ἀδὰμ ὀνομάσθη λέγουσιν αἱ ἱεραὶ γραφαὶ κατὰ τὴν ἀρχὴν ἀνεπαίσχυντο παῤῥησία τὸν νοῦν ἐσχηκέναι πρὸς τὸν θεὸν, καὶ συνδιαιτᾶσθαι τοὺς ἁγίους ἀγγέλους ἐν τῇ τῶν νοητῶν θεωρίᾳ ἣν εἶχεν ἐν ἐκείνῳ τῷ τόπῳ ὃν καὶ ὁ ἅγιος μωϋσῆς τροπικῶς παράδεισον ὠνόμασεν ὠνόμασεν· ἱκανὴ δὲ ἡ τῆς ψυχῆς καθαρότητός ἐστι καὶ τὸν θεὸν δι’ ἑαυτῆς κατοπτρίζεσθαι καθάπερ καὶ ὁ κύριός φησι· μακάριοι οἱ καθαροὶ τῇ καρδίᾳ ὅτι αὐτοὶ τὸν θεὸν ὄψονται· οὕτω μὲν οὖν ὁ δημιουργὸς ὥσπερ εἴρηται τὸ τῶν ἀνθρώπων γένος κατεσκεύα ι σεσε καὶ μένειν ἠθέλησεν· οἱ δὲ ἄνθρωποι κατολιγoρήσαντες τῶν κρειττόνων καὶ ὀκνήσαντες περὶ τὴν τούτων κατάληψιν τὰ ἐγγυτέρῳ μᾶλλον ἑαυτῶν ἐζήτησαν· ἐγγύτερα δὲ τούτοις ἦν τὸ σῶμα καὶ αἱ τούτου αἰσθήσεις ὅθεν τῶν μὲν νοητῶν ἀπέστησαν ἑαυτὸν τὸν νοῦν· ἑαυτοὺς δὲ κατανοεῖν ἤρξαντο ἑαυτοὺς δὲ κατανοοῦντες καὶ τοῦ τε σώματος καὶ τῶν ἄλλων αἰσθητῶν ἀντιλαμβανόμενοι καὶ ὡς ἐν τοῖς ἰδίοις ἀπατώμενοι εἰς τὴν ἑαυτῶν ἐπιθυμίαν τῇ τοῦ ὄφεως συμβουλῇ ἐπέπεσον τὰ ἴδια προτιμήσαντες τοὺς πρὸς τὰ θεῖα θεωρίας, ἐνδιατρίψαντες δὲ δὲ τούτοις καὶ τῶν ἐγγυτέρῳ μὴ ἀποστῆναι θέλοντες· ταῖς μὲν τοῦ σώματος ἡδοναῖς συνέκλυσαν ἑαυτῶν τὴν ψυχὴν τεταραγμένην καὶ τὴν πεφυρμένην πάσης τῆς ἐπιθυμίας· τέλειον δὲ ἐπελάθοντο τῆς ἐξ ἀρχῆς αὐτῶν παρὰ θεοῦ δυνάμεως· τοῦτο δ’ ἄν τις, ἴδοι καὶ ἐκ τοῦ πρώτου πλασθέντος ἀνθρώπου ἀληθὲς· ὡς αἱ ἱεραὶ περὶ αὐτοῦ λέγουσι γραφαὶ. κᾀκεῖνος γὰρ ἕως μὲν τὸν νοῦν εἶχε πρὸς τὸν θεὸν· καὶ τὴν τούτου θεωρίαν ἀπε555στρέφετο τὴν πρὸς τὸ σῶμα θεωρίαν· ὅτε δὲ συμβουλία ὄφεως ἀπέστημεν τῆς πρὸς τὸν θεὸν θεωρίας καὶ διανοίας· ἑαυτὸν δὲ κατανοεῖν ἤρξαντο τηνικαῦτα καὶ εἰς ἐπιθυμίαν τοῦ σώματος ἔπεσoν· καὶ ἔγνωσαν ὅτι γυμνοὶ ἦσαν καὶ γνῶντες ᾔσχύνθησαν· ἔγνωσαν δὲ ἑαυτοὺς γυμνοὺς οὐ τοσοῦτον ἀπὸ τοῦ ἐνδύματος· ἀλλ’ ὅτι γυμνοὶ τῆς τῶν θείων θεωρίας γεγόνασι καὶ πρὸς τὰ ἐναντία τὴν διάνοιαν μετήνεγκαν τὴν διάνοιαν μετήνεγκαν· ἀποστάντες γὰρ τῆς πρὸς τὸν ἕνα καὶ τὸν ὄντα θεὸν λέγω κατανοήσεως καὶ τοῦ πρὸς αὐτὸν πόθου λοιπὸν εἰς διαφόρους καὶ εἰς τὸ κατὰ μέρους ἐπιθυμίας ἀνέβησαν τοῦ σώματος· εἶτα εἰ ἀφιλεῖ γίνεσθαι ἑκάστου καὶ πολλῶν φιλίαν λαβόντες, ἤρξαντο καὶ τὴν πρὸς αὐτὰς σχέσιν ἔχειν ὥστε καὶ φοβεῖσθαι ταύτας καταλύψαι. ὅθεν δὴ καὶ δειλίαι καὶ φόβοι, καὶ ἡδοναὶ καὶ θνητὰ φρονεῖν τῇ ψυχῆ προσγέγονεν οὐ θέλουσα γὰρ ἀποστῆναι τῶν ἐπιθυμιῶν φόβειται τὸν θάνατον καὶ τὸν χωρισμὸν τοῦ σώματος. ἐπιθυμοῦσα δὲ πάλιν καὶ μὴ τυγχάνουσα τῶν ὁμοίων ἔμαθε φονεύειν καὶ ἀδικεῖν· πῶς δὲ καὶ ταῦτα ποιεῖ· εὐλόγον κατὰ τὴν δύναμιν σημάναι ἀποστᾶσα τῆς τῶν νοητῶν θεωρίας καὶ ταῖς κατὰ τὸ μέρος τοῦ σώματος ἐνεργείαις χρωμένη καὶ ἤσθησα τῇ τοῦ σώματος θεωρίᾳ καὶ ἰδοῦσα καλὸν ἑαυτῇ ἑαυτῇ εἶναι τὴν ἡδονὴν, πλανηθεῖσα κατεχρήσατο τῷ τοῦ καλοῦ ὀνόματι καὶ ἐνόμησεν εἶναι τὴν ἡδονὴν αὐτὸ τὸ ὄντως καλὸν ὥσπερ εἴ τις τὴν διάνοιαν παραπληγεὶς καὶ ἀπαιτῶν ξίφος κατὰ τῶν ἁπάντων τῶν νομίζοι τοῦτο εἶναι τὸ σωφρονεῖν· ἐρασθεῖσα δὲ τῆς ἡδονῆς ποικίλως αὐτὴν ἐνεργεῖν ἤρξατο οὖσα γὰρ τὴν φύσιν εὐκινήτως εἰ καὶ τὰ καλὰ ἀπεστράφη ἀλλὰ τοῦ κινεῖσθαι οὐ παύεται, κινεῖται οὐκ ἔτι μὲν κατὰ τὴν ἀρετὴν οὐδὲ ὥστε τὸν θεὸν ὁρᾶν ἀλλὰ τὰ μὴ ὄντα λογιζομένη τὸ ἑαυτῆς δυνατὸν μεταποιεῖ καταχρωμένη τούτω εἰς ἃς ἐπενόησεν ἐπιθυμίας· ἐπεὶ καὶ αὐτεξουσίως γέγονε δύναται γὰρ ὥσπερ πρὸς τὰ καλὰ νεύειν, οὕτω καὶ τὰ καλὰ ἀποστρέφεσθαι, ἀποστρεφομένη δὲ τὸ καλὸν πάντως τὰ ἐναντία λογίζεσθαι· παύσασθαι γὰρ καθόλου τὸ κινεῖσθαι οὐ δύναται τῆ φύσει οὖσα ὡς προεῖπον εὐκίνητος καὶ γινώσκουσα γινώσκουσα τὸ αὐτεξούσιον ἑαυτῆς ὅρα ἑαυτὴν δύνασθαι κατ’ ἀμφότερα τοῖς τοῦ σώματος μέλεσι χρᾶσθαι εἴς τε τὰ ὄντα καὶ τὰ μὴ ὄντα· ὄντα δέ ἐστι τὰ καλὰ· οὐκ ὄντα δὲ τὰ φαῦλα ὄντα δέ φημι τὰ καλὰ καθ’ὅτι ἐκ τοῦ ὄντος θεοῦ τὰ παραδείγματα ἔχει οὐκ ὄντα δὲ τὰ κακὰ λέγων καθ’ὅτι ἐπινοίαις τῶν ἀνθρώπων οὐκ ὄντα ἀναπέπλασ θ τ αι ἔχοντος γὰρ τοῦ σώματος ὀφθαλμοὺς εἰς τὸ τὴν κτῆσιν ὁρᾶν καὶ διὰ τῆς παραρμονίου ταύτης συντάξεως γινώσκειν τὸν δημιουργὸν· ἔχοντος δὲ καὶ ἀκοἦν εἰς τὴν ἐπακρόασιν τῶν θείων λογίων καὶ τῶν τοῦ θεοῦ νόμον, ἔχοντος δὲ καὶ χεῖρας εἴς τε τὴν τῶν ἀναγκαίων ἐνέργειαν καὶ τὴν ἔκτασιν τῆς πρὸς τὸν θεὸν εὐχῆς ἡ ψυχὴ ἀποστᾶσα τῆς πρὸς τὰ καλὰ θεωρίας καὶ τῆς ἐν αὐτῇ κινήσεως λοιπὸν πλανωμένη κινεῖται πρὸς τὰ ἐναντία εἶτα εἶτα τὸ δυνατὸν ἑαυτῆς ὡς προεῖπον ὁρῶσα καὶ τούτῳ καταχρωμένη ἐνενόησεν ὅτι καὶ εἰς τὰ ἐναντία δύναται κινεῖν τὰ τοῦ σώματος μέλη καὶ διὰ τοῦτο ἀντὶ τοῦ τὴν κτῆσιν ὁρᾶν εἰς ἐπιθυμίας τὸν ὀφθαλμὸν ἀποστρέφει· δεικνύουσα ὅτι καὶ τοῦτο δύναται καὶ νομίζουσα ὅτι ἅπαξ κινουμένη σώζει τὴν ἑαυτ ῶν ῆς ἁξίαν καὶ οὐχ’ ἁμαρτάνει ποιοῦσα οὐ δύναται οὐκ ἰδία ὅτι οὐχ’ ἁπλῶς κινεῖσθαι ἀλλ’ εἰς ἃ δὴ κινεῖσθαι γέγονε τούτου χάριν καὶ ἀποστολικῇ φωνῇ παρεγγῦα ἔξεστιν, ἀλλ’ οὐ πάντα συμφέρει ἀλλὰ τῶν ἀνθρώπων ἠ τολμᾶ οὐκ εἰς τὸ συμφέρον καὶ πρέπον ἀλλ’ εἰς τὸ ἀδύνατον σκοπήσασα τὰ ἐναντία ποιεῖν ἤρξατο ὅθεν καὶ τὰς χεῖρας εἰς τὸ ἐναντίον κινουμένη φωνεύειν πεποίηκε καὶ τὴν ἀκοὴν εἰς τὴν παρακοὴν παρήγαγε καὶ τὰ ἄλλα μέλη εἰς τὸ μηχεύειν ἀντινομίμου τεκνογονίας καὶ τὴν μὲν γλῶτταν ἀντὶ εὐφημίας εἰς εἰς βλασφημίας καὶ τὰς λοιδορίας καὶ τὰς ἐπιορκίας τὰς δὲ χεῖρας αὖ παλιν· εἰς τὸ κλέπτειν καὶ τύπτειν τοὺς ὁμοίους ἀνθρώπους καὶ τὴν μὲν ὅσφρησιν· εἰς οδμῶν ἐρωτικῶν ποικιλίας τοὺς δὲ πόδας εἰς ὁξύτητα τοῦ ἔκχαιε αἷμα καὶ τὴν γαστέραν εἰς μέθην καὶ κόρον ἀπλήρωτον ἅπερ πάντα κακία καὶ ἁμαρτία τῆς ψυχῆς ἐστιν αἰτία δὲ τούτων οὐδεμία ἀλλη τῶν κρειττονων ἀποστροφὴ. ὡς γὰρ ἂν ἠ ἡ νίοχος ἐπιβὰς τοῖς ἵπποις ἐν τῷ σταδίῳ καταφρονήσημεν τοῦ σκοποῦ εἰς ὃν ἐλαύνειν αὐτὸν προσήκει ἀποστραφεὶς δὲ τούτων ἁπλῶς ἐλαύνει τὸν ἵππον· ὡς ἂν δύνηται· δύναται δὲ ὡς βούλεται· καὶ πολλάκις μὲν εἰς τῶν ἁπάντων τὰς ὁρμὰς πολλάκις δὲ καὶ κατὰ κρημνῶν ἐλαύνει φερόμενος· ὅπου δ’ ἂν ἑαυτὸν τῇ ὀξύτητι τῶν ἵππων φέρει· καὶ νομίζει ὅτι τρέχων οὐκ ἐσφ λη τοῦ σκοπο προς· πρὸς γὰρ μόνον τὸν δρόμον ἀποβλέπει καὶ οὐχ’ ὅρα ὅτι ἔξω τοῦ σκοποῦ σκοποῦ γέγονεν οὕτω καὶ ἡ ψυχὴ καὶ ἀποστραφεῖσα τὴν πρὸς τὸν θεὸν ὁδὸν καὶ ἐλαύνουσα παρὰ τὸ πρέπον τοῦ σώματος μέλη· μᾶλλον δὲ καὶ αὐτὴ μετ’ αὐτῶν ὑφ’ ἑαυτῆς ἐλαυνομένη ἁμαρτάνει καὶ τὸ κακὸν ἑαυτοῦ πλάττει, οὐχ’ ὁρῶσα ὅτι πεπλάνηται τῆς ὁδοῦ καὶ ἔξω γέγονε τοῦ τῆς ἀληθείας σκοποῦ εἰς ὃν ὁ χριστοφορος ἀνὴρ ὁ μακάριος παῦλος ἀποβλέπων ἔλεγε· κατὰ σκοπὸν διωκῶ εἰς τὸ βραβεῖον τῆς ἄνω κλήσεως τοῦ ἰησοῦ χριστοῦ σκοπῶν νοῦν τὸ καλὸν ἅγιος οὐδέ ποτε τὸ κακὸν ἐποίει·ἑλλήνων μὲν οὖν τινες πλανηθέντες τῆς ὁδοῦ καὶ τὸν χριστὸν οὐκ ἐγνῶντες ἐν τῇ ὑποστάσει καὶ καθ ἑαυτὴν εἶναι τὴν κακίαν ἀπεφήναντο ἁμαρτάνοντες κατὰ δύο ταῦτα ἢ τὸν δημιουργὸν ἀποστεροῦντες τοῦ εἶναι ποιητὴν τῶν ἁπάντων οὐκ ἂν εἴη τῶν ὄντων κύριος ἥ γε κατ’ αὐτοὺς ἡ κακία τὴν ὑπόστασιν ἔχει καθ’ ἑαυτὴν καὶ τὴν καὶ τὴν οὐσίαν ἢ πάλιν θέλοντες αὐτὸν ποιητὴν ὅλων εἶναι ἐξ ἀνάγκης καὶ τοῦ κακοῦ δώσουσιν εἶναι· ἐν γὰρ τοῖς οὖσι καὶ τὸ κακὸν κατ’ αὐτούς ἐστι· τοῦτο δὲ ἄτοπον καὶ ἀδύνατον ἂν φανείη οὐδὲ γὰρ ἐκ τοῦ καλοῦ τὸ κακὸν, οὐδὲ ἐν αὐτῷ ἐστιν οὐδὲ δι’ αὐτοῦ ἐπεὶ οὐκ ἔτι καλὸν ἂν εἴη μεμιγμένην ἔχον τὴν φύσιν ἢ αἴτιον γενόμενον τοῦ κακοῦ. οἱ δὲ ἀπὸ τῶν αἱρέσεων ἐκπέσοντες τῆς ἐκκλησιαστικῆς διδασκαλίας καὶ περὶ τὴν πίστιν ναυαγήσαντες· καὶ οὗτοι μὲν τὴν ὑπόστασιν τοῦ κακοῦ παραφρονοῦσιν εἶναι· ἀναπλάττονται δὲ αὐτοῖς παρὰ τὸν ἀληθινὸν χριστοῦ πατέρα θεὸν ἕτερον καὶ τούτου ἀγέννητον τοῦ κακοῦ ποιητὴν καὶ τὸν τῆς κακίας ἀρχηγὸν· τὸν καὶ τῆς κτήσεως δημιουργὸν τούτους διευχερῶς ἄν τις ἐλέγξειεν· ἔκ τε τῶν γραφῶν καὶ ἐξ αὐτῆς τοῖς ἐν ἀνθρώποις διανοίας ἀφῆς καὶ ταῦτα ἀναπλασάμενοι ἀναπλασάμενοι μαίνονται· ὁ μὲν οὖν θεὸς καὶ σωτὴρ ἡμῶν ἰησοῦς χριστὸς ἐν τοῖς ἑαυτοῦ εὐαγγελίοις φησὶ· βεβαιῷντα τοῦ μωϋσέως ῥήματα· ὅ κύριος ὁ θεὸς εἷς ἐστι καὶ ὁμολογοῦμαί σοι πάτερ κύριε τοῦ οὐρανοῦ καὶ τῆς γῆς κύριος πῶς ὢν ἄλλος εἴη θεὸς παρὰ τοῦτον· ποῦ δὲ καὶ ἔσται ὁ κατ’ αὐτοὺς θεὸς τὰ πάντα τοῦ μόνου καὶ τοῦ ἀληθινοῦ θεοῦ πληροῦντος κατὰ τὴν τοῦ οὐρανοῦ καὶ γῆς περίληψιν. πῶς δὲ καὶ ἄλλος ἂν εἴη ποιητὴς ὡσαύτως ὁ θεὸς καὶ πατὴρ τοῦ χριστοῦ ἐστι κύριος κακὰ τὰ τὴν τοῦ σωτῆρος φωνὴν·εἰ μὴ ἄρα ὡς ἐν ἰσωστασίω καὶ τῶν τοῦ ἀγαθοῦ θεοῦ τὸν φαῦλον δύνασθαι γενέσθαι κύριον οἵποιεν ἀλλ’ ἐὰν τοῦτο λέγωσιν ὅρα εἰς ὅσην ἀσέβειαν ἐμ πτουσιν· ἐν γὰρ τοῖς τὰ ἴσα δυναμένοις τὸ ὑπερέχον καὶ κρύπτον οὐκ ἂν εὑρεθείη καὶ γὰρ εἰ μὴ θέλοντος τοῦ ἑτέρου τὸ ἕτερόν ἐστιν ἴση ἀμφότερον ἡ δύναμις μὲν ὅτι κίνωσιν ἀλλήλων τὴν βούλησιν ἐν τῷ εἶναι ἀσθένεια δὲ ἀμφοτέρων ἐστὶν ὅτι ὅτι μὴ βουλομένοις αὐτοῖς παρὰ τὴν γνώμην ἀποβαίνει τὰ πράγματα· ἔστι γὰρ καὶ ὁ ἀγαθὸς παρὰ τὴν γνώμην τοῦ φαύλου, ἄλλως τε καὶ τοῦτο γὰρ ἄν τοῖς αὐτοῖς εἴποι εἰ τὰ φαινόμενα ἔργα τοῦ φαύλοῦ ἐστὶ, τί τὸ ἔργον τοῦ ἀγαθοῦ φαίνεται γὰρ οὐδὲν πλὴν μόνης τῆς τοῦ δημιουργοῦ κτήσεως· τί δὲ καὶ τοῦ εἶναι τὸ ἀγαθὸν γνώρισμα οὐκ ὄντων αὐτοῦ ἔργον ὁ δημιουργὸς γινώσκεται· πῶς δὲ ὅλως καὶ δύο ἐναντία ἂν εἴη τῶν ἀλλήλων πῶς δὲ ὅλως ἤ τι τὸ διαιροῦν ταῦτα ἵνα χωρὶς τῶν ἀλλήλων γένωνται εἶναι γὰρ αὐτὰ ἅμα οὐ δυνατὸν διὰ διἂ τὰ ἀναιρετικὰ ἀλλήλων εἶναι ἀλλ’ οὐδὲν ἕτερον ἐν ἑτέρῳ δυνηθείη εἶναι· διὰ τὸ ἄ ν μ μ ητον καὶ ἀνόμιον αὐτῶν τῆς φύσεως οὐκοῦν ἐκ τρίτου τὸ διαιροῦν φανήσεται καὶ αὐτὸ θεὸς ἀλλὰ ποίας ἂν εἴη καὶ τὸ τρίτον φύσεως πότερον τοῦ καλοῦ ἢ τοῦ φαύλου φαύλου ἄδηλον φανήσεται τῆς γὰρ ἀμφοτέρων εἶναι αὐτὸ ἀδύνατον, σαθρᾶς δὴ τοίνυν τῆς τοιαύτης διανοίας αὐτῶν φαινομένης, ἀνάγκη τὴν ἀλήθειαν διαλάμπειν τῆς ἐκκλησιαστικῆς γνώσεως· ὅτι οὐ παρὰ τοῦ θεοῦ οὐδὲ ἐν τῷ θεῶ οὔτε ἐξ ἀρχῆς γέγονεν, οὔτε οὐσία τίς ἐστιν αὐτοῦ, ἀλλὰ ἄνθρωποι κατὰ τὴν στέρησιν τῆς τοῦ καλοῦ φαντασίας ἑαυτοῖς ἐπινοεῖν ἤρξαντο καὶ ἀναπλάττειν τὰ οὐκ ὄντα καὶ ἅπερ βούλονται ὡς γὰρ ἄν τις ἡλίου φαίνοντος καὶ πάσης τῆς γῆς φωτὶ τούτου καταλαμπομένης καμύων τοὺς ὀφθαλμοὺς σκότος ἑαυτῷ ἐπινοῆ οὐκ ὄντος σκότους· καὶ λοιπὸν, ὡς ἐν τῷ σκότει πλανώμενος περιπατῆ πολλάκις πίπτων καὶ κατὰ κρημνῶν ὑπάγων· νομίζων οὐκ εἶναι φῶς ἀλλὰ σκότος δοκῶν γὰρ βλέπειν οὐδὲ ὁλως ὅρα καὶ ἡ ψυχὴ τῶν ἀνθρώπων καμυσασα τῶν ὀφθαλμῶν· δι’ οὗ τὸν θεὸν ὁρᾶν τὸν θεὸν ὁρᾶν δύναται ἑαυτὴ τὰ κακὰ ἐπενόησεν ἐν οἷς κινουμένη οὐκ οἶδεν, ὅτι δοκοῦσά τι ποιεῖν οὐδὲν ποιεῖ τὰ οὐκ ὄντα γὰρ ἀναπλάττεταί τε καὶ οὐχ’ ὁποία γέγονεν· τῇ αὐτῇ καὶ διέμεινεν· ἀλλ’ ὁποίαν καὶ ἐνέφυρεν ἑαυτὴν τῇ αὐτῇ καὶ φαίνεται· γέγονε μὲν γὰρ εἰς τὸ ὁρᾶν τὸν θεὸν καὶ ὑπ’ αὐτοῦ φωτίζεσθαι· αὐτὴ δὲ ἀντὶ τοῦ θεοῦ τὰ φθαρτὰ καὶ τὸ σκότος ἐζήτησεν ὥς που, καὶ τὸ πνεῦμα ἐγγράφως φησὶν ὁ θεὸς τὸν ἄνθρωπον ἐποίησεν αυ εὐθῆ αὐτοὶ ἐζήτησαν λογισμοὺς πολλοὺς κακίας δὴ οὖν εὕρεσις καὶ ἐπίνοια ἐξ ἀρχῆς τοῖς ἀνθρώποις οὕτω γέγονε καὶ πέπλασται πῶς δὲ καὶ εἰς τὴν τῶν εἰδώλων μανίαν καταβεβήκασιν ἤδη λέγειν ἀναγκαῖον· ἵνα γινώσκης ὅτι ὅλως ἡ τῶν εἰδώλων μανίαν καταβεβήκασιν ἤδη λέγειν ἀναγκαῖον ἵνα γινώσκης ὅτι ὅλως ἡ τῶν εἰδώλων εὕρεσις οὐκ ἀπὸ τοῦ ἀγαθοῦ ἀλλ’ ἀπὸ ἀλλ’ ἀπὸ τῆς κακίας γέγονε τὸ δὲ τὴν ἀρχὴν ἔχον κακὴν ἐν οὐδενί ποτε καλὸν κριθείη ὅλον φαῦλον ὃν οὐκ ἀρκεσθεῖσα γοῦν τῇ τῆς κακίας ἐπινοίᾳ τῶν ἀνθρώπων ἡ ψυχὴ κατ’ ὀλίγον καὶ εἰς τὰ χείρονα ἑαυτὴν ἐξάγειν ἤρξατο. μαθοῦσα γὰρ διαφορᾶς τῶν ἡδονῶν καὶ ζωσαμένη τὴν τῶν θείων λήθην, ἠδομένη δὲ πρὸς τὰ τοῦ σώματος πάθη καὶ πρὸς μόνα τὰ παρόντα καὶ τὰς τούτων δόξας ἀποβλέπουσα ἐνόμισε μηδὲν ἔτι πλέον εἶναι τῶν βλεπομένων· ἀλλὰ μόνα τὰ προσκαιρὰ καὶ σωματικὰ εἶναι τὰ καλά· ἀποστραφεῖσα δὲ καὶ ἐπελαθομένη ἑαυτὴν εἶναι κατὰ τὴν εἰκόνα εἶναι τοῦ ἀγαθοῦ θεοῦ οὐκ ἔτι μὲν· δι’ αὐτῆς ἐν αὐτῇ δυνάμεως τὸν θεὸν λόγον καθ ὃν καὶ γέγονεν ὅρα ἔξω δὲ ἑαυτῆς γενομένη τὰ οὐκ ὄντα λογίζεται καὶ ἀνατυποῦται· ἐπικρύψασα γὰρ ταῖς ἐπιπλοκαῖς τῶν σωματικῶν σωματικῶν ἐπιθυμιῶν τὸ ἐν αὐτῇ κάτοπτρον· δι οὗ μόνον ὁρᾶν ἠδύνατο τὴν εἰκόνα τοῦ πατρὸς οὐκ ἔτι μὲν ὁρα ἃ δεῖ ψυχὴν νοεῖν· παντὶ δὲ περιφέρεται καὶ μόνα ἐκεῖνα ὅρα τὰ τῇ αἰσθήσει προσπίπτοντα ὅθεν δὴ πάσης τῆς σαρκικῆς ἐπιθυμίας γέμουσα καὶ ἐν ταῖς τούτων δόξαις ταραττομένη· λοιπόν ὃν ἐπελάθετο τῇ θ διανοίᾳ θεὸν τοῦτον ἐν τοῖς σωματικοῖς καὶ τοῖς αἰσθητοῖς ἀναπλάτται τοῖς φαινομένοις τὴν τοῦ θεοῦ προσηγορίαν ἀνατείθησα καὶ μόνα ταῦτα δοξάζουσα ἅ αὐτὴ βούλεται καὶ ὡς εἴδέα ὅρα προηγεῖται τοίνυν αἰτία τῆς εἰδωλολατρείας ἡ κακία μαθόντες γὰρ οἱ ἄνθρωποι τὴν οὐκ οὖσαν ἑαυτοῖς κακίαν ἐπινοεῖν οὕτω καὶ τοὺς οὐκ ὄντας θεοὺς ἑαυτοῖς ἀνεπλάσαντο. οἷον δὲ εἴ τις εἰς βυθὸν καταδὺς μηκέτι μὲν βλέπει τὸ φῶς μὴ δὲ τὰ ἐν τῷ φωτὶ φαινόμενα· διὰ τὸ τῶν ὀφθαλμῶν ὀφθαλμῶν αὐτοῦ πρὸς τὸ κατώνευμα· καὶ τὴν τοῦ ὕδατος ἐπικειμένην ἐπίχυσιν αὐτῷ τῶν ὄντων εἶναι τὰ κύρια οὕτω καὶ οἱ πάλαι τῶν ἀνθρώπων παράφρονες καταδύντες εἰς τὰς τῶν σαρκῶν ἐπιθυμίας καὶ φαντασίας· καὶ ἐπιλαθόμενοι τῆς περὶ θεοῦ ἐννοίας καὶ δόξης ἀμυδρῶ τῷ λογισμῷ μᾶλλον δὲ ἀλογίᾳ χρησάμενοι τὰ φαινόμενα θεοὺς ἔνετυπόσαντο τὴν κτῆσιν παρὰ τὸν κτήσαντα δοξάζοντες καὶ τὰ ἔργα μᾶλλον ἐκθειάζοντες ὑπὲρ τὸν τοῦτον αἴτιον καὶ τὸν δημιουργὸν δεσπότην θεὸν ὥσπερ κατὰ δὲ τὸ προλεχθὲν παράδειγμα οἱ εἰς τὸν βυθὸν καταδυόμενοι ὅσῳ μᾶλλον ἐπικαταβαίνουσι τοσοῦτον καὶ εἰς σκοτεινότερα καὶ βαθύτερα ὅρμωσιν οὕτω καὶ τὸ τῶν ἀνθρώπων πέπονθε γένος· οὐ γὰρ ἁπλῆν ἔχον τὴν εἰδωλολατρείαν· οὐδὲ ἀφ’ ὧν ἤρξαντο ἐν τούτοις καὶ διέμειναν ἀλλ’ ὅσον τοῖς πρώτοις ἐνεχρόνιζον τοσοῦτον τοσοῦτον ἑαυτοῖς καινότερον ἐφάρισκον δεισιδαιμονίας καὶ κόρον μὴ λαμβάνοντες τῶν πρώτων· ἄλλοις πάλιν ἐνεπίμπλαντο κακοῖς προκόπτοντες ἐν τοῖς αἰσχίστοις καὶ πλείω αἱ αὐτῶν ἐπεκτείνοντες τὴν ἀσέβειαν τοῦτο δὲ καὶ ἡ θεία γραφὴ μαρτύρεται λέγουσα ὅταν ἔλθη ἀσεβὴς εἰς βάθος κακὸν καταφρονεῖ, ἄρτι γὰρ ἀπεπίδησεν ἡ διάνοια τῶν ἀνθρώπων ἀπὸ τοῦ θεοῦ καὶ καταβαίνοντες ταῖς ἐννοίαις καὶ τοῖς λογισμοῖς οἱ ἄνθρωποι πρώτοις οὐρανῶ καὶ τῷ ἡλίῳ τῆ σελήνη καὶ τοῖς ἄστροις τὴν τοῦ θεοῦ τιμὴν ἀνέθηκαν· ἐκείνους οὐ μόνον θεοὺς εἶναι νομίσαντες ἀλλὰ καὶ τῶν ἄλλων τῶν μετ’ αὐτοὺς αἰτίους τυγχάνειν. εἶτ’ ἐπικαταβαίνοντες καὶ τοῖς σκοτεινοῖς λογισμοῖς αἰθέρα καὶ τὸν ἀέρα καὶ τὰ ἐν τῷ ἀέρι προσηγόρευσαν θεοὺς, προβαίνοντες δὲ τοῖς κακοῖς ἤδη καὶ τὰ στοιχεῖα καὶ τὰς ἀρχὰς τῆς τῶν σωμάτων συστάσεως τὴν θερμὴν καὶ τὴν ψυχρὰν καὶ τὴν ξηρὰν καὶ τὴν ὑγρὰν οὐσίαν θεοὺς θεοὺς ἀνύμνησαν. ὡς δὲ οἱ τέλεον πεσόντες περὶ τὴν γῆν ἰλύσυωνται δίκην τῶν ἐν τῇ χέρσῳ βοχλιῶν οὕτως οἱ ἀσεβέστατοι τῶν ἀνθρώπων πέσοντες καὶ καταπέσοντες ἀπὸ τῆς περὶ τοῦ θεοῦ φαντασίας λοιπὸν καὶ τοὺς ἀνθρώπους καὶ τὰς τῶν ἀνθρώπων μορφὰς· τῶν μὲν ἔτι ζώντων τῶν δὲ καὶ μετὰ θάνατον εἰς τοὺς θεοὺς ἀνέθηκαν. ἔτι δὲ καὶ χείρονα βουλόμενοι καὶ λογιζόμενοι ἤδη καὶ εἰς λίθους καὶ ξύλα καὶ ἕρπετα ἐνυδρά τε καὶ χερσαῖα καὶ εἰς τὰ τῶν ἀλόγων ἂν ἡμέρα ζῶα τὴν θείαν καὶ ὑπὲρ κόσμιον τοῦ θεοῦ προσηγορίαν μετήνεγκαν τιμὴν αὐτοὺς θεοῦ ἀπονέμοντες καὶ τὸν ἀληθινὸν καὶ ὄντως θεοῦ τὸν τοῦ χριστοῦ αποστρεφόμενοι εἴτε δὲ κἂν μέχρι τούτων εἰστήκη τῶν ἀφρόνων ἠ τόλμα καὶ μὴ περαιτέρω προβαίνοντες ἑαυτοὺς ταῖς ἀσεβείαις ἐνέφυρον. τοσοῦτον γάρ τινες καταπεπτώκασι τῇ διανοίᾳ καὶ καὶ ἐσκοτείσθησαν τὸν νοῦν ὥστε καὶ τὰ μηδόλως μηδαμῶς ὑπάρχοντα μηδὲ ἐν τοῖς γενομένοις φαινόμενα ὅμως ἑαυτοῖς ἐπινοήσαι καὶ θεοποιήσαι λογικὰ γὰρ ἀλόγοις ἐπιμίξαντες καὶ ἀνόμοι ὡς τῇ φύσει ἐνείραντες ὡς θεοὺς θρησκεύουσιν οἷά εἰσιν οἱ παρ’ αἰγυπτίοις κυνοκέφαλοι καὶ ὀνοκέφαλοι καὶ ὀφιοκέφαλοι καὶ ὁ παρὰ λίβυσι κρυοκέφαλος· ἀμμῶν. ἄλλοι δὲ τὰ μέρη τῶν σωμάτων κεφαλὴν καὶ ὧμον καὶ χεῖρα καὶ πόδα καθ’ ἑαυτὰ διελόντες ἕκαστον εἰς θεοὺς ἀνέθηκαν καὶ ἐξεθείασαν ὥσπερ οὐκ ἀρνούμενοι ἐξ ὁλοκλήρου τοῦ σώματος ὅλου τὴν θρησκείαν ἔχειν, ἐπιτείνοντες δὲ τὴν ἀσέβειαν ἕτεροι τὴν πρόφασιν τῆς τούτων εὑρέσεως καὶ τῆς ἑαυτῶν κακίας τὴν ἡδονὴν καὶ τὴν ἐπιθυμίαν θεοποιήσαντες προσκυνοῦσιν· οἷός ἐστιν παρ’ αὐτοῖς ἔρως καὶ ἡ ἐν πάφῳ ἀφροδίτῃ οἱ δὲ αὐτῶν ὥσπερ φιλοτιμούμενοι τοῖς χείροσιν ἐτόλμησαν τοὺς τοὺς παρ’ αὐτῶν ἄρχοντας ἢ καὶ τοὺς τούτων παῖδας εἰς θεοὺς ἀναθῆναι, ἢ διὰ τιμὴν τῶν ἀρξάντων ἢ διὰ φόβον τῆς αὐτῶν τυραννίδος ὡς ὁ ἐν κρήτη παρ’ αὐτοῖς περιβόητος ζεύς καὶ ὁ ἐν καρδίᾳ ἑρμῖς καὶ παρὰ μὲν τοῖς ἰνδοῖς διόνυσσος· παρὰ δ’ αἰγυπτίοις ἴσις καὶ ὁσίρις καὶ ὤρος καὶ ὁ νῦν ἀδριανοῦ τῶν ῥωμαίων βασιλέως παιδικὸς ἀντίνοος ὃν καίπερ εἰδότες ἄνθρωπον καὶ ἄνθρωπον οὐ σεμνὸν ἀλλὰ ἀσελγείας πλήρη διὰ τὸν φόβον τοῦ προστάξαντος σέβουσιν· ἐπιδημήσας γὰρ ἀδριανὸς τῇ χώρᾳ τῶν αἰγυπτίων τελευτήσαντα τὸν τῆς ἡδονῆς αὐτοῦ ὑπηρέτην ἀντίνοον ἐκέλευσε θρησκεύεσθαι αὐτὸς μὲν μετὰ τὸν θάνατον ἔρων τοῦ παιδὸς ἐλέγχων δὲ ὅμως καθ’ ἑαυτοῦ καὶ γνώρισμα κατὰ τῆς πάσης εἰδωλολατρείας παρέχων ὅτι οὐ καλῶς ἐφευρέθη παρὰ τοῖς ἀνθρώποις αὐτῆ, ἢ δὲ τὴν ἐπιθυμίαν τῶν τῶν πλασαμένων καθὼς καὶ ἡ σοφία τοῦ θεοῦ προμαρτύρεται λέγουσα ἀρχὴ πορνείας ἐπίνοια εἰδώλων, καὶ μή μοι θαυμάσης μὴ δὲ μακρὰν τῆς πίστεως νομίσης εἶναι τὸ λέγομενον ὅπου γε καὶ οὐ πολλῷ πρότερον ἢ τάχα καὶ μέχρι νῦν ἡ ῥωμαίων σύγκλυτος τοὺς πόποτε αὐτῶν ἐξαρχὴ ἄρξαντας βασιλέας ἢ πάντας ἢ οὓς ἐν αὐτῷ ἂν αὐτοὶ βούλωνται καὶ κρίνωσι δογματίζουσιν ἐν θεοῖς εἶναι καὶ θρησκεύεσθαι θεοὺςγράφουσιν· οἷς μὲν γὰρ ἀπεχθάνονται· οὓς δὲ καταθυμίους τὴν φύσιν ὁμολογόσι καὶ ἀνθρώπους ὀνόμασιν προστάσσουσιν ὥσπερ ἐπε κ ξ ουσίας ἔχοντες τὸ θεοποιεῖν αὐτοὶ ἄνθρωποι ὄντες καὶ εἶναι θνητοὶ μὴ ἀρνούμενοι. ἔδει δὲ θεοποιοῦντας αὐτοὺς εἶναι θεοὺς τὸ γὰρ ποιοῦν τοῦ ποιημένου κρεῖττον εἶναι δεῖ· καὶ ὁ κρίνων τοῦ κρινομένου ἐξ ανάγκης ἄρχει καὶ ὁ διδοὺς πάντως ὁ μὲν ἔχει χαρίζεται· τῶν δὲ λαμβανόντων λαμβανόντων κρείττων καὶ μείζων ἐστὶν ὥσπερ οὓς οὖν καὶ πάσης βασιλεὺς εἴπερ οὖν θέλουσιν αὐτοὶ τούτους θεοὺς δογματίζουσιν εἶναι· ἔδει καὶ αὐτοὺς πρῶτον εἶναι θεοὺς· ἀλλὰ τὸ θαυμαστὸν τοῦτο ἔστιν ὅτι ἀποθνήσκοντες ὡς ἄνθρωποι ἐλέγχουσιν τὴν ἑαυτῶν περὶ τῶν θεοποιηθέντων ὑπ’ αὐτῶν ψῆφον εἶναι ψεύδη τοῦτο δὲ τὸ ἔθος οὐ καινὸν οὐδὲ ἀπὸ τῆς ῥωμαίων ἤρξατο βουλῆς ἀλλ’ ἦν ἄνωθεν προγινόμενον καὶ προσμελετώμενον ἐπὶ τὴν τῶν εἰδώλων ἔννοιαν· καὶ γὰρ οἱ πάλαι παρὰ τοῖς ἕλλησιν διαβεβοημένοι θεοὶ ζεὺς, καὶ ποσειδὼν, καὶ ἀπολλὼν, καὶ ἥφαιστος, καὶ ἑρμὴς καὶ ἐν θηλείαις ἤρα καὶ δημῆτρα, καὶ ἄθηνα, καὶ ἄρτεμις ταῖς τῆς θήσεως παρὰ τοῖς ἕλλησι τοῦ ἱστορουμένου διαταγαῖς ἐκρίθησαν λέγεσθαι θέαι καὶ οἱ μὲν διαταξάμενοι ὡς ἄνθρωποι ἀποθνήσκοντες, θρηνοῦντες οὓς δὲ διετάξαντο οὗτοι ὡς θεοὶ προσκυνοῦνται προσκυνοῦνται. ὢ τῆς πολλῆς ἐναντιότητος καὶ τῆς μανίας τὸν διαταξάμενον εἰδότες οὓς διετάξατο προτιμῶσι καὶ ἤτε μέχρις εἰδώλων ἐστήκει τούτων ἢ εἰδωμανίαν καὶ μὴ εἰς θηλίαν, καταφέρον τὴν θείαν προσηγορίαν καὶ γὰρ καὶ γυναῖκας ἃς οὐδὲ εἰς κοινὴν περὶ πραγμάτων τὴν συμβουλίαν λαμβάνειν ἀσφαλὲς, ταύτας τῇ τοῦ θεοῦ τιμῇ θρησκεύουσι καὶ σέβουσιν ὡς αἱ μὲν παραθύσεως διαταγεῖσαι ὡς προειρήκαμεν παρὰ δὲ τοῖς αἰγυπτίοις ἴσις καὶ κόρη καὶ νεωτέρα· καὶ παρ’ ἄλλοις ἀφροδίτη· τὰ γὰρ τῶν ἄλλων ὀνόματα οὐδὲ λέγειν εὐαγὲς ἡγοῦμαι πάσης τῆς χλεύης ὄντα μεστὰ, πολλοὶ γὰρ οὐ μόνον ἐν τοῖς πάλαι· ἀλλὰ καὶ ἐν τοῖς καθ’ ἡμᾶς χρόνοις ἀποβαλόντες φίλτατα καὶ τοὺς ἀδελφοὺς καὶ συγγενεῖς καὶ γυναῖκας· πολλαὶ δὲ καὶ ἄνδρας ἀποβαλοῦσαι οὓς πάντας ἡ φύσις ἤλεγξεν εἶναι θνητοὺς ἀμθρώπους ἀνθρώπους τούτους καὶ ταύτας διὰ τὸ πολὺ περὶ αὐτῶν πένθος ἀναζωγραφήσαντες καὶ θυσίας ἀναπλάσαντες ἀνέθηκαν· οὓς οἱ μὲν διὰ τὴν πλάσιν καὶ τὴν τοῦ τεχνήτου φιλοτιμίαν θεοὺς ἐθρήσκευσαν πρᾶγμα πάσχοντες· οὐ κατὰ τὴν φύσιν οὓς γὰρ οἱ γονεῖς ὡς μὴ ὄντας τοὺς θεοὺς ἐθρήνησαν, οὐκ ἂν γὰρ εἴπερ ἤδεισαν αὐτοὺς θεοὺς ὡς ἀπολλομένους ἐκόψαντο· τούτου γὰρ χάριν οὐ μόνον οὐ νομίζοντες αὐτοὺς εἶναι θεοὺς, ἀλλὰ μηδόλως ὑπάρχειν ἐν εἰκόνι τούτους ἐτυπώσαντο ἵνα τοῦ μηκέτι εἶναι τὴν διὰ τῆς εἰκόνος δόκησιν ὁρῶντες παραμύθωνται τούτοις ὅμως οἱ ἄφρονες ὡς θεοῖς εὔχονται καὶ τὴν τοῦ τοῦ ἀληθινοῦ θεοῦ τιμὴν τούτοις περιτιθέασιν· ἐν γοῦν τῆ αἰγύπτῳ εἷς ἔτι καὶ νῦν ὁ περὶ τῆς ὁσίρεως καὶ ὥ ὤ ρου καὶ τύφωνος καὶ τῶν ἄλλων θρήνος τῆς ἀπωλείας ἐπιτελεῖται καὶ τὰ καὶ τὰ ἐν δωδόνι χαλκεῖα· καὶ οἱ ἐν κρίτῃ κορύβαντες τιδίαν μὴ εἶναι τὸν θεὸν ἐλέγχουσιν ἀλλ’ ἄνθρωπον καὶ τούτων ἐκ πατρὸς ὡμοβόρου γενόμενον· καὶ τό γε θαυμαστὸν ὅτι καὶ ὁ πάνυ παρ’ ἕλλησιν σοφὸς, καὶ πολλὰ καυχησάμενος ὡς παρὰ τοῦ θεοῦ διανοηθεὶς ὁ πλάτων· εἰς τὸν π ε ει ραία μετὰ τοῦ σωκράτους κατέρχεται τὴν τοῦ ἀνθρώπου τέχνη πλασθεῖσαν ἀρτέμιν προσκυνήσων· ταύτας δὲ καὶ τὰς τοιαύτας τῆς εἰδωλομανίας εὑρέσεις ἄνωθεν καὶ πρὸ πολλοῦ προεδίδασκεν ἡ γραφὴ λέγουσα ἀρχὴ πορνείας ἐπίνοια εἰδώλων· εὕρεσις δὲ αὐτῶν φθορὰ ζωῆς ἣν ἀπαρχῆς οὔτε εἰς τὸν αἰῶνα ἔσται· κενοδοξία γὰρ τῶν ἀνθρώπων ἦλθεν εἰς τὸν κόσμον καὶ διὰ τοῦτο σύντομον τέλος αὐτῶν ἐπενοήθη ἀώρῳ καὶ πένθει τρυχόμενος πατὴρ τοῦ ταχέως φερεθέντος τέκνου εἰκόνα εἰκόνα ποιήσας τόν τε νεκρὸν ἄνθρωπον νῦν ὡς ζῶντα ἐτήμησε καὶ παρέδωκε τοῖς ὑποχειρίοις μυστήρια καὶ τελέτας εἴτε ἐν χρόνω κρατηθὲν τὸ ἀσεβὲς ἔθος ὡς νόμῳ ἐφυλάχθη καὶ ταῖς τυράννων ἐπιταγαῖς ἐθρησκεύετο γλυπτᾶ οὓς ἐνόψει μὴ δυνάμενοι τιμᾶν ἄνθρωποι διὰ τὴν μακρὰν οἰκεῖν τὴν πόῤῥωθεν ὄψιν ἀνατυπωσάμενοι ἐμφανῆ εἰκόνα τοῦ τετ ε η μημένου βασιλέως ἐποίησαν ἵνα τὸν ἀπόντα ὡς τὸν παρόντα κολακεύουσι διὰ τῆς σπουδῆς· ὡς ἐπίτασιν δὲ θρησκείας καὶ τοὺς ἀγνωοῦντας ἡ τοῦ τεχνήτου προετρέψατο φιλοτιμία· ὁ μὲν γὰρ ἴσως τῷ κρατοῦντι βουλόμενος ἀρέσαι ἐξεβιάσατο τῇ τέχνῃ τὴν ὁμοιότητα ἐπὶ τὸ κάλλιον· τὸ δὲ πλῆθος ἐφελκόμενον διὰ τὸ εὔχαρι τῆς ἐργασίας τὸν πρὸ ὀλίγου τιμηθέντα ἄνθρωπον νῦν σέβασμα ἐλογήσαντο· καὶ τοῦτο ἐγεγόνει τῷ βίῳ εἰς ἔνεδρον ἔνεδρον ὁτι ἡ συμφορὰ ἢ τυραννίδι δουλεύσαντες ἄνθρωπο τὸ ἀκοινώνητον ὄνομα λίθοις καὶ ξύλοις περιέθηκαν, τοιαύτης τοίνυν τῆς τῶν εἰδώλων εὑρέσεως ἐπιμαρτυρεῖ τῇ γραφῇ παρὰ τοῖς ἀνθρώποις ἀρξαμένης καὶ τῆς ἀναπλασθήσης ὥρα λοιπόν σοι καὶ τὸν κατ’ αὐτῆς ἔλεγχον ἀπόδειξαι οὐ τοσοῦτον ἔξωθεν ὅσον ἀφ’ ὧν οὗτοι περὶ αὐτῶν φρονοῦσι τεκμήρια λαμβάνοντες. εἰ γάρ τις τὸν παρ’ αὐτοῖς λεγόμενον θεῶν ἵνα πρώτων ἀπὸ τούτων τῶν κάτω ἄρξομαι λάβοι τὰς πράξεις εὑρείσει μὴ μόνον οὐκ εἶναι αὐτοὺς θεοὺς ἀλλὰ καὶ τῶν ἀνθρώπων τοὺς αἰσχίστους γεγονότας οἶον γὰρ οἷόν ἐστιν ἰδεῖν τοὺς παρὰ ποιηταῖς τοῦ διὸς ἔρωτας καὶ τὰς ἀσελγείας οἷόν ἐστιν αὐτὸν ἀκούειν ἁρπάζοντα μὲν τὸν γαννυμήδην καὶ τὰς κλοπιμαίας ἐργαζόμενον μοιχείας δεδιότα δὲ καὶ δὲ καὶ δειλιῶντα μὴ παρὰ τὴν γνώμην αὐτοῦ τὰ τῶν τρώων ἀπόλειται τύχει οἷόν ἐστιν ἰδεῖν αὐτὸν ἀχθόμενον ἐπὶ τῷ θανάτῳ τοῦ υἱεὸς αὐτοῦ σαρπηδῶνος· καὶ βουλόμενος αὐτὸν βοηθήσαι καὶ μὴ δυνάμενον καὶ ἐπιβουλευόμενον μὲν ὑπὸ τῶν λεγομένων θεῶ ἀθήνας λέγω καὶ ἥρας καὶ ποσειδῶνος βοηθούμενον ὑπὸ τῆς θέτιδος γυναικὸς καὶ τοῦ ἑκατὸν τάχειρος αἰγαιῶνος· καὶ νικώμενον ὑπὸ τῶν ἡδονῶν δουλεύοντα δὲ τῇ γυναιξὶ καὶ δι’ αὐτὰς ἐν ἀλόγοις ζώοις τετράπωσί τε καὶ πτήνοις ταῖς φαντασίαις παρακινδυνεύοντα· καὶ πάλιν αὐτὸν μὲν κρυπτόμενον διὰ τὴν ἐπιβουλὴν τοῦ πατρὸς τὸν δὲ κρόνον ὑπ’ αὐτοῦ δεσμευόμενον κᾀκεῖνον ἀποτέμνοντα τὸν πατέρα· ἄρα οὖν ἄξιον τοῦτον ὑπονοεῖν θεὸν τοσαῦτα δράσαντα καὶ διαβληθέντα ἃ μὴ δὲ οἱ κοινοὶ ῥωμαίων νόμοι καὶ τοὺς ἁπλῶς ἀνθρώπους ἀνθρώπους ἐπιτρέπουσι ποιεῖν ἵνα γὰρ ἐκ τῶν πολλῶν ὀλίγα μνημονεύσω διὰ τὸ πλῆθος. τίς ἰδὼν αὐτοῦ τὴν εἰς σεμέλην καὶ λήδαν καὶ ἀλκμήνην καὶ ἀρτέμην καὶ λήτω καὶ μαίαν καὶ τὴν εὐρώπην καὶ δαναὴν καὶ τὴν ἀντιόπην παρανομὴ καὶ φθορὰν· ἤ τις ἰδὼν τὴν εἰς τὴν ἰδίαν αὐτοῦ ἀδελφὴν ἐπιχείρησιν καὶ τόλμαν ὅτι τὴν αὐτὴν ἀδελφὴν εἶχε καὶ γυναῖκα οὐκ ἂν χ ο λ ευάσειε καὶ ζημιώση θανάτῳ ὅτι μὴ μόνον ἐμοίχευσεν ἀλλὰ καὶ τοὺς ἐκ τῆς μοιχείας γενομένους αὐτῷ παῖδας θεοποιήσας ἀνέθηκεν ἐπικάλ η υ μμα τῆς παρανομίας αὐτοῦ τὴν τῆς θεοποιίας αὐτοῦ φαντασίας κατασκευάζων· ὤν εἰσι διονυσος καὶ ἡρακλὴς καὶ διόσκοροι καὶ ἐρμὴς καὶ περσεὺς καὶ σωτεῖρα· τίς ἰδὼν τὴν τῶν λεγομένων θεῶν ἀκαταλλάκτον τὸν πρὸς ἑαυτοὺς ἔριν ἐνιλίῳ τῶν τρώων καὶ τῶν τρυ ἑλλήνων χάριν οὐ καταγνώσεται γνώσεται τῆς ἀσθενείας αὐτῶν ὅτι διὰ τὴν πρὸς ἀλλήλους φιλονεικίαν καὶ τοὺς ἀνθρώπους παρώξυναν. τίς ἰδὼν ὑπὸ μὲν διομήδους τιτρωσκ ω ο μένους ἄρεα καὶ ἀφροδίτην· ὑπὸ δὲ τοῦ ἡρακλέως τὴν ἥραν καὶ τὴν ὑποχθόνιον ὃν καλοῦσι θεὸν ἀϊδωνέα καὶ δ υόσ ιόν υσον μὲν ὑπὸ πέρσεως, ἀθηνᾶν δὲ ὑπὸ ἀρκάδους καὶ τὸν ὕ ἥ φαιστον ῥιπτόμενον καὶ χωλαίνο υ ν τα οὐ καταγνώσεται τῆς φύσεως καὶ ἀποστραφήσεται μὲν τοῦ λέγειν αὐτοὺς ἔτι εἶναι θεοὺς τοὺς φθαρτοὺς δὲ καὶ πάθη τοὺς αὐτοὺς ἀκούων οὐδὲν ἄλλων ἢ ἀνθρώπους αὐτοὺς καὶ τοὺς ἀνθρώπους ἀσθενεῖς ἐπῖγνώσεται καὶ μᾶλλον τοὺς τρώσαντας ἢ τοὺς τρωθέντας θαυμάσιεν· ἤ τις ἰδὼν τὴν ἄρεως πρὸς ἀφροδίτην μοιχείαν καὶ τὸν ὑ ἡ φαίστου κατ’ ἀμφοτέρων κατασκευαζόμενον δόλον καὶ τοὺς ἄλλους λεγομένους θεοὺς ἐπὶ θέαν τῆς μοιχείας ὑπὸ τοῦ ὑ ἡ φαίστου καλουμένους καὶ αὐτοὺς ἐρχομένους καὶ τοὺς ὁρῶντας ὁρῶντας αὐτῶν τὴν ἀσέλγειαν οὐκ ἂν γελάσειε καὶ καταγνώσηται τῆς φαυλότητος αὐτῶν ἤ τις οὐκ ἂν γελάσειε ὁρῶν τὴν ἡράκλεως πρὸς τὴν ὀμφαλὴν ἐκ μέθης παραφροσύνην καὶ τὴν ἀσωτίαν· τὰς γὰρ κατὰ τὴν ἡδονὴν πράξεις αὐτῶν καὶ τοὺς παραλόγους αὐτῶν ἔρωτας· καὶ τὰς ἐν χρυσῷ καὶ ἀργύρῳ καὶ χαλκῶ καὶ λίθοις καὶ ξύλοις θεοπτίας καὶ θεοπλασίας οὐδὲ ἐλέγχειν μετὰ τῆς σπουδῆς τῶν πραγμάτων καὶ ἀφ’ ἑαυτῶν ἐχόντων τὸ μύσος καὶ δι’ ἑαυτῶν ἐπιδεικνύμενον τὸ τῆς πλάνης γνώρισμα ἐφ’ οἷς μάλιστα καὶ οἰκτηρήσειεν ἄν τις τοὺς ἀπατωμένους· ἐν αὐτοῖς τῇ γὰρ ἑαυτῶν γυναικὶ μισοῦντες τὸν ἐπιβάντα μοῖχοις τοὺς τῆς μοιχείας διδασκάλους θεοποιοῦντες οὐκ αἰσχύνονται καὶ ταῖς ἀδελφαῖς αὐτοὶ οὐκ ἐπιμιαγόμενοι τοὺς τὸ ποιήσαντας προσκυνοῦσι καὶ ὁμολογοῦσιν εἶναι κακὸν τὴν παιδοφθορείαν τοὺς δ’ ἐπὶ ταύτη διαβαλλομένους θρησκεύουσι θρησκεύουσι καὶ ἃ μὴ δὲ ἐν τοῖς ἀνθρώποις εἶναι ἐπιτρέπουσιν οἱ νόμοι ταῦτα τοῖς ὑπ’ αὐτῶν ὀνομαζομένοις εἶναι θεοῖς ἐπιτιθέντες οὐκ ἐρυθρίωσιν ὅτι τὰ μὲν ὅμοια τοῖς ποσὶ πατοῦσι· καὶ καίουσι· τὰ δὲ τούτων μερη θέους προσαγορεύουσι· καὶ ἃ πρὸ ὀλίγου εἰς χρῆσιν ἔχον ταῦτα διὰ τὴν παραφροσύνην γλύψαντες σέβουσιν οὐχ’ ὁρῶντες οὐδὲ λογιζόμενοι τὸν σύνολον ὅτι οὐ θεοῖς ἀλλὰ τὴν τέχνην τοῦ γλύψαντος προσκυνοῦσιν αὐτοὺς ἀγωράσαντες μισθοῦ παρὰ τοῦ γλύψαντος· πολλάκις δὲ καὶ αὐτὸς ὁ λίθος ἕως μὲν ἄξιστός ἦν καὶ ὕλη ἀργὴ ἐπὶ τοσοῦτον ταῦτα πατοῦσι· καὶ τούτους εἰς ὑπηρετίας ἑαυτὸν πολλάκις καὶ τὰς ἀτιμωτέρας χρῶνται. ἐπειδὰν δὲ ὁ τεχνίτης εἰς αὐτὰ τῆς ἰδίας ἐπιστήμης ἐπιβάλη τὰς συμμετρίας καὶ τοῦ ἀνδρὸς ἢ τῆς γυναικὸς εἰς τὴν ὕλην σχῆμα τυπώση· τότε δὴ χάριν ὁμολογήσαντες τῷ τεχνίτῃ λοιπὸν ὡς θεοὺς προσκυνοῦσιν· ὁ γὰρ ἀγαλματοποιὸς ὥσπερ ἐπιλαθόμενος ὢν αὐτὸς ἐπιλαθόμενος ὢν αὐτὸς εἰργάσατο τοῖς ἰδίοις ἔργοις προσεύχεται καὶ ἃ πρὸ ὀλίγου κατέξεε καὶ κατέκοπτε ταῦτα μετὰ τὴν τέχνην θε ῶν οὺς προσηγορεύει. ἔδει δὲ εἴπερ ἣν θαυμάζειν ταῦτα τὴν τοῦ ἐπιστήμονον τέχνην ἀποδέχεσθαι· καὶ μὴ τὰ ὑπ’ αὐτοῦ πλασθέντα τοῦ πεποιηκότος προτιμᾶν οὐ γὰρ ἡ ὕλη τὴν τέχνην ἀλλ’ ἡ τέχνη τὴν ὕλην ἐκόσμησε καὶ ἐθεοποίησε πολλῷ οὖν μᾶλλον ἦν δικαι ώ ό τερον τὸν τεχνίτην αὐτοὺς προσκυνεῖν ἤπερ τὰ ὑπ’ αὐτοῦ πεποιημένα ὅτι τε καὶ προυπῆρχε τῶν ἐκ τέχνης θεῶν· καὶ ὅτι ὡς ἐβουλήθησαν οὕτω καὶ γεγόνασι νῦν δὲ παραγγωνισάμενοι τὸ δίκαιον καὶ τὴν ἐπιστήμην καὶ τὴν τέχνην ἀτιμάσαντες τὰ μετὰ τῆς ἐπιστήμης καὶ τέχνης γεγονότα προσκυνοῦντος καὶ τοῦ ποιήσαντος ἀνθρώπου ἀποθνήσκοντος τὰ ὑπ’ αὐτοῦ γενόμενα ὡς ἀθάνατα τιμῶσιν ἃ εἰ μ οι ὴ τύχοι ἐν τοῖς κατὰ τὴν ἡμέραν ἐπιμελείας πάντως τῷ χρόνῳ διὰ τὴν φύσιν ἀφανίζονται ἀφανίζονται· πῶς δὲ οὐκ ἄν τις αὐτοὺς οἰκτ η ει ρήσειε καὶ κατὰ τοῦτο ὅτι βλέποντες αὐτοὶ τοὺς μὴ βλέποντας προσκυνοῦσι καὶ ἀκούοντες αὐτοὶ τοῖς μὴ ἀκούοντας προσκυνοῦσι καὶ προσεύχονται καὶ ἔμψυχοι καὶ κατὰ τὴν φύσιν. λόγοι καὶ ὄντες οἱ ἄνθρωποι τοὺς μὴ δ’ ὅλους κινουμένους, ἀλλὰ καὶ ἀμψύχους ὄντας ὡς θεοὺς προσαγορεύουσι καὶ τό γε θαυμαστὸν ὅτι οὓς αὐτοὶ φυλάττουσιν ὑπεξουσίαν ἔχοντες τούτοις ὡς δεσπόταις κελεύουσι. καὶ μήτι νομίσης ταῦτά με λέγειν ἁπλῶς ἢ ψεύδεσθαι· κατ’ αὐτῶν· ἔστι μὲν γὰρ καὶ τοῖς ὀφθαλμοῖς ἡ πίστις ἀπαντῶσα τούτων καὶ πάρεστι τοῖς βουλομένοις ὁρᾶν τὰ τοιαῦτα κρείττων δὲ μαρτυρία περὶ τούτων ἐστὶ παρὰ τῆς θείας γραφῆς προδιδασκούσης ἄνωθεν καὶ λεγούσης τὰ εἴδωλα τῶν ἐθνῶν ἀργύριον καὶ χρυσίον ἔργα χειρῶν τῶν ἀνθρώπων· ὀφθαλμοὺς ἔχουσι καὶ οὐκ ὄψονται, στόμα ἔχουσι καὶ οὐ λαλήσουσιν· ὦτα ἔχουσι καὶ οὐκ καὶ οὐκ ἀκούσονται· ῥίνας ἔχουσι καὶ οὐκ ὁσφ θ ρ ανθήσονται· χεῖρας ἔχουσι καὶ οὐ ψηλαφήσουσιν πόδας ἔχον καὶ οὐ περιπατήσουσιν· οὐ φωνήσουσιν ἐν τῷ λαρυγγὶ αὐτῶν· ὅμοιοι αὐτοῖς γένοιντο οἱ ποιοῦντες αὐτὰ, οὐδὲ προφητικὴ τούτων ἀπέστη μέμψης ἀλλ’ ἔτι καὶ ἐν τούτοις ὁ κατ’ αὐτῶν ἔλεγχος λέγοντος τοῦ πνεύματος αἰσχυνθήσονται οἱ πλάσσοντες θεὸν καὶ γλύφοντες πάντες μάταια καὶ πάντες ὅθεν ἐγένοντο ἐξηράνθησαν καὶ κῶφοι ἀπ’ ἀνθρώπων συναχθήτωσαν πάντες καὶ στήτωσαν ἅμα ὅτι ὤξυνε τέκτων σιδήρων καὶ ἐν τερέτρω ἐρίθμησεν αὐτὸ καὶ ἔστησεν αὐτὸ τῷ βραχίωνι τῆς ἰσχύος αὐτοῦ· καὶ πεινάσει καὶ ἀσθενείσει καὶ οὐ μὴ πεῖν ὕδωρ ξύλων γὰρ ἐκλεξάμενος τέκτων ἔστησεν αὐτὸ ἐν μέτρῳ καὶ ἐν κόλλῃ ἐρίθμησεν αὐτὸ καὶ ἐποίησεν αὐτὸ ὡς μορφὴν τοῦ ἀνδρὸς καὶ ὡς ὁραιότητα τοῦ ἀνθρώπου· ἔστησεν αὐτὸ ἐν οἴκω ὃ ἔκοψεν ἐκ δρυμοῦ ξύλον ὃ καὶ ἐφύτευσεν ὁ κύριος καὶ υἱετὸς υἱετὸς ἐμήκινεν· ἵνα ἢ ἄνθρωπος εἰς καῦσιν καὶ λαβὼν ἀπ’ αὐτοῦ θερμανθῆ καὶ καύσαντες ἔπεψαν ἄρτους ἐπ’ αὐτῷ τὸ δὲ λοιπὸν εἰργασαιτο εἰς θεοὺς καὶ προσεκύνησαν αὐτοὺς οὐ τὸ· ἥμυσὺ αὐτοὺς κατέκαυσεν ἐν τῷ πυρὶ καὶ ἐπὶ τοῦ ἡμύσεος αὐτοῦ κρέας ὀπτήσας ἔφαγε καὶ ἐνεπλήσθη καὶ θερμάνθεις εἶπεν ἢ ἡ δύ μοὶ ὅτι ἐθερμάνθην καὶ εἶδον πῦρ τὸ δὲ λοιπὸν προσεκύνει λέγων ἐξελοῦμαι ὅτι θεὸς μου εἰ σὺ οὐκ ἔγνωσαν φρονήσαι ὅτι ἀπημαυρώθησαν τοῦ βλέπειν τοῖς ὀφθαλμοῖς αὐτῶν καὶ τοῦ νοήσαι τῇ καρδίᾳ καὶ οὐκ ἂν ἐλογίσαντο ἐν τῇ καρδίᾳ αὐτῶν οὐδὲ ἀνελογίσαντο ἐν τῇ· ψυχῆ αὐτοῦ ὧν οὐδὲ ἔγνων τῇ φρονήσει ὅτι τὸ ἥμυσ ὶ ὺ αὐτοῦ κατέκαυσεν ἐν τῷ πυρὶ καὶ ἔπεψεν ἐπὶ τῶν ἀνθράκων αὐτοῦ ἄρτους καὶ ὀπτήσας κρέας ἔφαγε καὶ τὸ λοιπὸν αὐτοῦ εἰς βδελυγμα ἐποίησε καὶ προσκυνοῦσ η ιν αὐτὸ· γνῶτε ὁ σποδὸς ἡ καρδία αὐτῶν καὶ πλάνωνται, οὐδεὶς οὐδεὶς δύναται ἐξελέσθαι τὴν ψυχὴν αὐτῶν· ἴδεται καὶ οὐκ ἔρειται ὅτι ψεῦδος ἐν τῇ δεξιᾷ μου· πῶς οὖν οὐ παρὰ πᾶσι κρίθειεν καὶ παρὰ τῆς θείας γραφῆς ἀσεβείας κατηγορούμενοι ἢ πως οὐκ ἂν εἶεν κακοδαίμονες οἱ οὕτω φανερῶς ἐλεγχόμενοι τὰ ἄψυχα θρησκεύοντες ἀντὶ τῆς ἀληθείας ποία δὲ τούτοις ἐλπὶς ἤ τις ἂν αὐτοῖς γένοιτο συγγνώμῃ πεπειθόσιν ἐπὶ τὰ ἄλογα καὶ ἀκίνητα, ἃ ἀντὶ τοῦ ἀληθινοῦ θεοῦ σεύουσι· εἴτε γὰρ εἴτε κἂν χωρὶς τοῦ σχήματος αὐτῆς τοῦ θεοῦ ἔπλαττεν ὁ τεχνίτης ἵνα μὴ τῆς ἀναισθησίας φανερὸν ἔχωσι τὸν ἔλεγχον ὑπέκλεψαν γὰρ ἂν τὴν ὑπόνοιαν τῶν ἀκαιραίων ὡς τῶν αἰσθωμένων τῶν εἰδώλων εἰ μὴ τὰ σύμβολα τῶν αἰσθήσεων οἷον ὀφθαλμοὺς καὶ ῥίνας καὶ ὦτα καὶ στόμα καὶ χεῖρας εἶχον ἀκινήτως κείμενα πρὸς τὴν τῆς αἰσθήσεως χρῆσιν καὶ τῶν αἰσθητῶν ἀντίληψιν· νῦν δὲ νῦν δὲ ἔχοντες οὐκ ἔχουσι καὶ…