Expositio in Psalmum LIX

98

<ᾠκτείρησεν ἡμᾶς,> ὅταν διὰ τοῦ μονογενοῦς αὐτοῦ

99

Υἱοῦ θεοῦ Λόγου σαρκωθέντος καὶ τὴν ὑπὲρ πάντων

100

ἡμῶν ὀφειλὴν καταδεξαμένου ἐλυτρώσατο ἡμᾶς τοῦ θα-

101

νάτου καὶ εἰς τὴν ἑαυτοῦ δόξαν πάλιν ἐπανήγαγεν.

102

Συνέσεισας τὴν γῆν καὶ συνετάραξας αὐτήν·

103

ἴασαι τὰ συντρίμματα αὐτῆς, ὅτι ἐσαλεύθη.

104

<Συνέσεισεν> ἡμῶν <τὴν γῆν καὶ συνετάραξε,> του-

105

τέστι τὴν καρδίαν, δοὺς ἡμῖν τὴν μάχαιραν τοῦ Πνεύμα-

106

τος τὴν τὸ χεῖρον τοῦ κρείττονος γνωστικῶς διακρίνου-

107

σαν καὶ τὸν νόμον τοῦ Πνεύματος κατὰ τοῦ νόμου τῆς

108

σαρκὸς ἐπεγείρουσαν καὶ τὸν κατὰ τῶν παθῶν ἐπαινετὸν

109

πόλεμον ἐν ἡμῖν δημιουργοῦσαν καὶ τὴν ἐν ἡμῖν τῶν

110

παθῶν συνέχειαν συνσείουσαν καὶ συνταράσσουσαν ἐπὶ

111

ταῖς κατὰ πρόληψιν ἀτόποις μνήμαις τὴν συνείδησιν·

112

<ἰᾶται> δὲ <τὰ συντρίμματα> τῆς ἡμῶν καρδίας, ἅπερ

113

σαλευθεῖσά τε καὶ ὀλισθήσασα διὰ τῆς παρακοῆς κατ' ἀρ-

114

χὰς ἐκ τῆς ἐν τῷ παραδείσῳ παραβάσεως ὑπέμεινε,

115

διὰ τῆς ἐν χάριτι πνευματικῆς ἀναγεννήσεως.

116

Ἔδειξας τῷ λαῷ σου σκληρά· ἐπότισας ἡμᾶς

117

οἶνον κατανύξεως· ἔδωκας τοῖς φοβουμένοις σε

118

σημείωσιν τοῦ φυγεῖν ἀπὸ προσώπου τόξου,

119

ὅπως ἂν ῥυσθῶσιν οἱ ἀγαπητοί σου.

120

<Δεικνύει σκληρὰ τοῖς φοβουμένοις> αὐτὸν διὰ

121

τῶν ἐντολῶν ὁ θεός, κατὰ τὴν πρακτικὴν φιλοσοφίαν

122

τοὺς τρόπους τῆς τοῦ σώματος νεκρώσεως ὑποτιθέμενος

123

ἢ τοὐναντίον διὰ τῆς ποικίλης προνοίας καὶ κρίσεως

124

φιλανθρώπως πρὸς τὸ συμφέρον παιδεύων ἡμᾶς, τοὺς

125

μὴ κατὰ θέλησιν ἀνεχομένους τὸν θεῖον ζυγὸν ὑπελθεῖν

126

τοῦ νόμου τῶν ἐντολῶν· <ποτίζει> δὲ <οἶνον κατανύ-

127

ξεως,> ἤγουν τὴν ἑπομένην τῇ διὰ τῆς πρακτικῆς καθάρσει

128

κατὰ τὴν πνευματικὴν θεωρίαν χαριζόμενος γνῶσιν· πᾶσα

129

γὰρ γνῶσις πνευματικὴ κατανύσσει τὴν καρδίαν, εἰς

130

συναίσθησιν ἄγουσα τοῦ μεγέθους τῶν ἐφ' ἡμῖν θείων

131

εὐεργεσιῶν· <δίδωσι> δὲ <τοῖς φοβουμένοις> αὐτὸν <ση-

132

μείωσιν τοῦ φυγεῖν ἀπὸ προσώπου τόξου,> τὴν

133

νέκρωσιν τοῦ Ἰησοῦ ἐν τῷ σώματι περιφέρειν διδάσκων

134

τοὺς φοβουμένους αὐτόν, καθ' ἣν ἡ παντελὴς τῆς ἁμαρτίας

135

ἀπραξία συνέστηκε· σημείωσις γὰρ ἀληθὴς ἡ διὰ σταυροῦ

136

νεκροῦσα τὸ φρόνημα τῆς σαρκὸς καθέστηκε δύναμις,

137

πρὸς <τὸ φυγεῖν ἀπὸ προσώπου τόξου,> τουτέστιν

138

ἀπὸ τῆς ἐμφαινομένης τοῖς οὖσιν ἀπατηλῆς ἐπιφανείας·

139

<πρόσωπον> γὰρ <τόξου,> φημὶ δὲ ἑκάστου δαιμονιώδους

140

πάθους, ἡ τὴν αἴσθησιν ἐρεθίζουσα τῶν σωμάτων ἐστὶν

141

ἐπιφάνεια, καθάπερ ἀκὶς βέλους τὴν αἴσθησιν τιτρώ-

142

σκουσα καὶ πρὸς τὰ πάθη τὴν ψυχὴν ἀπρεπῶς διε-

143

ρεθίζουσα. Διόπερ <ἀπὸ προσώπου τόξου> φησὶν ὁ λό-

144

γος <φεύξεσθαι τοὺς φοβουμένους> τὸν κύριον, ἀλλ'

145

οὐκ ἀπὸ τόξου· τὸ γὰρ τόξον τῆς ἁμαρτίας ἄνευ προσώ-

146

που τυχὸν οὐδέ τι δράσειε κατὰ τῶν φοβουμένων τὸν

147

κύριον, ἐφ' ᾧ <ῥυσθῆναι τοὺς ἀγαπητοὺς> τοῦ θεοῦ·

148

ἀγαπητοὶ δὲ θεοῦ εἰσὶν οἱ κατὰ θεωρίαν συνεκτικοὶ τῆς

149

θείας γνώσεως λογισμοί, οὓς ῥύονται οἱ κατὰ τὴν πρα-

150

κτικὴν συνιστάμενοι τρόποι τῶν ἀρετῶν ἀπὸ πάσης πλάνης

151

καὶ πασῶν τῶν διοχλουσῶν τῇ ψυχῇ κατὰ πρόληψιν

152

τῆς ἁμαρτίας μνημῶν.

153

Σῶσον τῇ δεξιᾷ σου καὶ ἐπάκουσόν μου.

154

Ὁ θεὸς ἐλάλησεν ἐν τῷ ἁγίῳ αὐτοῦ· «Ἀγαλ-

155

λιάσομαι καὶ διαμεριῶ Σίκημα καὶ τὴν κοιλάδα

156

τῶν σκηνῶν διαμετρήσω.»

157

<Σώζει ὁ> θεὸς <τῇ δεξιᾷ> αὐτοῦ, διδοὺς τὸν μονογενῆ

158

αὐτοῦ Υἱόν—δεξιὰ γὰρ τοῦ Πατρὸς ὁ Ὑιός—λύτρον

159

ὑπὲρ τῆς τοῦ κόσμου σωτηρίας· <ἐπακούει> δέ, διδοὺς

160

τῷ δικαίῳ πρὸς τῇ ἀφέσει τῶν ἁμαρτημάτων καὶ πνευ-

161

ματικὰ χαρίσματα—ἀκούει μὲν γὰρ τοῦ ἱκετεύοντος

162

αὐτὸν ὁ θεός, πρῶτον διὰ τῆς μετανοίας ἄφεσιν διδοὺς

163

ἁμαρτημάτων, <ἐπακούει> δέ, πρὸς τῇ ἀφέσει τῶν ἁμαρτη-

164

μάτων καὶ τὰ διὰ χάριτος πνευματικῆς διδοὺς ἐνεργήμα-

165

τα—· <λαλεῖ> δὲ <ἐν τῷ ἁγίῳ αὐτοῦ,> τουτέστιν ἐν

166

τῷ σαρκωθέντι αὐτοῦ Λόγῳ, τὸν θεῖον αὐτοῦ σκοπόν,

167

τὸν ἀποκεκρυμμένον ἀπὸ τῶν αἰώνων καὶ ἀπὸ τῶν γενε-

168

ῶν κατὰ τὴν ἔνσαρκον αὐτοῦ τοῦ Χριστοῦ οἰκονομίαν,

169

διὰ τῆς καθ' ἡμᾶς ἀνθρωποπρεποῦς αὐτοῦ ἀναστροφῆς οἱο-

170

νεὶ διαρρήδην βοῶν καὶ τῷ βίῳ διδοὺς εἰς ὑποτύπω-

171

σιν αἰωνίου ζωῆς εἰκόνα, πάσης γεγωνοτέραν φωνῆς, τὴν

172

τῶν ἀγαθῶν ἔργων ἐπίδειξιν· <λαλεῖ> δὲ καὶ <ἐν> ἑκάστῳ

173

<ἁγίῳ> φυλάττοντι αὐτοῦ τὰς ἐντολάς, οἷον ζῶντας δεικνὺς

174

διὰ τῶν ἔργων τοὺς λόγους καὶ πάσης φωνῆς γεγω-

175

νοτέρους· <ἀγαλλιᾶται> δὲ ὁ δίκαιος, ἡνίκα, τελειωθεὶς

176

τῇ χάριτι τοῦ μονογενοῦς, ἱκανὸς γένηται <διαμερίσαι>

177

τὴν <Σίκημα,> τουτέστιν ἄλλοις ἀναλόγως ἐκ πείρας

178

ἐπιστήμονος ὑποθέσθαι τοὺς κατὰ τὴν πρακτικὴν ἀνδρι-

179

κοὺς τῶν ἀρετῶν τρόπους· ὠμίασις γὰρ ἡ Σίκημα ἑρμη-

180

νεύεται, ὅπέρ ἐστιν ἡ πάντων μὲν ἐφεκτικὴ τῶν παθῶν,

181

πασῶν δὲ ἐνεργητικὴ τῶν ἀρετῶν ἕξις—πράξεως γὰρ

182

σύμβολον τὸν ὦμον εἶναι φασίν—· <καὶ τὴν κοιλάδα

183

τῶν σκηνῶν διαμετρεῖ,> τοὺς προσφόρους ἑκάστῳ

184

τῶν ὄντων κατὰ τὴν φυσικὴν θεωρίαν λόγους ἀπονέμων·

185

ἡ γὰρ <κοιλὰς τῶν σκηνῶν> ὁ παρών ἐστι κόσμος,

186

ἐν ᾧ πάντων κατὰ τὴν ἑκάστου διάφορον γνώμην τὲ

187

καὶ διάθεσιν ἀπαγὴς ὑπάρχει καὶ πρόσκαιρος, σκηνῶν

188

δίκην, ἡ παροῦσα ζωή. Ἢ πάλιν σκηναὶ τυγχάνουσι

189

τῆς παρούσης κοιλάδος οἱ τῶν ἀρετῶν τρόποι, οὓς διαιρεῖ

190

γνωστικῶς τοῖς διδασκομένοις, πρὸς τὴν ἑκάστου ἕξιν

191

κατάλληλον διδοὺς ἀγωγὴν καὶ προσφυλακὴν τῶν τιμίων,

192

ὁ διανέμειν εἰδὼς ἑκάστῳ διὰ τῆς καλῆς διδασκαλίας

193

τὴν ἁρμόζουσαν πρὸς σωτηρίαν ὁδόν. Ἢ σκηναὶ κοιλάδος

194

ὑπάρχουσιν αἱ διὰ Χριστοῦ τοῦ σωτῆρος ἡμῶν θεοῦ

195

παγεῖσαι κατὰ πᾶσαν τὴν οἰκουμένην τῶν πιστευσάντων

196

ἐθνῶν ἐκκλησίαι, ὃ καὶ μᾶλλον, ὡς οἶμαι, τῶν ἄλλων

197

ἐστὶν ἐπιφανέστερον. Ἢ πάλιν <κοιλάδα σκηνῶν δια-

198

μετρεῖ> ὁ τὸν κόσμον τῶν σωμάτων καθάπερ κοιλάδα

199

σκηνῶν γνώσει περιλαμβάνων· σκῆνος γὰρ πολλαχοῦ τῆς

200

Γραφῆς τὸ σῶμα προσηγορεύθη.

201

Ἐμός ἐστι Γαλαὰδ καὶ ἐμός ἐστι Μανασσῆς

202

καὶ Ἐφραὶμ κραταίωσις τῆς κεφαλῆς μου.

203

<Γαλαὰδ> κατὰ μίαν τῶν ἐπὶ τῷ ὀνόματι τούτῳ ἑρμη-

204

νειῶν ἐστὶν ἀποκάλυψις, <Μανασσῆς> δὲ ἑρμηνεύεται

205

λήθη· ἀποκάλυψις δὲ καὶ λήθη εἰκότως προσγίνονται

206

τῷ δικαίῳ, λαμβάνοντι μὲν διὰ θεωρίας τῶν ἀπορρήτων

207

τὴν μύησιν, τῶν δὲ κατ' ἀρετὴν πόνων τὴν λήθην διὰ

208

τὴν διαδεχομένην τοὺς πόνους τῶν ἀρετῶν εὐφροσύνην

209

τῆς πνευματικῆς θεωρίας. <Ἐφραὶμ> δὲ ἑρμηνεύεται πλα-

210

τυσμός, ὅπέρ ἐστιν ἡ κατὰ πίστιν ἐπὶ τοῖς μέλλουσιν

211

ἀγαθοῖς ἄπτωτος ἐλπίς, ἥτις ἐστὶν ἀντίληψις <τῆς κε-

212

φαλῆς> τοῦ δικαίου, τουτέστι τῆς πίστεως· παντὸς γὰρ

213

δικαίου κεφαλὴ ἡ πίστις ἐστὶ καὶ παντὸς ἔργου ἀγαθοῦ,

214

<κραταίωσις> δὲ ταύτης καθέστηκεν ἀσφαλὴς ἡ τῶν

215

μελλόντων ἀγαθῶν ἀδιάπτωτος ἐλπίς· καθ' ἣν ὡς παρόντα

216

τὰ μέλλοντα θεωροῦντες, ἐμπλατυνόμεθα ταῖς θλίψεσιν,

217

ἀκατάπτωτοι ἐν τοῖς πειρασμοῖς διαμένοντες.

218

Ἰούδας βασιλεύς μου, Μωὰβ λέβης τῆς ἐλ-

219

πίδος μου.

220

<Ἰούδας> ἐξομολόγησις ἑρμηνεύεται· ἄρχει γὰρ ἡ δι'

221

εὐχῶν ἐξομολόγησις ἐν τοῖς ἁγίοις παντὸς ἀγαθοῦ.

222

Δύναται δὲ νοηθῆναι καὶ εἰς τὸν κύριον ὁ <Ἰούδας,>

223

ὅς ἐστιν ἀληθινὸς <βασιλεὺς> τοῦ πνευματικοῦ Ἰσραὴλ

224

καὶ ὁρῶντος θεόν, ὁ ὑπὲρ ἡμῶν, ἡνίκα γέγονεν ἄνθρω-

225

πος, ἐξομολογούμενος πρὸς τὸν Πατέρα καὶ λέγων·

226

ἐξομολογοῦμαί σοι, Πάτερ ἅγιε. <Μωὰβ> δὲ ἔντερον

227

πατρὸς ἑρμηνεύεται, νοεῖται δὲ τὸ ἡμέτερον σῶμα, δι' οὗ

228

κατὰ τὴν πρακτικὴν φιλοσοφίαν, λουτροῦ δίκην —ὅπερ

229

δηλοῖ σαφῶς ὁ λέβης—, ἡ κάθαρσις πέφυκε γίνεσθαι

230

τῶν ἁμαρτημάτων· κάθαρσις γάρ ἐστιν ὁ <λέβης τῆς

231

ἐλπίδος,> τουτέστιν ἡ διὰ βίου κατὰ τὴν κάθαρσιν πρὸς

232

κληρονομίαν τῶν κατ' ἐλπίδας ἀποκειμένων ἡμῖν ἀγαθῶν

233

ἑτοιμότης. Δύναται δὲ πάλιν νοηθῆναι ὁ <Μωὰβ> καὶ εἰς

234

τὴν σάρκωσιν τοῦ κυρίου· υἱὸς γὰρ ἀνθρώπου δι' ἡμᾶς

235

γέγονέ τε καὶ ἐχρημάτισεν ὁ ἀληθινὸς <λέβης τῆς

236

ἐλπίδος> ἡμῶν, τουτέστιν ὁ ῥυπτικὸς καὶ καθαρτικὸς

237

τῶν ἐκ τῆς ἁμαρτίας ἡμετέρων κηλίδων τὲ καὶ μολυσμῶν.

238

Ἐπὶ τὴν Ἰδουμαίαν ἐκτενῶ τὸ ὑπόδημά μου,

239

ἐμοὶ ἀλλόφυλοι ὑπετάγησαν.

240

<Ἰδουμαία> αἱματώδης πηλὸς ἑρμηνεύεται. Δύναται δὲ

241

ληφθῆναι καὶ εἰς τὴν σάρκα τοῦ κυρίου, δι' ἧς ἐπέβη,

242

ὡς δι' <ὑποδήματος,> τοῖς ἀνθρωπίνοις, ἄλλως χωρῆσαι

243

τὸν ποιητὴν μὴ δυναμένης τῆς κτίσεως, ἄπειρόν τε καὶ

244

ἀχώρητον κατὰ φύσιν τυγχάνοντα. Δύναται δὲ πάλιν νοη-

245

θῆναι καὶ εἰς τὴν ἑκάστου ἡμῶν σάρκα, ἐφ' ἧς <ἐκτεί-

246

νομεν τὸ ὑπόδημα,> τουτέστι τὴν φρουροῦσαν τὴν ψυ-

247

χὴν ἀπὸ τῶν πονηρῶν τοῦ διαβόλου τριβόλων τὲ καὶ ἀ-

248

κανθῶν ἄσκησίν τε καὶ ἐγκράτειαν—τοῦτο γὰρ χρὴ νοεῖ-

249

σθαι τὸ ὑπόδημα—· ἄνευ γὰρ ἀσκήσεως καὶ ἀκριβοῦς ἐγ-

250

κρατείας τὰ τῆς σαρκὸς πάθη καταπαλαῖσαι τὸν ἀσκητὴν

251

τῆς εὐσεβείας ἀμήχανον. Δύναται δὲ πάλιν ὑπόδημα νοηθῆ-

252

ναι ψυχῆς καὶ ἡ διὰ λόγου καὶ θεωρίας νεκρωθεῖσα αἴσθη-

253

σις, δι' ἧς ἐπιβαίνουσα ἡ ψυχὴ τοῖς αἰσθητοῖς, τὸν αἰῶνα

254

τοῦτον ἀβλαβῶς διαπορεύεται, τοὺς αὐτοῦ λόγους διὰ μέ-

255

σης τῆς αἰσθήσεως ὡς ὑποδήματος φαντασιουμένης, τὰς

256

τῶν ὁρατῶν κατ' εἶδος καὶ σχῆμα διαφορὰς ἀναλεγομένη

257

πρὸς τὴν τοῦ ἑνὸς μόνου τε καὶ ἀρχικοῦ λόγου σύνε-

258

σιν καὶ ἐπίγνωσιν.

259

<Ἐμοὶ ἀλλόφυλοι ὑπετάγησαν·> ἡνίκα γὰρ διὰ σαρ-

260

κὸς τοῖς καθ' ἡμᾶς ἐπεχωρίασε τόποις ὁ κύριος, ὑπετάγη

261

τῷ κράτει τῆς ἰσχύος αὐτοῦ οὐ μόνον καταργηθέντα τὰ

262

πνεύματα τῆς πονηρίας, ἀλλὰ καὶ πάντα τὰ ἔθνη, δε-

263

ξάμενα διὰ τῆς κλήσεως τὸ σωτήριον τοῦ εὐαγγελίου

264

κήρυγμα, ὑπέκυψεν· <ὑποτάσσονται> δὲ καὶ παντὶ δικαίῳ

265

οἱ <ἀλλόφυλοι,> ἡνίκα ἐπιβαλών, ὥσπερ ὑπόδημα, τῇ

266

γῇ τῆς σαρκὸς αὐτοῦ τὴν νεκροῦσαν τὸν νόμον τῆς

267

ἁμαρτίας ἐγκράτειαν, δαμάσει οὐ μόνον τὰ ἐμφωλεύοντα

268

αὐτῇ ἀκάθαρτα πάθη, ἀλλὰ καὶ τοὺς ἐνεργοῦντας ταῦτα

269

πονηροὺς καταργήσει δαίμονας.

270

Τίς ἀπάξει με εἰς πόλιν περιοχῆς;

271

<Πόλις> ἐστὶ <περιοχῆς> ἡ ἐκ πολλῶν συνηθροισμένη

272

θείων καὶ μυστικῶν θεωρημάτων σοφία, περιεχομένη

273

ἤγουν περιπεφραγμένη, καθὼς ἕτερος ἔφη τῶν ἐκδοτῶν,

274

τοῖς τῶν ἀρετῶν ὀχυρώμασιν. Ἢ πάλιν <πόλις> ἐστὶ

275

<περιοχῆς> ἡ κατάστασις, καθ' ἣν ἀνάλωτος καὶ ἀπροσ-

276

πέλαστος γίνεται τοῖς πολεμίοις διὰ τὴν φρουροῦσαν

277

αὐτὸν τῶν ἁγίων δυνάμεων περιβολὴν ὅ γε ἀληθῶς

278

θεοσεβὴς καὶ φιλόθεος. Ἢ πάλιν <πόλις> ἐστὶ <περιοχῆς>

279

ἡ λόγῳ καὶ βίῳ τετειχισμένη ψυχὴ καὶ πάσαις ταῖς

280

τῶν ἀρετῶν πλήθουσα χάρισιν. Ἢ πάλιν <πόλις> ἐστὶ

281

<περιοχῆς> ἡ τῆς ἀληθοῦς καὶ ἀπταίστου γνώσεως ἕξις

282

ἡ ἐκ πάντων ἠθικῶν τε καὶ φυσικῶν καὶ θεολογικῶν

283

θεωρημάτων περιεχομένη, εἰς ἣν ἀπάγεται πᾶς εὐσεβής,

284

ὑπ' ἄλλου μὲν οὐδενός, ὑπὸ μόνου δὲ τοῦ θεοῦ τοῦ

285

πάντας πρὸς ἑαυτὸν ἕλκοντος δι' ἄφατον ἀγαθότητος μέ-

286

γεθος.

287

Ἢ τίς ὁδηγήσει με ἕως τῆς Ἰδουμαίας;

288

<Ἰδουμαία,> καθὼς ἔδειξε προλαβὼν ὁ λόγος, ἐστὶν

289

ἡ πάντων τῶν ὑπὸ αἴσθησιν κτισμάτων σύστασις, περὶ

290

ἣν ἡ ἐν πνεύματι φυσικὴ θεωρία συνίστασθαι πέφυκεν,

291

καθ' ἣν ἐκ καλλονῆς καὶ μεγέθους κτισμάτων ἀναλόγως

292

ὁ γενεσιουργὸς τῷ εὐσεβῶς ἀναλεγομένῳ τὴν τῶν ὄντων

293

γνῶσιν θεωρεῖται, ἢ τυχὸν ἡ κατ' ἀρετὴν πρακτικὴ διὰ

294

σαρκὸς φιλοσοφία, καθ' ἣν τοῦ ἁγίου Πνεύματος γίνεται

295

ναὸς τὸ ἡμέτερον σῶμα, τοῖς τῶν ἐντολῶν συνοικο-

296

δομούμενον κάλλεσιν, εἰς ἣν ὁ αὐτὸς πάλιν <ὁδηγεῖ>

297

κύριος, χαριζόμενος τοῖς ἀγαπῶσιν αὐτὸν καὶ τῶν ὁρω-

298

μένων τὴν ἐπιστήμην, καὶ διδάσκων τῶν μελῶν τῆς

299

γηΐνης ταύτης καὶ ἐπικήρου σαρκὸς τὴν νέκρωσιν.

300

Ἢ ἵνα συνελὼν εἴπω, <πόλις> ἐστὶ <περιοχῆς> ἡ τῶν

301

νοητῶν γνωστικὴ θεωρία, <Ἰδουμαία> δὲ ἡ τῶν αἰσθητῶν

302

ἐπιστήμη, εἰς ἃς <ἀπάγει> τε καὶ <ὁδηγεῖ> ἡ μόνη τοῦ

303

θεοῦ καὶ Πατρὸς σοφία, ὁ μονογενὴς Υἱός. Διὸ ἐπάγων

304

ὁ προφήτης φησίν·

305

Οὐχὶ σύ, ὁ θεός, ὁ ἀπωσάμενος ἡμᾶς;

306

τουτέστιν ὅτι <σύ, ὁ θεός,> ὁ κατ' ἀρχὰς διὰ τὴν

307

ἁμαρτίαν <ἀπωσάμενος ἡμᾶς,> αὐτὸς διὰ σπλάγχνα ἐλέους

308

σου οἰκτειρήσας, <ἀπάγεις εἰς πόλιν περιοχῆς> καὶ

309

<ὁδηγεῖς ἕως τῆς Ἰδουμαίας> κατὰ τὴν προαποδε-

310

δομένην ἐξήγησιν.

311

Καὶ οὐκ ἐξελεύσῃ, ὁ θεός, ἐν ταῖς δυνάμεσιν

312

ἡμῶν.

313

<Οὐ> γὰρ <ἐξελεύσεται ὁ θεὸς ἐν> τῷ ἐφ' ἑαυτῷ

314

θαρροῦντι καὶ ἐπὶ τῷ τόξῳ ἐλπίζοντι καὶ τὴν ῥομφαίαν

315

ἐπιγραφομένῳ ἑαυτοῦ σωτήριον, ἀλλ' ἐν τοῖς ἐν αὐτῷ

316

τῷ θεῷ κερατιοῦσι τοὺς ἐχθροὺς καὶ ἐν τῷ ὀνόματι

317

αὐτοῦ ἐξουδενοῦσι τοὺς ἐπανισταμένους αὐτοῖς εἰκότως

318

ὁ θεὸς ἐξελεύσεται πρὸς τὸν κατὰ τῶν ἀοράτων ἐχθρῶν

319

πόλεμον.

320

Δὸς ἡμῖν βοήθειαν ἐκ θλίψεως· καὶ ματαία

321

σωτηρία ἀνθρώπου.

322

Εὐκτικῶς δέεται τοῦ θεοῦ καὶ σωτῆρος ἐκ προσώπου

323

τῆς κοινῆς φύσεως ὁ προφήτης <δοθῆναι ἡμῖν βοή-

324

θειαν ἐκ> τῆς <θλίψεως,> δηλαδὴ τῆς κατασκεδασθείσης

325

τῆς φύσεως διὰ τὴν ἁμαρτίαν καὶ μέχρι τῶν τοῦ ἅδου

326

πυλῶν αὐτὴν καταπιεσάσης. <Θλίψις> γάρ, κατ' ἐμὲ φάναι,

327

ἡ τοῦ θανάτου καὶ τῆς φθορᾶς ἐστι τυραννὶς καὶ ἐπι-

328

κράτεια, <βοήθεια> δὲ ἡ διὰ τῆς χάριτος βεβαία τῆς

329

ἀναστάσεως ἐλπίς, πρὸς ἣν ἀφορῶντες οἱ εὐσεβεῖς τὴν

330

τοῦ θανάτου κατήφειαν ἀλύπως διαφέρουσιν. Ἢ πάλιν

331

<θλίψις> ἐστὶν ὁ ὑπὲρ ἀρετῆς πόνος, <βοήθεια> δὲ ἡ

332

τοῦτον διαδεχομένη κατὰ θεοῦ χάριν ἀπάθεια, πρὸς ἣν

333

πᾶσα συγκρινομένη ἀνθρώπων σωτηρία ματαιότης ἐστὶ

334

καὶ παντελὴς ἀνυπαρξία· τοῦτο γὰρ δίκαιον νοεῖσθαι τὴν

335

ματαιότητα.

336

Ἐν τῷ θεῷ ποιήσωμεν δύναμιν καὶ αὐτὸς

337

ἐξουδενώσει τοὺς θλίβοντας ἡμᾶς.

338

<Ἐν τῷ θεῷ ποιοῦσι δύναμιν> οἱ μὴ ἐπιγράφοντες

339

ἑαυτοῖς τῶν ἀρετῶν τὰ κατορθώματα μηδὲ τῇ ἑαυτῶν

340

σοφίᾳ τὴν τῶν θείων μυστηρίων κατάληψιν, ἐν οἷς <αὐτὸς>

341

ὁ θεὸς μονώτατος καὶ ὅλως χωρῶν, πᾶσαν ἀρετὴν ἐργά-

342

ζεται καὶ χαρίζεται γνῶσιν, <ἐξουδενῶν> πάντας τοὺς ἀν-

343

τικειμένους τῇ τε ἀρετῇ καὶ τῇ γνώσει πονηροὺς δαίμονας

344

καὶ διὰ κακίας καὶ ἀγνωσίας <ἐκθλίβειν> ἐπιχειροῦν-

345

τας τοὺς φοβουμένους αὐτόν· αὐτὸς γὰρ πάντων ὑπάρχει

346

σωτήρ, ὅτι καὶ πάντων δημιουργός· αὐτῷ ἡ δόξα καὶ

347

τὸ κράτος εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων ἀμήν.

{Τοῦ αὐτοῦ εἰς τὴν προσευχὴν τοῦ Πάτερἡμῶν πρός τινα φιλόχριστον ἑρμηνεία σύντομος.} Αὐτὸν ἐδεξάμην τὸν θεοφύλακτόν μου δεσπότην, διὰτῶν αὐτοῦ πανευφήμων γραμμάτων παραγενόμενον, τὸνἀεὶ μὲν παρόντα καὶ ἀπεῖναι τῷ πνεύματι παντελῶς οὐδυνάμενον, ὅμως δὲ δι' ἀρετῆς περιουσίαν θεομιμήτωςσυγγίνεσθαι τοῖς αὐτοῦ δούλοις καὶ δι' ἧς ὁ θεὸς δέδωκετῇ φύσει προφάσεως, οὐκ ἀπαναινόμενον. Διὸ θαυμάσαςαὐτοῦ τὸ μέγεθος τῆς συγκαταβάσεως, πόθῳ σύγκρατοντὸν πρὸς αὐτὸν φόβον ἐποιησάμην καὶ μίαν ἐξ ἀμφο-τέρων, φόβου τε καὶ πόθου, ἀγάπην ἐνεστησάμην, δι'αἰδοῦς καὶ εὐνοίας συνισταμένην, ἵνα μήτε μῖσος ὁ φόβοςγένηται, τοῦ πόθου γυμνούμενος, μήτε καταφρόνησις ὁπόθος, τὸν σώφρονα φόβον συνημμένον οὐκ ἔχων, ἀλλὰνόμος ἡ ἀγάπη τυγχάνουσα δειχθῇ στοργῆς ἐνδιάθετος,ἅπαν τὸ κατὰ φύσιν συγγενὲς οἰκειούμενος, δι' εὐνοίας