In nativitatem Christi

45

ἀλλὰ Πέτρον καὶ Παῦλον ἐκθειάζομεν·

46

οὐκέτι τὴν σάρκα περιτεμνόμεθα,

47

ἀλλὰ τὴν ψυχὴν σφραγιζόμεθα·

48

οὐκέτι πικρίδας Ἰουδαϊκὰς ἐσθίομεν,

49

ἀλλὰ τὸ μέλι τῆς χάριτος καταπίνομεν·

50

οὐκέτι ἐν Βαβυλῶνι αἰχμαλωτιζόμενοι λέγομεν· Πῶς ᾄσω-

51

μεν τὴν ᾠδὴν κυρίου ἐπὶ γῆς ἀλλοτρίας;

52

ἀλλὰ πανταχοῦ τῆς γῆς εὐφραινόμενοι βοῶμεν· Τοῦ κυ-

53

ρίου ἡ γῆ καὶ τὸ πλήρωμα αὐτῆς·

54

οὐκέτι μερικῶς πανηγυρίζοντες πενιχρῶς παρατρύζομεν

55

λέγοντες· Γνωστὸς μόνον ἐν τῇ Ἰουδαίᾳ ὁ θεός,

56

ἀλλὰ καθολικῶς γενεθλιάζοντες πλουσίως ὑποψάλλομεν·

57

Πάντα τὰ ἔθνη, κροτήσατε χεῖρας, ἀλαλάξατε τῷ θεῷ ἐν

58

φωνῇ ἀγαλλιάσεως.

59

Μηκέτι τὸν Βάαλ προσκαλεῖσθε,

60

ἀλλὰ τὸν θεὸν παρακαλεῖτε·

61

ἐκεῖνος ἀδολεσχεῖ, οὗτος θαυματουργεῖ·

62

ἐκεῖνος καθεύδει, οὗτος γρηγορεῖ.

63

Πάντα τὰ ἔθνη, κροτήσατε χεῖρας, ἀλαλάξατε τῷ θεῷ ἐν

64

φωνῇ ἀγαλλιάσεως. Τί ἐστιν ἀλαλάξατε; Ἀντὶ τοῦ «εὐχα-

65

ριστήσατε τῷ νικοποιῷ Χριστῷ»· ἀλαλαγμὸς γὰρ νίκης

66

ἀναγνωρισμός. Ἀλαλάξωμεν τοίνυν τῷ νικοποιῷ Χριστῷ,

67

καὶ μὴ τοῖς ψευδωνύμοις εἰδώλοις προσκυνήσωμεν, διότι

68

πάντες οἱ θεοὶ τῶν ἐθνῶν δαιμόνια, ὁ δὲ κύριος τοὺς

69

οὐρανοὺς ἐποίησεν.

70

Ἤκουες γοῦν ἀρτίως τοῦ εὐαγγελιστοῦ Ματθαίου λέγον-

71

τος· Τοῦ δὲ Ἰησοῦ γεννηθέντος ἐν Βηθλεὲμ τῆς Ἰουδαίας ἐν

72

ἡμέραις Ἡρῴδου, ἰδοὺ μάγοι παρεγένοντο ἀπὸ ἀνατολῶν

73

ἐν Ἱεροσολύμοις λέγοντες· Ποῦ ἐστιν ὁ τεχθεὶς βασιλεὺς

74

τῶν Ἰουδαίων; Εἴδομεν γὰρ αὐτοῦ τὸν ἀστέρα ἐν τῇ ἀ-

75

νατολῇ καὶ ἤλθομεν προσκυνῆσαι αὐτῷ.

76

Ὢ τοῦ παραδόξου θαύματος,

77

ὢ τοῦ φρικτοῦ ἱλαστηρίου,

78

ὢ τοῦ ἀκαταλήπτου μυστηρίου.

79

Ἐν Βηθλεὲμ τῆς Ἰουδαίας ὁ δεσπότης Χριστὸς γεννᾶται,

80

καὶ πρὸ πάντων ὑπὸ μάγων ὁρᾶται·

81

ἐν ἡμέραις Ἡρῴδου,

82

καὶ ἀρχὴν ἡμερῶν λαμβάνει ὁ ἄναρχος·

83

ἐν σπηλαίῳ τίκτεται,

84

καὶ τῇ χειρὶ τὰ πάντα βαστάζει·

85

ἐν φάτνῃ τίθεται,

86

καὶ τροφὴ πάντων γίνεται·

87

σπαργάνοις κατειλεῖται,

88

καὶ λύσιν ἁμαρτιῶν δωρεῖται·

89

ἐκ μήτρας προέρχεται,

90

καὶ τὴν μητέρα παρθένον τηρεῖ·

91

εἰς Αἴγυπτον φεύγει,

92

καὶ εἰς οὐρανοὺς ἀνάγει·

93

ὡς παιδίον βαστάζεται,

94

καὶ ὡς θεὸς γνωρίζεται·

95

Ἀρχέλαον κάμπτει,

96

καὶ τὸν διάβολον τύπτει·

97

μάγους προσκαλεῖται,

98

καὶ Ἰουδαίους ἀπωθεῖται·

99

κύνας τρέφει,

100

καὶ τὰ τέκνα τύπτει.

101

Ἀλλὰ ταῦτα ἀκούων μὴ ἀσπλαγχνίαν τοῦ δεσπότου Χρι-

102

στοῦ καταψηφίσῃ, ἀλλὰ ῥᾳθυμίαν τῶν Ἰουδαίων· ἀντεστράφη

103

γὰρ ἡ τάξις οὐ τῇ φύσει ἀλλὰ τῇ γνώμῃ, καὶ γέγοναν οἱ

104

κύνες τέκνα, τὰ δὲ τέκνα κύνες. Ἠμείφθη γὰρ ἡ προσηγο-

105

ρία, ἐπειδὴ καὶ ἠλλοιώθη ἡ πολιτεία· οἵα κύων ἡ Χαναναία

106

γυνὴ τοὺς εἰδωλικοὺς μακέλλους ἐκλείχουσα, καὶ οἵα θυ-

107

γάτηρ γέγονε τὸν Χριστὸν καὶ τοὺς μαρτυρικοὺς τύπους

108

τῶν ἀποστόλων ἀγαπήσασα. Ὅτε μὲν γὰρ τῷ Ἑλληνισμῷ

109

προσεῖχεν, τότε ἔλεγε πρὸς αὐτὴν ὁ κύριος ὀνειδιστικῶς·

110

Οὐκ ἔστι καλὸν λαβεῖν τὸν ἄρτον τῶν τέκνων καὶ δοῦναι

111

τοῖς κυναρίοις· ὅτε δὲ τῷ Χριστιανισμῷ προσετέθη, τότε

112

ἤκουσεν ἐγκωμιαστικῶς· Θάρσει, θύγατερ, γενηθήτω σοι

113

ὡς θέλεις. Ὅτι δὲ καὶ Ἰουδαίων παῖδες ἀπὸ τέκνων κύνες

114

προσηγορεύθησαν, μὴ παρ' ἐμοῦ δεηθήσῃ μαθεῖν, ἀλλὰ παρὰ

115

τοῦ μακαρίου Παύλου τοῦ ἀπὸ κυνὸς γεγενημένου· Βλέπετε

116

τοὺς κύνας, βλέπετε τοὺς κακοὺς ἐργάτας. Ὅτι δὲ μᾶλλον

117

τῶν Ἰουδαϊκῶν τέκνων οἱ Ἑλληνικοὶ κύνες καὶ ἐπέγνωσαν

118

καὶ ἐπέδραμον τῷ δεσπότῃ Χριστῷ, ἐκ τῶν ἀρτίως ἀνα-

119

γνωσθέντων λάμβανε τὴν ἀπόδειξιν. Οἱ μάγοι ἐθνικοὶ ὑ-

120

πῆρχον καὶ ἀκροθήνιοι τῶν κακῶν, ἀλλ' ὅμως μόνον εἶδον

121

τὸν ἀστέρα ἐν τῇ ἀνατολῇ, εὐθέως ἐν Ἱεροσολύμοις κα-

122

τέδραμον καὶ κόπον ὑπέμειναν, ἵνα θεάσωνται τὸν εἰρη-

123

κότα· Δεῦτε πρός με πάντες οἱ κοπιῶντες καὶ πεφορτι-

124

σμένοι, κἀγὼ ἀναπαύσω ὑμᾶς. Καὶ οὐ μόνον κόπους ὑπέμει-

125

ναν, ἀλλὰ καὶ δῶρα προσήνεγκαν τῷ δεσπότῃ Χριστῷ

126

μηδέπω ἀνεγνωκότες τὸν εἰρηκότα· Μὴ ὀφθῇς ἐνώπιον τοῦ

127

θεοῦ σου κενός. Βλέπε μάγων πίστιν·

128

οὐκ ἐσκανδάλισεν αὐτοὺς ἡ φάτνη,

129

οὐκ ἤγαγεν αὐτοὺς εἰς ἀπιστίαν τὸ σπήλαιον,

130

οὐκ εἶπον ἑαυτοῖς τῷ τῆς ἀμφιβολίας λόγῳ κλονούμενοι·

131

«Οὗτός ἐστιν ὁ βασιλεὺς τῶν Ἰουδαίων; Πόθεν τοῦτο;

132

Ἀντὶ πορφύρας ῥάκκος περιβέβληται· ἀντὶ χρυσοστρώτου

133

κλίνης εἰς τοὔδαφος ἔρριπται· ἀντὶ βασιλικῶν αὐλῶν σπή-

134

λαιον ὑαίνης κατέλαβεν. Ποῦ τῶν δορυφόρων τὸ πλῆθος;

135

Ποῦ τῶν ὑπασπιστῶν ἡ θεραπεία; Ποῦ τῆς χαρμοσύνης ἡ

136

εὐωδία; Οὐδεὶς αὐτῷ παρακαθέζεται, μία μόνη γυνὴ πα-

137

ρέπεται καὶ αὐτὴ δεδοίκουσα φαίνεται μὴ γνωσθῇ ὁ τε-

138

χθείς. Οὐδὲν τῶν ἐπιτηδείων ἔχει· οὐδὲν βασιλικὸν ὁρῶμεν

139

ἐν αὐτῷ· πτωχοῦ τινός ἐστι τοῦτο τὸ γέννημα. Ἐξέλθωμεν,

140

ὑποστρέψωμεν, τὸν ἀστέρα μετὰ ἀκριβείας ἴδωμεν, μὴ

141

ἄλλον ἀντ' ἄλλου προσκυνήσωμεν καὶ τὸ κέρδος ἀπολέσω-

142

μεν.»

143

Ἀλλ' οὐδὲν τούτων οἱ μάγοι οὔτε εἶπον οὔτε ἐνενόησαν· μό-

144

νον δὲ εἶδον τὸν δεσπότην, εὐθέως καὶ ἐπέγνωσαν καὶ

145

προσεκύνησαν καὶ δῶρα προσεκόμισαν.

146

Ἔπειθε γὰρ αὐτοὺς οὐχ ἡ πτωχότης τοῦ σπηλαίου,

147

ἀλλ' ἡ τοῦ ἀστέρος πλουσιότης·

148

οὐκ ἤγαγεν αὐτοὺς εἰς ἀπιστίαν ἡ εὐτελὴς τοῦ κυρίου τῆς

149

ὁράσεως θέα,

150

ἀλλ' ἔπειθεν αὐτοὺς ἡ περιαστράπτουσα αὐτὸν τῆς θεό-

151

τητος αἴγλη.

152

Ἐροῦσι δὲ πάντως τινές· «Τί οὖν; Ἡ προφητεία αὕτη

153

οὐκ ἠδύνατο ὑπὸ Ἰουδαίων γενέσθαι, ἀλλ' ὑπὸ ἐθνικῶν

154

μάγων; Διὰ τί οὖν φησιν ὁ τῶν ὅλων θεὸς διὰ μάγων τὴν

155

προφητείαν ταύτην ἐποιήσατο;»

156

Διὰ τί; Ἄκουε συνετῶς. Πρὸς κατάκρισιν τῶν Ἰουδαίων·

157

ἐπειδὴ γὰρ μόνον ἤκουον προφήτου περὶ τῆς ἐνσάρκου

158

παρουσίας τοῦ κυρίου, εὐθέως ἐφονοκτόνουν, τούτου χάριν

159

ὁ κύριος εὐδόκησε δι' ἐθνικῶν μάγων τὴν προφητείαν ποιή-

160

σασθαι, ἵνα γνῶσιν ἐντεῦθεν Ἰουδαῖοι ὅτι ἡ εὐλογία τοῦ

161

Ἀβραὰμ εἰς τὰ ἔθνη μετηνέχθη. Ὅθεν καὶ ὁ κύριος τοῦτο

162

μηνύων ἐκ πολλῶν τῶν χρόνων εὐλογῶν τὸν Ἀβραὰμ

163

ἔλεγεν· Πληθύνων πληθυνῶ τὸ σπέρμα σου ὡς τὰ ἄστρα

164

τοῦ οὐρανοῦ καὶ ὡς τὴν ἄμμον τὴν παρὰ τὸ χεῖλος τῆς

165

θαλάσσης. «Ψάμμον» τοὺς υἱοὺς Ἰσραὴλ ὀνομάζει διὰ τὸ

166

ἄκαρπον τῆς ψυχῆς καὶ διὰ τὸ ἁλμυρὸν τῆς γνώσεως,

167

«ἀστέρας» δὲ τὰ ἔθνη διὰ τὸ φέγγος τῆς γνώσεως. Ὅθεν

168

καὶ ὁ μακάριος Παῦλος τοῖς ἔθνεσι γράφων ἔλεγεν· ἐν οἷς

169

φαίνεσθε ὡς φωστῆρες ἐν κόσμῳ.

170

Ἐλθόντες οὖν οἱ μάγοι ἐν Ἱεροσολύμοις ἐπηρώτων τοὺς

171

Ἰουδαίους λέγοντες· Ποῦ ἐστιν ὁ τεχθεὶς βασιλεὺς τῶν

172

Ἰουδαίων; Εἴδομεν γὰρ αὐτοῦ τὸν ἀστέρα ἐν τῇ ἀνατολῇ

173

καὶ ἤλθομεν προσκυνῆσαι αὐτῷ. Ποῦ ἐστιν ὁ τεχθεὶς

174

βασιλεὺς τῶν Ἰουδαίων; Ἢ ἀναγγείλατε, ἢ ἀκούσατε.

175

Βασιλεὺς ὁ τεχθείς,

176

οὐράνιον τὸ δῶρον,

177

λογικὸς ὁ ἀστήρ,

178

ἀνατολικὸν τὸ χάρισμα,

179

καθολικὸν τὸ μήνυμα·

180

ἀνάλογος ὁ ἀστὴρ τοῦ γεννηθέντος.

181

Ὁ κήρυξ μάτην κρύπτεται τὸν σκεπασθῆναι μὴ δυνάμενον·

182

ὥσπερ δὲ οὗτος ὁ ἥλιος οὐ δύναται ὑπό τινος κρυβῆναι—

183

πανταχοῦ γὰρ καθ' ἑκάστην ἐκλάμπει—, οὕτω καὶ ὁ δε-

184

σπότης Χριστὸς ὁ τῆς δικαιοσύνης ἥλιος, θεὸς ὢν πανταχοῦ

185

πιστευθήσεται.

186

Αὐτῷ ἡ δόξα εἰς τοὺς αἰῶνας. Ἀμήν.

{[Ἰωάννου ἀρχιεπισκόπου Κωνσταντινουπόλεωςτοῦ Χρυσοστόμου]λόγος εἰς τὴν ἁγίαν πεντηκοστὴνπρὸς τοὺς ἐν τάφοις ῥοδίζοντας} Ἔξεστί μοι πρὸς τὸν παρόντα καιρὸν ἀφορῶντι μεγαλο-φωνότερον τὴν Δαυϊτικὴν ἐκείνην ῥῆξαι φωνήν, ἣν οὐκ ἄν-θρωπος ἐξηγόρευσεν, ἀλλὰ θεὸς ἐχάλκευσεν. Ποίαν ταύ-την φησίν; Πάντα τὰ ἔθνη, κροτήσατε χεῖρας, ἀλαλάξατετῷ θεῷ ἐν φωνῇ ἀγαλλιάσεως. Διὰ τί;