Dialectica

πλάνης ὀλέτειραν καὶ τοῦ ψεύδους ἐλάτειραν, ὥσπερ κροσσωτοῖς

χρυσοῖς τοῖς τῶν θεοπνεύστων προφητῶν καὶ θεοδιδάκτων ἁλιέων καὶ

θεοφόρων ποιμένων τε καὶ διδασκάλων λόγοις κεκαλλωπισμένην καὶ

περικεκοσμημένην ἀλήθειαν σὺν θεῷ καὶ τῇ αὐτοῦ ἐκθήσομαι χάριτι, ἧς ἡ

δόξα ἔσωθεν ἀπαστράπτουσα τοὺς ἐντυγχάνοντας μετὰ τῆς δεούσης

καθάρσεως καὶ τῶν ταραχωδῶν λογισμῶν ἀποθέσεως φωτίζει τοῖς

ἀμαρύγμασιν. Ἐρῶ δὲ ἐμὸν μέν, ὡς ἔφην, οὐδέν, τὰ δὲ τοῖς ἐγκρίτοις

τῶν διδασκάλων πεπονημένα εἰς ἓν συλλεξάμενος, ὅση δύναμις, συντε-

τμημένον τὸν λόγον ποιήσομαι κατὰ πάντα ὑπείκων τῷ ὑμετέρῳ προσ-

τάγματι. Ἀλλά μοι συγγνώμονες γένοισθε, θεοτίμητοι, παρακαλῶ,

ταῖς ὑμετέραις ἐντολαῖς πειθαρχήσαντι καὶ λαμβάνοντες τὸ ὑπήκοον

τὴν τῶν εὐχῶν χορηγίαν ἀντίδοτε.

{Περὶ γνώσεως.}

Οὐδὲν τῆς γνώσεώς ἐστι τιμιώτερον· εἰ γὰρ ἡ γνῶσις

φῶς ἐστι ψυχῆς λογικῆς, τοὔμπαλιν ἡ ἄγνοια σκότος.

Ὡς γὰρ ἡ τοῦ φωτὸς στέρησις σκότος ἐστίν, οὕτω καὶ ἡ

τῆς γνώσεως στέρησις λογισμοῦ σκότος ἐστίν· ἀλόγων

μὲν γὰρ ἡ ἄγνοια ἴδιον, λογικῶν δὲ ἡ γνῶσις. Ὧι τοίνυν

μὴ πάρεστι γνῶσις, γνωστικῷ κατὰ φύσιν ὄντι καὶ

ἐπιστημονικῷ, οὗτος κατὰ φύσιν ὢν λογικὸς ἐξ ἀμελοῦς

καὶ ῥαθύμου ψυχῆς ἀλόγων ἐστὶ χείρων· γνῶσιν δέ

φημι τὴν ἀληθῆ τῶν ὄντων γνῶσιν. Εἰ δὲ τῶν ὄντων αἱ

γνώσεις, ἡ ψευδὴς γνῶσις ὡς τοῦ μὴ ὄντος οὖσα γνῶσις

ἄγνοια μᾶλλον ἤπερ γνῶσίς ἐστι· τὸ γὰρ ψεῦδος ἕτερον

οὐδὲν ἢ τὸ μὴ ὂν καθέστηκεν. Ἐπειδὴ τοίνυν οὐ γυμνῇ

τῇ ψυχῇ ζῶμεν, ἀλλ' ὥσπερ ὑπὸ παραπετάσματι τῷ

σαρκίῳ καλυπτομένη ἡμῶν ἡ ψυχή, νοῦν μὲν ὁρῶντα καὶ

γνωστικὸν οἷον ὀφθαλμὸν κέκτηται καὶ δεκτικὸν τῆς

τῶν ὄντων γνώσεως καὶ ἐπιστήμης, οὐκ οἴκοθεν δὲ τὴν

γνῶσιν καὶ τὴν ἐπιστήμην ἔχει, ἀλλὰ δεῖται τοῦ διδά-

ξοντος, προσέλθωμεν τῷ ἀψευδεῖ διδασκάλῳ τῇ ἀλη-

θείᾳ—Χριστὸς δέ ἐστιν ἡ ἐνυπόστατος σοφία τε καὶ

ἀλήθεια, ἐν ᾧ πάντες εἰσὶν οἱ θησαυροὶ τῆς γνώσεως οἱ

ἀπόκρυφοι, ὅς ἐστιν ἡ τοῦ θεοῦ καὶ πατρὸς σοφία καὶ

δύναμις—καὶ τῆς φωνῆς αὐτοῦ διὰ τῶν θείων γραφῶν

ἀκούσωμεν καὶ μάθωμεν τὴν πάντων τῶν ὄντων γνῶσιν

τὴν ἀληθῆ. Προσερχόμενοι δὲ ἐπιμελῶς καὶ εἰλικρινῶς

προσίωμεν, μὴ ἀμβλύνοντες ἡμῶν τὸ νοερὸν τῆς ψυχῆς

ὄμμα τοῖς πάθεσι· μόλις γὰρ ἂν καθαρωτάτῳ καὶ διειδε-

στάτῳ ὀφθαλμῷ τρανῶς ἐνατενίσαι τις τῇ ἀληθείᾳ

δυνήσεται. Εἰ δὲ τὸ ἐν ἡμῖν φῶς ἤτοι ὁ νοῦς σκότος, τὸ

σκότος πόσον; Ὅλῃ οὖν ψυχῇ καὶ πάσῃ διανοίᾳ προσ-

έλθωμεν. Ὡς γὰρ ἀδύνατον ὀφθαλμὸν συχνῶς περι-

στρεφόμενον καὶ περιαγόμενον τρανῶς ἐνατενίσαι τῷ

ὁρατῷ, ἀλλὰ δεῖ προσεχὲς τὸ ὄμμα ἐνερεῖσαι τῷ βλεπο-

μένῳ, οὕτω πᾶσαν λογισμοῦ ζάλην ἀποσεισάμενοι

ἀύλως προσέλθωμεν τῇ ἀληθείᾳ. Προσερχόμενοι δὲ καὶ

μέχρι τῆς πύλης φθάνοντες μὴ ἀρκεσθῶμεν, ἀλλ' εὐτόνως

κρούσωμεν, ὡς ἂν ἀνοιχθείσης ἡμῖν τῆς τοῦ νυμφῶνος

θύρας ἴδωμεν τὰ ἐν αὐτῷ κάλλη. Πύλη μὲν οὖν ἐστι τὸ

γράμμα, ὁ δὲ ἐντὸς τῆς πύλης νυμφῶν τὸ κεκρυμμένον

ὑπ' αὐτὸ τῶν νοημάτων κάλλος ἤτοι τῆς ἀληθείας

πνεῦμα. Εὐτόνως κρούσωμεν, ἀναγνῶμεν ἅπαξ, δίς,

πολλάκις, καὶ οὕτως ὀρύσσοντες τὸν θησαυρὸν τῆς

γνώσεως εὑρήσομεν καὶ τοῦ πλούτου κατατρυφήσομεν.

Ζητήσωμεν, ἐρευνήσωμεν, ἀνακρίνωμεν, ἐρωτήσωμεν·

«πᾶς γὰρ ὁ αἰτῶν λαμβάνει καὶ ὁ ζητῶν εὑρίσκει καὶ

τῷ κρούοντι ἀνοιγήσεται». Καὶ «ἐπερώτησον τὸν πατέρα

σου καὶ ἀναγγελεῖ σοι, τοὺς πρεσβυτέρους σου ἐν

γνώσει καὶ ἐροῦσί σοι». Ἐὰν οὖν ὦμεν φιλομαθεῖς, ἐσό-

μεθα καὶ πολυμαθεῖς· ἁλωτὰ γὰρ ἐπιμελείᾳ καὶ πόνῳ

γίνεσθαι πέφυκεν ἅπαντα καὶ πρὸ πάντων καὶ μετὰ

πάντα τῇ τοῦ διδόντος θεοῦ χάριτι.

Ἐπειδὴ δέ φησιν ὁ θεῖος ἀπόστολος· «Πάντα δοκιμά-

ζοντες τὸ καλὸν κατέχετε», ἐρευνήσωμεν καὶ τῶν ἔξω

σοφῶν τοὺς λόγους. Ἴσως τι καὶ παρ' αὐτοῖς τῶν

ἀγωγίμων εὑρήσομεν καί τι ψυχωφελὲς καρπωσόμεθα·

πᾶς γὰρ τεχνίτης δεῖται καί τινων ὀργάνων πρὸς τὴν

τῶν ἀποτελουμένων κατασκευήν. Πρέπει δὲ καὶ τῇ

βασιλίδι ἄβραις τισὶν ὑπηρετεῖσθαι. Λάβωμεν τοίνυν

τοὺς δούλους τῆς ἀληθείας λόγους καὶ τὴν κακῶς αὐτῶν

τυραννήσασαν ἀσέβειαν ἀπωσώμεθα καὶ μὴ τῷ καλῷ

κακῶς χρησώμεθα, μὴ πρὸς ἐξαπάτην τῶν ἁπλουστέρων

τὴν τέχνην τῶν λόγων μεταχειρισώμεθα, ἀλλ', εἰ καὶ μὴ

δεῖται ποικίλων σοφισμάτων ἡ ἀλήθεια, πρός γε τὴν

τῶν κακομάχων καὶ τῆς ψευδωνύμου γνώσεως ἀνατροπὴν

τούτοις ἀποχρησώμεθα.

Ἐκ τούτων τοίνυν τὴν ἀρχὴν ποιησώμεθα ὡς στοι-

χείων καὶ τοῖς ἔτι δεομένοις γάλακτος ἁρμοζόντων

Χριστὸν τὸν τοῦ θεοῦ ἐνυπόστατον λόγον ἀρωγὸν

ἐπικεκλημένοι, «παρ' οὗ πᾶσα δόσις ἀγαθὴ καὶ πᾶν

δώρημα δίδοται τέλειον». Ἔσται δὲ σκοπὸς τοῖς ἐντυγ-

χάνουσι πρὸς τὸ μακάριον τέλος καθορμισθῆναι τὸν νοῦν·

τοῦτο δέ ἐστι τὸ διὰ τῶν αἰσθήσεων ἀναχθῆναι πρὸς τὴν

ὑπὲρ πᾶσαν αἴσθησιν καὶ κατάληψιν, ὅς ἐστιν ὁ τῶν

πάντων αἴτιος καὶ ποιητὴς καὶ δημιουργός. «Ἐκ γὰρ

καλλονῆς τῶν οἰκείων κτισμάτων ἀναλόγως ὁ γενεσιουρ-

γὸς κατοπτεύεται», καὶ «τὰ ἀόρατα αὐτοῦ ἀπὸ κτίσεως

κόσμου τοῖς ποιήμασι νοούμενα καθορᾶται». Ἀκενοδόξῳ

τοίνυν καὶ ταπεινῷ φρονήματι τῆς γνώσεως ἐφιέμενοι

τοῦ ποθουμένου τευξόμεθα· «οὐ γὰρ δύνασθε πιστεύειν

εἰς ἐμέ», ἔφη Χριστὸς ἡ ἀλήθεια, «δόξαν παρὰ ἀνθρώπων

λαμβάνοντες», καὶ «πᾶς ὁ ὑψῶν ἑαυτὸν ταπεινωθήσεται,

ὁ δὲ ταπεινῶν ἑαυτὸν ὑψωθήσεται».

{Τίς ὁ σκοπός.}

Ἐπειδὴ πᾶς ἀσκόπως ἐναρχόμενος πράγματος ὡς

ἐν σκότει διαπορεύεται—ὁ γὰρ ἀσκόπως κοπιῶν καθο-

λικῶς πτωχεύει—, φέρε τὸν προκείμενον τοῦ λόγου

σκοπὸν πρότερον εἴπωμεν, ὡς ἂν εὔληπτα εἴη τὰ λεγό-

μενα. Σκοπὸς τοίνυν ἡμῖν ἔσται φιλοσοφίας ἀπάρξασθαι

καὶ παντοδαπὴν γνῶσιν, ὅση δύναμις, συντετμημένως

τῇ παρούσῃ ἐναπογράψασθαι δέλτῳ. Διὸ ‘Πηγὴ γνώ-

σεως’ ὀνομαζέσθω. Ἐρῶ τοιγαροῦν ἐμὸν μὲν οὐδέν, τὰ

δὲ σποράδην θείοις τε καὶ σοφοῖς ἀνδράσι λελεγμένα

συλλήβδην ἐκθήσομαι. Ἄμεινον οὖν πρότερον γνῶναι

αὐτόχρημα, τί ἐστι φιλοσοφία.

{Περὶ φιλοσοφίας.}

αʹ Φιλοσοφία ἐστὶ γνῶσις τῶν ὄντων, ᾗ ὄντα ἐστί,

τουτέστι γνῶσις τῆς τῶν ὄντων φύσεως. Καὶ πάλιν· βʹ

Φιλοσοφία ἐστὶ γνῶσις θείων τε καὶ ἀνθρωπίνων πραγ-

μάτων τουτέστιν ὁρατῶν τε καὶ ἀοράτων. γʹ Φιλοσοφία

πάλιν ἐστὶ μελέτη θανάτου τοῦ προαιρετικοῦ καὶ τοῦ

φυσικοῦ· διττὴ γὰρ ἡ ζωὴ ἥ τε φυσική, καθ' ἣν ζῶμεν,

καὶ ἡ προαιρετική, καθ' ἣν προσπαθῶς τῆς παρούσης

ζωῆς ἀντεχόμεθα. Διττὸς καὶ ὁ θάνατος ὅ τε φυσικός, ὅς

ἐστι χωρισμὸς ψυχῆς ἀπὸ σώματος, καὶ ὁ προαιρετικός,

καθ' ὃν τῆς παρούσης ζωῆς καταφρονοῦντες πρὸς τὴν

μέλλουσαν ἐπειγόμεθα. δʹ Φιλοσοφία αὖθίς ἐστιν ὁμοίωσις

θεῷ. Ὁμοιούμεθα δὲ θεῷ κατὰ τὸ σοφὸν ἤτοι τὴν τοῦ

ἀγαθοῦ γνῶσιν τὴν ἀληθῆ καὶ κατὰ τὸ δίκαιον, ὅ ἐστι τὸ

τοῦ ἴσου διανεμητικὸν καὶ ἀπροσωπόληπτον ἐν κρίσει καὶ

κατὰ τὸ ὅσιον δέ, τὸ ὑπὲρ τὸ δίκαιον, ἤτοι τὸ ἀγαθὸν

τὸ εὐεργετεῖν τοὺς αὑτὸν ἀδικοῦντας. εʹ Φιλοσοφία

ἐστὶ τέχνη τεχνῶν καὶ ἐπιστήμη ἐπιστημῶν. Ἡ γὰρ

φιλοσοφία ἀρχή ἐστι πάσης τέχνης· δι' αὐτῆς γὰρ πᾶσα

τέχνη εὕρηται καὶ πᾶσα ἐπιστήμη. Τέχνη μὲν οὖν ἐστιν

ἡ ἔν τισι σφαλλομένη κατά τινας, ἐπιστήμη δὲ ἡ ἐν μηδενὶ

σφαλλομένη· μόνη δὲ ἡ φιλοσοφία οὐ σφάλλεται. Καθ'

ἑτέρους δὲ τέχνη μέν ἐστιν ἡ διὰ χειρῶν ἐργαζομένη,

ἐπιστήμη δὲ πᾶσα λογικὴ τέχνη, γραμματική, ῥητορικὴ

καὶ αἱ τοιαῦται. Ϛʹ Φιλοσοφία πάλιν ἐστὶ φιλία σοφίας.

Σοφία δὲ ἀληθὴς ὁ θεός ἐστιν· ἡ οὖν ἀγάπη ἡ πρὸς τὸν

θεὸν αὕτη ἐστὶν ἡ ἀληθὴς φιλοσοφία.

Διαιρεῖται δὲ ἡ φιλοσοφία εἰς θεωρητικὸν καὶ πρακτικόν,

τὸ θεωρητικὸν εἰς θεολογικόν, φυσικόν, μαθηματικόν, τὸ

δὲ πρακτικὸν εἰς ἠθικόν, οἰκονομικόν, πολιτικόν. Θεωρη-

τικὸν μὲν οὖν ἐστι τὸ τὴν γνῶσιν κοσμοῦν. Ἔστιν οὖν

θεολογικὸν τὸ κατανοεῖν τὰ ἀσώματα καὶ ἄυλα, πρῶτον

μὲν θεὸν τὸν ὄντως ἄυλον, ἔπειτα δὲ καὶ ἀγγέλους καὶ

ψυχάς. Φυσιολογικὸν δὲ ἡ τῶν ὑλικῶν καὶ προχείρων

ἡμῖν γνῶσις ἤτοι ζῴων, φυτῶν, λίθων καὶ τῶν τοιούτων.

Μαθηματικὸν δὲ ἡ τῶν καθ' αὑτὰ μὲν ἀσωμάτων, ἐν

σώμασι δὲ θεωρουμένων γνῶσις, ἀριθμῶν φημι καὶ

ἁρμονίας φθόγγων, ἔτι δὲ σχημάτων καὶ ἄστρων κινή-

σεως. Ἡ μὲν οὖν περὶ ἀριθμοὺς θεωρία τὴν ἀριθμητικὴν

συνίστησιν ἐπιστήμην, ἡ δὲ περὶ φθόγγους τὴν μουσικήν,

ἡ δὲ περὶ σχήματα τὴν γεωμετρικήν, ἡ δὲ περὶ ἄστρα

τὴν ἀστρονομικήν. Ταῦτα δὲ μέσα σωμάτων καὶ ἀσω-

μάτων εἰσίν· ὁ γὰρ ἀριθμὸς καθ' αὑτὸν μὲν ἀσώματός

ἐστι, θεωρεῖται δὲ καὶ ἐν ὕλῃ, σίτῳ τυχὸν ἢ οἴνῳ ἤ τινι

τῶν τοιούτων. Τὸ δὲ πρακτικὸν περὶ ἀρετὰς καταγίνεται·

ἦθος γὰρ κοσμεῖ καί, πῶς δεῖ πολιτεύεσθαι, διδάσκει. Καὶ

εἰ μὲν ἑνὶ ἀνθρώπῳ νομοθετεῖ, λέγεται ἠθικόν, εἰ δὲ ὅλῳ

οἴκῳ, λέγεται οἰκονομικόν, εἰ δὲ πόλεσι καὶ χώραις,

λέγεται πολιτικόν.

Ἀλλ' ἀναιρεῖν ἐπεχείρησάν τινες τὴν φιλοσοφίαν

φάσκοντες μὴ εἶναι ταύτην μηδὲ γνῶσίν τινα ἢ κατάλη-

ψιν. Πρὸς οὓς ἐροῦμεν· Πῶς φατε μὴ εἶναι φιλοσοφίαν καὶ

γνῶσιν καὶ κατάληψιν, ἐγνωκότες καὶ κατειληφότες ἢ

μὴ ἐγνωκότες μηδὲ κατειληφότες; Εἰ μὲν οὖν κατειληφότες,

ἰδοὺ ἔστι γνῶσις καὶ κατάληψις, εἰ δὲ μὴ ἐγνωκότες,

οὐδεὶς ὑμῖν πιστεύσει περὶ πράγματος διαλεγομένοις,

οὗ τὴν γνῶσιν οὐ κατειλήφατε.

Ἐπεὶ τοίνυν ἔστι φιλοσοφία καὶ γνῶσις τῶν ὄντων

ἐστί, περὶ τοῦ ὄντος εἴπωμεν. Εἰδέναι δὲ δεῖ, ὡς τοῦ

λογικοῦ μέρους τῆς φιλοσοφίας ἀρχόμεθα, ὅπερ ὄργανόν

ἐστι μᾶλλον τῆς φιλοσοφίας ἤπερ μέρος· αὐτῷ γὰρ πρὸς

πᾶσαν ἀπόδειξιν κέχρηται. Διαλεγόμεθα οὖν περὶ ἁπλῶν

φωνῶν τέως δι' ἁπλῶν ἐννοιῶν ἁπλᾶ δηλουσῶν πράγ-

ματα· πρότερον γὰρ τὴν τῶν λέξεων σημασίαν δηλώ-

σαντες οὕτω καὶ περὶ λόγων διασκεψόμεθα.

{Περὶ τοῦ ὄντος οὐσίας τε καὶ

συμβεβηκότος.}

Τὸ ὂν κοινὸν ὄνομά ἐστι πάν-

των τῶν ὄντων. Τοῦτο

διαιρεῖται εἰς οὐσίαν καὶ συμ-

βεβηκός. Οὐσία μὲν οὖν ἐστι

(v. i. 62—64)

τὸ

κυριώτερον ὡς ἐν ἑαυτῷ καὶ

μὴ ἐν ἑτέρῳ ἔχον τὴν ὕπαρξιν,

συμβεβηκὸς δὲ τὸ μὴ δυνάμενον

ἐν ἑαυτῷ εἶναι (v. i. 66 s.)

ἐν δὲ τῇ οὐ-

σίᾳ θεωρούμενον. Ἡ μὲν γὰρ οὐ-

σία τὸ ὑποκείμενόν ἐστιν ὥσπερ

ὕλη, συμβεβηκὸς

δὲ ἡ ἐν τῇ οὐσίᾳ ὡς ἐν ὑποκει-

μένῳ θεωρουμένη, οἷον χαλκὸς

καὶ κηρὸς οὐσία σχῆμα δὲ καὶ

μορφὴ καὶ χρῶμα συμβεβηκός,

καὶ σῶμα μὲν οὐσία χρῶμα δὲ

συμβεβηκός, καὶ ψυχὴ μὲν οὐσία

ἐπιστήμη δὲ συμβεβηκός.

Τὸ μὲν οὖν σῶμα

οὐκ ἔστιν ἐν τῷ χρώματι ἀλλὰ

τὸ χρῶμα ἐν τῷ σώματι,

(v. s. 21—23)

οὐδὲ

ἡ ψυχὴ ἐν τῇ ἐπιστήμῃ

ἀλλ' ἡ ἐπιστήμη ἐν τῇ ψυχῇ, οὐ-

δὲ ὁ χαλκὸς ἢ ὁ κηρὸς ἐν τῷ

σχήματι ἀλλὰ τὸ σχῆμα ἔν τε

τῷ κηρῷ καὶ τῷ χαλκῷ. Οὐδὲ

λέγεται τὸ σῶμα τοῦ χρώματος

ἀλλὰ τὸ χρῶμα τοῦ σώματος, οὐ-

δὲ ἡ ψυχὴ τῆς ἐπιστήμης ἀλλ' ἡ

ἐπιστήμη τῆς ψυχῆς, οὐδὲ ὁ κη-

ρὸς τοῦ σχήματος ἀλλὰ τὸ σχῆμα

τοῦ κηροῦ. Καὶ τὸ μὲν χρῶμα καὶ

ἡ ἐπιστήμη καὶ τὸ σχῆμα ἀλλοι-

οῦνται, τὸ δὲ σῶμα καὶ ἡ ψυχὴ

καὶ ὁ κηρὸς τὰ αὐτὰ μένουσιν οὐκ

ἀλλοιουμένης τῆς οὐσίας. Καὶ ἡ

μὲν οὐσία καὶ ἡ ὕλη τοῦ σώματος

μία, χρώματα δὲ πολλά.

Ὁμοίως καὶ ἐπὶ πάν-

των τῶν λοιπῶν τὸ μὲν ὑποκεί-

μενον οὐσία

ἐστί, τὸ δὲ ἐν ὑποκειμένῳ τῇ

οὐσίᾳ θεωρούμενον

συμβεβηκός.

Ὁρίζονται δὲ τὴν μὲν οὐσίαν

οὕτως· Οὐσία ἐστὶ πρᾶγμα αὐθ-

ύπαρκτον καὶ μὴ δεόμενον ἑτέ-

ρου πρὸς ὕπαρξιν. Συμβεβηκὸς

δέ ἐστι τὸ μὴ δυνάμενον ἐν ἑ-

αυτῷ εἶναι ἀλλ' ἐν ἑτέρῳ ἔχον

τὴν ὕπαρξιν. Οὐσία τοίνυν ἐστὶ

θεὸς καὶ πᾶν κτίσμα, εἰ καὶ ὁ

θεὸς ὑπερούσιος οὐσία ἐστίν.

Εἰσὶ δὲ καὶ οὐσιώδεις ποιότη-

τες, περὶ ὧν ἐροῦμεν.

{Περὶ φωνῆς.}

Ἐπειδὴ σκοπὸς ἡμῖν ἐστι διαλαβεῖν περὶ πάσης

ἁπλῶς φιλοσόφου φωνῆς, δεῖ δὲ ἡμᾶς πρότερον γνῶναι,

περὶ ποίας φωνῆς ἡ φιλοσοφία καταγίνεται, ἐξ αὐτῆς

τῆς φωνῆς τὴν ἀρχὴν τοῦ λόγου ποιούμενοί φαμεν· Ἡ

φωνὴ ἢ ἄσημός ἐστιν ἢ σημαντική. Καὶ ἄσημος μέν ἐστιν

ἡ μηδὲν σημαίνουσα, σημαντικὴ δὲ ἡ σημαίνουσά τι.

Εἶτα πάλιν ἡ ἄσημος φωνὴ ἢ ἄναρθρός ἐστιν ἢ ἔναρθρος.

Ἄναρθρος μὲν οὖν ἐστιν ἡ μὴ δυναμένη γραφῆναι, ἔναρ-

θρος δὲ ἡ δυναμένη γραφῆναι. Ἔστιν οὖν ἄναρθρος καὶ

ἄσημος φωνὴ οἷον ἡ γινομένη ἀπὸ λίθου τυχὸν ἢ ξύλου,

οὔτε γὰρ γράφεται οὔτε σημαίνει τι, ἄσημος δὲ καὶ

ἔναρθρος οἷον σκινδαψός· τοῦτο γὰρ γράφεται μέν, ἀλλ'

οὐδὲν σημαίνει, οὔτε γὰρ γέγονε σκινδαψὸς οὔτε ἐστί.

Περὶ μὲν οὖν τῆς ἀσήμου φωνῆς καὶ τῆς ἀνάρθρου καὶ

ἐνάρθρου οὐδεὶς λόγος τῇ φιλοσοφίᾳ.

Ἡ δὲ σημαντικὴ φωνὴ πάλιν ἢ ἄναρθρός ἐστιν ἢ

ἔναρθρος. Ἄναρθρος μὲν οὖν σημαντικὴ φωνή ἐστιν ὡς ἡ

ὑλακὴ τῶν κυνῶν· αὕτη γὰρ σημαίνει μὲν τὸν κύνα, ὅτι

κυνὸς φωνή ἐστι. Σημαίνει δὲ καί τινος παρουσίαν.

Ἄναρθρος δέ ἐστι, διότι οὐ γράφεται. Οὔτε οὖν περὶ

ταύτης ἐστὶ λόγος τῇ φιλοσοφίᾳ. Ἡ δὲ σημαντική ἐστιν

ἢ καθόλου ἢ μερική· καθόλου μὲν οἷον ἄνθρωπος, μερικὴ

δὲ οἷον Πέτρος, Παῦλος. Οὔτε οὖν περὶ τῆς μερικῆς ἐστι

λόγος τῇ φιλοσοφίᾳ, ἀλλὰ περὶ τῆς σημαντικῆς καὶ

ἐνάρθρου καὶ καθόλου ἤγουν κοινῆς καὶ ἐπὶ πολλῶν

λεγομένης.

Αὕτη δὲ πάλιν ἢ οὐσιώδης ἐστὶν ἢ ἐπουσιώδης. Οὐσι-

ώδης μὲν οὖν ἐστιν ἡ δηλωτικὴ τῆς οὐσίας ἤγουν φύσεως

τῶν πραγμάτων (ἐπουσιώδης δὲ ἡ δηλοῦσα τὰ

συμβεβηκότα), οἷον ἄνθρωπός ἐστι ζῷον λογικὸν θνητόν.

Ταῦτα ὅλα οὐσιώδη εἰσίν. Ἐὰν γὰρ ἀφέλῃς τι τούτων

ἐκ τοῦ ἀνθρώπου, οὐκ ἔσται ἄνθρωπος. Ἐὰν γὰρ εἴπῃς,

ὅτι οὐκ ἔστι ζῷον, οὐκ ἔτι ἐστὶν ἄνθρωπος. Καὶ ἐὰν

εἴπῃς ‘οὐκ ἔστι λογικόν’, οὐκ ἔστιν ἄνθρωπος. Ὁμοίως

καί, ἐὰν εἴπῃς, ὅτι οὐκ ἔστι θνητόν, οὐκ ἔστιν ἄνθρωπος·

πᾶς γὰρ ἄνθρωπος καὶ ζῷόν ἐστι καὶ λογικὸν καὶ θνητόν.

Διὰ τοῦτο οὖν λέγονται οὐσιώδεις, ὅτι αὗται συμπληροῦσι

τὴν φύσιν τοῦ ἀνθρώπου καὶ ἀδύνατον συστῆναι τὸν

ἄνθρωπον ἐκτὸς αὐτῶν. Ὁμοίως καὶ ἐπὶ ἑκάστου πράγ-

ματος τὰ συνιστῶντα τὴν φύσιν αὐτοῦ οὐσιώδη λέ-

γονται, ἐπουσιώδη δὲ τὰ συμβεβηκότα, ἅτινα ἐνδέχεται

εἶναι ἐν τῷ ὑποκειμένῳ, ἀνθρώπῳ τυχὸν ἢ ἵππῳ ἢ

ἑτέρῳ τοιούτῳ τινί, καὶ μὴ εἶναι, οἷον τὸ λευκόν· κἂν

γάρ ἐστί τις λευκὸς κἂν μέλας, οὐδὲν ἧττον ἔσται ἄνθρω-

πος. Ταῦτα οὖν καὶ τὰ τοιαῦτα ἐπουσιώδη εἰσὶν ἤγουν

συμβεβηκότα, ἅτινα αὐτά τε δυνάμεθα ἔχειν καὶ τὰ

τούτων ἐναντία.

Ἡ οὐσιώδης φωνὴ ἢ τὸ τί ἐστι δηλοῖ ἢ τὸ ποῖόν τί

ἐστι, οἷον ἐρωτώμενοι ‘τί ἐστιν ἄνθρωπος’ φαμὲν ‘ζῷον’,

εἶτα ἐρωτώμενοι ‘ποῖον ζῷον’ λέγομεν ‘λογικὸν θνητόν’.

Ἡ οὖν οὐσιώδης φωνὴ ἡ δηλοῦσα τὸ ποῖόν τί ἐστι

λέγεται διαφορά. Ἡ δὲ δηλοῦσα τὸ τί ἐστιν ἢ πολλὰ

εἴδη σημαίνει καὶ ποιεῖ τὸ γένος, ἢ πολλοὺς τῷ ἀριθμῷ

μὲν διαφέροντας ἀλλήλων, τῷ δὲ εἴδει οὐδαμῶς, καὶ

ποιεῖ τὸ εἶδος—τὸ μὲν πρότερον ἤγουν τὸ γένος οἷον ἡ

οὐσία ἐστίν· ἡ γὰρ οὐσία σημαίνει καὶ ἄνθρωπον καὶ

ἵππον καὶ βοῦν. Ἕκαστον γὰρ αὐτῶν οὐσία τε λέγεται

καὶ ἔστιν, ἄλλο δὲ καὶ ἄλλο εἶδος ὑπάρχει ἕκαστον. —τὸ

δὲ δεύτερον ἤγουν τὸ εἶδος οἷον ὁ ἄνθρωπός ἐστι· σημαί-

νει γὰρ πολλοὺς ἤγουν πάντας τοὺς κατὰ μέρος ἀνθρώ-

πους, οἵτινες τῷ μὲν ἀριθμῷ διαφέρουσιν ἀλλήλων

(ἄλλος γάρ ἐστιν ὁ Πέτρος καὶ ἄλλος ὁ Παῦλος καὶ οὔκ

εἰσιν εἷς ἀλλὰ δύο) τῷ δὲ εἴδει οὐ διαφέρουσιν ἤγουν τῇ

φύσει (πάντες γὰρ ἄνθρωποι καὶ λέγονται καί εἰσιν).

Ἔστιν οὖν τὸ μὲν μερικώτερον καὶ ἀριθμῷ διαφέρον

οἷον ὁ Πέτρος ἄτομον καὶ πρόσωπον καὶ ὑπόστασις,

ὅπερ τὸν τινὰ σημαίνει. Ἐρωτώμενοι γὰρ ‘τίς ἐστιν οὗτος’,

λέγομεν ‘ὁ Πέτρος’. Σημαίνει δὲ καὶ τὸ ἄλλος· ἄλλος γάρ

ἐστιν ὁ Πέτρος καὶ ἄλλος ὁ Παῦλος καὶ αὐτὸς καὶ οὗτος

καὶ ἐκεῖνος. Ταῦτα ἐπὶ τοῦ ἀτόμου λαμβάνεται καὶ τὰ

τοιαῦτα, ἅπερ καθ' ἑαυτὰ ὑφέστηκε. Τὸ δὲ περιέχον τὰ

ἄτομα λέγεται εἶδος, καὶ ἔστι καθολικώτερον τοῦ ἀτόμου,

ὅτι πολλὰ ἄτομα περιέχει οἷον ὁ ἄνθρωπος. Περιέχει γὰρ

καὶ Πέτρον καὶ Παῦλον καὶ πάντας τοὺς κατὰ μέρος

ἀνθρώπους, ὅπερ λέγεται φύσις καὶ οὐσία καὶ μορφὴ

κατὰ τοὺς ἁγίους πατέρας. Τὸ δὲ πολλὰ εἴδη περιέχον

λέγεται γένος οἷον τὸ ζῷον· περιέχει γὰρ ἄνθρωπον,

βοῦν, ἵππον, καὶ ἔστι καθολικώτερον τοῦ εἴδους. Οἱ δὲ

ἅγιοι πατέρες τὸ εἶδος καὶ τὸ γένος ἐκάλεσαν φύσιν καὶ

μορφὴν καὶ οὐσίαν. Ποιεῖ δὲ τὸ εἶδος ἤγουν ἡ φύσις καὶ

ἡ οὐσία καὶ ἡ μορφὴ οὐκ ἄλλον οὐδὲ ἀλλοῖον ἀλλὰ ἄλλο·

ἄλλο γὰρ κατὰ φύσιν λέγομεν τὸν ἄνθρωπον καὶ ἄλλο

τὸν ἵππον, οὐχὶ ἄλλον καὶ ἄλλον. Λέγεται δὲ ἐπὶ τοῦ

εἴδους τοῦτο καὶ αὐτὸ καὶ ἐκεῖνο καὶ τὰ τοιαῦτα, ὅπερ

ἐν τῷ τί ἐστι κατηγορεῖται. Ἡ δὲ διαφορὰ ἀλλοῖον

ποιεῖ· ἀλλοῖον γὰρ ζῷον τὸ λογικὸν καὶ ἀλλοῖον τὸ

ἄλογον καὶ τοιοῦτον καὶ οἷον καὶ ὁποῖον. Ἡ δὲ ἐπου-

σιώδης φωνὴ ἢ ἑνὶ εἴδει ὑπάρχει ἢ πολλοῖς. Καὶ εἰ μὲν ἑνί,

λέγεται ἴδιον, ὡς τὸ γελαστικὸν μόνῳ τῷ ἀνθρώπῳ

ὑπάρχον καὶ τὸ χρεμετιστικὸν μόνῳ τῷ ἵππῳ. Εἰ δὲ

πολλοῖς εἴδεσιν ὑπάρχει, ποιεῖ τὸ συμβεβηκὸς οἷον τὸ

λευκόν· τοῦτο γὰρ ὑπάρχει καὶ ἀνθρώπῳ καὶ ἵππῳ

καὶ κυνὶ καὶ ἄλλοις πολλοῖς εἴδεσι. Καὶ αὗταί εἰσιν αἱ

πέντε φωναί, ὑφ' ἃς ἀνάγεται πᾶσα φιλόσοφος φωνή.

Ταύτας οὖν δεῖ ἡμᾶς γνῶναι, ἑκάστη τις τί σημαίνει καὶ

ἐν τίνι κοινωνοῦσιν ἀλλήλαις καὶ ἐν τίνι διαφέρουσιν.

Εἰσὶ δὲ αὗται· γένος, εἶδος, διαφορά, ἴδιον, συμβεβηκός.

Γένος μὲν τὸ κατὰ πλειόνων καὶ διαφερόντων τῷ

εἴδει ἐν τῷ τί ἐστι κατηγορούμενον τουτέστι λεγόμενον

καὶ κατονομαζόμενον· κατηγορεῖσθαι γάρ ἐστι τὸ κατά

τινος λέγεσθαι. Εἶδος δὲ τὸ κατὰ πλειόνων καὶ διαφερόν-

των τῷ ἀριθμῷ ἐν τῷ τί ἐστι κατηγορούμενον. Διαφορὰ

δὲ ἡ κατὰ πλειόνων καὶ διαφερόντων τῷ εἴδει ἐν τῷ

ποῖόν τί ἐστι κατηγορουμένη καὶ ἐν τῷ ὁρισμῷ λαμ-

βανομένη ὡς οὐσιώδης. Αὕτη δέ ἐστι, ὃ οὐκ ἐνδέχεται

εἶναι καὶ μὴ εἶναι ἐν τῷ αὐτῷ εἴδει καὶ ἀδύνατον μὴ εἶναι

ἐν τῷ εἴδει, οὗ ἐστιν, ὃ καὶ παρὸν σῴζει καὶ ἀπὸν φθείρει.

Καὶ ἀδύνατον αὐτὸ καὶ τὸ ἐναντίον αὐτοῦ εἶναι ἐν τῷ

αὐτῷ εἴδει, οἷον τὸ λογικὸν ἀδύνατον μὴ εἶναι ἐν τῷ

ἀνθρώπῳ· τὸ γὰρ ἄλογον οὐκ ἄνθρωπος. Τοῦτο παρὸν

συνιστᾷ τὴν φύσιν τοῦ ἀνθρώπου καὶ ἀπὸν φθείρει· τὸ

γὰρ ἄλογον οὐκ ἄνθρωπος. Δεῖ οὖν γινώσκειν, ὅτι αὕτη

λέγεται οὐσιώδης καὶ φυσικὴ καὶ συστατικὴ καὶ διαι-

ρετικὴ καὶ εἰδοποιὸς διαφορὰ καὶ οὐσιώδης ποιότης καὶ

φυσικὸν ἰδίωμα καὶ ἰδίωμα φύσεως, ἥτις λέγεται παρὰ

τοῖς φιλοσόφοις ἰδιαίτατα διαφορὰ ὡς ἰδιωτάτη καὶ

αὐτῆς τῆς φύσεως παραστατικὴ τῆς ἐχούσης αὐτήν.

Ἴδιον δέ ἐστι τὸ ἑνὶ εἴδει ὑπάρχον καὶ παντὶ τῷ εἴδει καὶ

ἀεί, ὃ καὶ ἀντιστρέφει· πᾶς γὰρ ἄνθρωπος γελαστικόν,

καὶ πᾶν γελαστικὸν ἄνθρωπος. Συμβεβηκὸς δέ ἐστι τὸ

κατὰ πλειόνων καὶ διαφερόντων τῷ εἴδει ἐν τῷ ποῖόν τί

ἐστι κατηγορούμενον καὶ μὴ λαμβανόμενον ἐν τῷ ὁρισμῷ,

ἀλλὰ δυνάμενον καὶ ὑπάρχειν καὶ μὴ ὑπάρχειν, ὃ οὔτε

παρὸν σῴζει οὔτε ἀπὸν φθείρει. Τοῦτο λέγεται ἐπου-

σιώδης διαφορὰ καὶ ποιότης. Τοῦτο ἢ χωριστόν ἐστιν ἢ

ἀχώριστον· χωριστὸν μέν, ὃ ποτὲ μὲν γίνεται ποτὲ δὲ

ἀπογίνεται ἐν τῇ αὐτῇ ὑποστάσει, ὡς κάθισις, ἀνάκλισις,

στάσις, νόσος, ὑγίεια· ἀχώριστον δέ, ὅπερ οὐσίας μὲν

οὐκ ἔστι συστατικὸν ὡς μὴ ἐν ὅλῳ τῷ εἴδει θεωρούμενον.

Ὅμως ἡνίκα γένηται ἔν τινι ὑποστάσει, ἀδύνατον

χωρισθῆναι αὐτῆς, οἷον ἡ σιμότης, ἡ γρυπότης, ἡ γλαυ-

κότης καὶ τὰ τοιαῦτα. Τοῦτο τὸ ἀχώριστον συμβεβηκὸς

λέγεται καὶ χαρακτηριστικὸν ἰδίωμα· τοῦτο γὰρ τὸ

ἀφόρισμα ἀποτελεῖ τὴν ὑπόστασιν ἤγουν τὸ ἄτομον.

Ἄτομον δέ ἐστι τὸ ἐξ οὐσίας καὶ συμβεβηκότων καθ'

ἑαυτὸ ὑφιστάμενον, ἀριθμῷ τῶν ὁμοειδῶν κεχωρισμένον,

οὐ τὸ τὶ δηλοῦν ἀλλὰ τὸν τινά· περὶ ὧν ἐν τοῖς ἑξῆς ἀκρι-

βέστερον σὺν θεῷ μαθησόμεθα.

{Περὶ διαιρέσεως.}

Διαίρεσίς ἐστιν ἡ πρώτη τομὴ τοῦ

πράγματος, οἷον τὸ ζῷον διαιρεῖται

εἰς λογικὸν καὶ ἄλογον. Ἐπιδιαίρε-

σις δέ ἐστιν ἡ δευτέρα τομὴ τοῦ αὐ-

τοῦ πράγματος, οἷον τὸ ζῷον ἐπιδιαι-

ρεῖται εἰς ἄπουν, δίπουν, τετράπουν,

ἄπουν μὲν ἰχθύν, δίπουν δὲ ἄνθρωπον καὶ

ὄρνεον, τετράπουν βοῦν, ἵππον καὶ τὰ

τοιαῦτα. Ὑποδιαίρεσις δέ ἐστιν ἡ τοῦ

τμηθέντος σκέλους τομὴ

οἷον τὸ ζῷον διαιρεῖ-

ται εἰς λογικὸν καὶ ἄλογον,

τὸ λογικὸν

εἰς θνητὸν καὶ ἀθάνατον. Ἰδοὺ τὸ

πρῶτον διαιρεῖται εἰς δύο σκέλη, εἰς

λογικὸν καὶ ἄλογον. Ἡ δὲ τοῦ ἑνὸς

τῶν σκελῶν διαίρεσις ἡ λέγουσα ‘τὸ

λογικὸν διαιρεῖται εἰς θνητὸν καὶ

ἀθάνατον’ ὑποδιαίρεσίς ἐστιν.

(v. s. 4—10)

Οὐκ ἐπὶ

πάντων δὲ γίνεται διαίρεσις καὶ ἐπι-

διαίρεσις, ἀλλ' ὅτε μὴ πάντα περι-

έχονται ὑπὸ τὴν πρώτην διαίρεσιν,

οἷον τοῦ ζῴου διαιρουμένου εἰς λογι-

κὸν καὶ ἄλογον καὶ ἐν τοῖς

λογικοῖς καὶ ἐν τοῖς ἀλόγοις θεωρεῖ-

ται τὸ δίπουν. Ἀναγκαίως οὖν ἐπι-

διαιροῦμεν ἤγουν δευτέραν διαίρεσιν

τοῦ αὐτοῦ πράγματος ποιούμεθα

ἤγουν τοῦ ζῴου καί φαμεν· Τὸ ζῷον

διαιρεῖται εἰς ἄπουν, δίπουν, τετρά-

πουν.

Διαιρετικοὶ δὲ τρόποι εἰ-

σὶν ὀκτὼ δι' αἰτίαν τοιαύτην· πᾶν γὰρ

διαιρούμενον ἢ καθ' αὑτὸ διαιρεῖται

ἤγουν κατ' οὐσίαν ἢ κατὰ συμβεβη-

κός. Καὶ εἰ μὲν καθ' αὑτὸ ἢ ὡς πρᾶγμα

ἢ ὡς φωνή· καὶ εἰ ὡς πρᾶγμα—ἢ ὡς

γένος εἰς εἴδη, ὡς ὅταν διέλῃς τὸ ζῷον

εἰς λογικὸν καὶ ἄλογον,

—ἢ ὡς εἶδος εἰς ἄτομα, ὡς ὁ ἄν-

θρωπος εἰς Πέτρον καὶ

Παῦλον καὶ τοὺς λοιποὺς κατὰ μέ-

ρος ἀνθρώπους, —ἢ ὡς ὅλον εἰς μέ-

ρη· καὶ τοῦτο διχῶς, ἢ εἰς ὁμοιομερῆ

ἢ εἰς ἀνομοιομερῆ. Καὶ ὁμοιομερὲς

μέν ἐστιν, ὅταν τὰ τμήματα

καὶ τὸ ὄνομα καὶ τὸν ὅρον

τοῦ τε ὅλου καὶ ἀλλήλων δέχωνται,

οἷον ἡ σὰρξ διαιρεῖται εἰς πολλὰς

σάρκας, καὶ ἕκαστον μέρος τῆς σαρκὸς

σὰρξ λέγεται καὶ τὸν ὁρισμὸν τῆς

σαρκὸς ἐπιδέχεται. Ἀνομοιομερὲς δέ

ἐστι τὸ ἀνάπαλιν, ὅταν τὸ τμηθὲν μὴ

ἐπιδέξηται μήτε τὸ ὄνομα μήτε τὸν

ὁρισμὸν μήτε τοῦ ὅλου

μήτε ἀλλήλων, ὡς ἵνα διέλῃς τὸν

Σωκράτην εἰς χεῖρας καὶ πόδας καὶ

κεφαλήν· οὔτε γὰρ

ὁ τμηθεὶς ποῦς ἀπὸ Σωκράτους Σωκρά-

της λέγεται ἢ κεφαλὴ οὔτε τὸν ὁρισ-

μὸν Σωκράτους ἢ τῆς κεφαλῆς ἐπι-

δέχεται. —ἢ ὡς ὁμώνυμος φωνὴ εἰς

διάφορα σημαινόμενα, καὶ οὕτω πάλιν

διχῶς· ἢ γὰρ ὅλον τι σημαίνεται

ὑπὸ τῆς φωνῆς ἢ μέρος. Καὶ ὅλον

μὲν ὡς ἡ κύων φωνή· φέρεται γὰρ κα-

τά τε χερσαίου κυνὸς καὶ ἀστρῴου

καὶ θαλασσίου, ἅπερ ὅλον τί εἰσι

καὶ οὐ μέρος ζῴου· ὡς δὲ μέρος, ὅτε

τὸ τῆς γλώσσης ὄνομα φέρεται κατὰ

τοῦ ἄκρου τοῦ ὑποδήματος καὶ

τοῦ αὐλοῦ καὶ τοῦ γευστικοῦ μο-

ρίου τῶν ζῴων, ἅτινα μέρη εἰσὶ καὶ

οὐχὶ ὅλα. Καὶ οὕτω μὲν καθ' αὑτὸ δι-

αιρεῖται τὸ διαιρούμενον. Κατὰ συμ-

βεβηκὸς δέ—ἢ ὡς οὐσία εἰς συμβε-

βηκότα, ὡς ὅταν εἴπω· Τῶν ἀνθρώπων

οἱ μέν εἰσι λευκοὶ οἱ δὲ μέλανες·

ἄνθρωποι μὲν γὰρ οὐσία, λευκότης δὲ

καὶ μελανία συμβεβηκότα. —ἢ ὡς

συμβεβηκὸς εἰς οὐσίας, ὡς ὅταν εἴ-

πω· Τῶν λευκῶν τὰ μὲν ἔμψυχα τὰ δὲ

ἄψυχα· λευκὸν μὲν γὰρ συμβεβηκός,

ἔμψυχον δὲ καὶ ἄψυχον οὐσίαι. —ἢ

ὡς συμβεβηκὸς εἰς συμβεβηκότα, ὡς

ὅταν εἴπω· Τῶν ψυχρῶν τὰ μὲν λευκὰ

καὶ ξηρὰ τὰ δὲ μελανὰ καὶ ὑγρά· τό

τε γὰρ ψυχρὸν καὶ τὸ λευκὸν καὶ τὸ

μελανὸν καὶ τὸ ὑγρὸν καὶ τὸ ξηρόν,

ἅπαντα συμβεβηκότα. —Ἔστι δὲ καὶ

ἕτερος τρόπος ὡς τὰ ἀφ' ἑνὸς καὶ πρὸς

ἕν. Ἀφ' ἑνὸς μὲν ἀπὸ τῆς ἰατρικῆς

ἰατρικὸν βιβλίον, ἰατρικὸν ἐργαλεῖον·

ἀπὸ γὰρ ἑνός, τῆς ἰατρικῆς, ὠνομάσθη-

σαν ἰατρικά. Πρὸς ἓν δὲ ὑγιεινὸν

φάρμακον, ὑγιεινὸν βρῶμα· πρὸς ἓν

γὰρ βλέπουσι, τὴν ὑγίειαν. Τῶν δὲ

ἀφ' ἑνὸς τὰ μὲν ἔκ τινος αἰτίου λέγε-

ται, ὡς ἡ εἰκὼν τοῦ ἀνθρώπου ἐξ ἀλη-

θινοῦ αἰτίου τοῦ ἀνθρώπου λέγεται,

τὰ δὲ ὡς ἀπό τινος ἐξῃρημένου ὡς ἰα-

τρικὸν σμιλίον καὶ τὰ τοιαῦτα.

Καὶ αὕτη μέν ἐστιν ἡ καθόλου δι-

αίρεσις, καθ' ἣν διαιρεῖται πᾶν διαι-

ρούμενον, ἢ ὡς γένος εἰς εἴδη ἢ ὡς

εἶδος εἰς ἄτομα ἢ ὡς ὅλον εἰς μέρη ἢ

ὡς ὁμώνυμος φωνὴ εἰς διάφορα σημαι-

νόμενα ἢ ὡς οὐσία εἰς συμβεβηκότα ἢ

ὡς συμβεβηκὸς εἰς οὐσίας ἢ ὡς συμβε-

βηκὸς εἰς συμβεβηκότα ἢ ὡς τὰ ἀφ'

ἑνὸς καὶ πρὸς ἕν.

Τινὲς δὲ ἀπαγορεύουσι τὴν ἀπὸ εἴ-

δους εἰς ἄτομα διαίρεσιν μᾶλλον ἀπ-

αρίθμησιν φάσκοντες· πᾶσα γὰρ διαί-

ρεσις εἰς δύο ἢ τρία ἢ σπανίως πάνυ

εἰς τέσσαρα γίνεται. Τὸ δὲ εἶδος εἰς

ἄπειρα τῷ πλήθει διαιρεῖται· ἄπειροι

γὰρ τῷ πλήθει οἱ κατὰ μέρος ἄνθρω-

ποι.

Δεῖ δὲ γινώσκειν, ὡς οὐδὲ ἑνὶ

τρόπῳ τῆς διαιρέσεως θεωρεῖται ἐν

τοῖς τμήμασι τὸ φύσει πρότερον καὶ

ὕστερον οὐδὲ τὸ μᾶλλον καὶ ἧττον.

Ἐν δὲ τοῖς ὡς ἀφ' ἑνὸς καὶ πρὸς

ἓν διαιρουμένοις καὶ τὸ φύσει πρό-

τερον καὶ ὕστερον θεωρεῖται καὶ τὸ

μᾶλλον καὶ ἧττον καὶ ἐξ οὗ ἡ ὀνομα-

σία.

{Περὶ τοῦ φύσει προτέρου.}

Φύσει οὖν πρότερόν ἐστι τὸ συνεισφερόμενον καὶ μὴ

συνεισφέρον καὶ συναναιροῦν καὶ μὴ συναναιρούμενον,

οἷον τὸ ζῷον φύσει πρότερόν ἐστι τοῦ ἀνθρώπου. Ἀναι-

ρουμένου γὰρ καὶ μὴ ὄντος ζῴου ἐξ ἀνάγκης οὐδὲ ἄνθρω-

πος ἔσται· ζῷον γάρ ἐστιν ὁ ἄνθρωπος. Ἀνθρώπου δὲ

ἀναιρουμένου καὶ μὴ ὄντος δυνατὸν εἶναι ζῷον· ἔσται

γὰρ ἵππος, κύων καὶ τὰ τοιαῦτα, ἅτινά εἰσι ζῷα. Πάλιν

εἰσφερομένου ἀνθρώπου πάντως καὶ ζῷον εἰσφέρεται·

ζῷον γάρ ἐστιν ὁ ἄνθρωπος. Ζῴου δὲ εἰσφερομένου οὐ

πάντως εἰσφέρεται ἄνθρωπος ἀλλ' ἢ ἵππος ἢ

κύων ἤ τι τῶν τοιούτων. Οὔτε

οὖν ὁ Πέτρος ἐστὶ φύσει πρότερος τοῦ Παύλου οὔτε τὸ

λογικὸν ζῷον τοῦ ἀλόγου. Πέτρου γὰρ ἀναιρουμέ-

νου καὶ μὴ ὄντος ἔσται Παῦλος· καὶ Παύλου εἰσφερομέ-

νου οὐ συνεισφέρεται Πέτρος, οὔτε Πέτρου εἰσφερο-

μένου συνεισφέρεται Παῦλος, καὶ οὔτε Πέτρος ἐστὶ

μᾶλλον ἤγουν πλέον τοῦ Παύλου ἄνθρωπος ἢ ζῷον οὔτε

Παῦλος τοῦ Πέτρου μᾶλλον. Εὑρίσκεται δὲ φάρμακον

ὑγιεινότερον φαρμάκου καὶ βιβλίον ἰατρικώτερον βιβλίου

ἄλλου.

{Περὶ ὁρισμοῦ.}

Ὁρισμός ἐστι λόγος σύντομος δηλωτικὸς τῆς φύσεως

τοῦ ὑποκειμένου πράγματος τουτέστιν ὁ λόγος ὁ δι'

ὀλίγου σημαίνων τὴν φύσιν τοῦ ὑποκειμένου πράγματος,

οἷον ἄνθρωπός ἐστι ζῷον λογικόν, θνητόν, νοῦ καὶ ἐπι-

στήμης δεκτικόν. Πολλοὶ μὲν γὰρ ἐξέθεντο περὶ φύσεως

ἀνθρώπου λόγους κατεπεκτάδην ἤγουν ἐκτεταμένους καὶ

μεγάλους, ἀλλ' οὔκ εἰσιν ὁρισμοί, διότι οὔκ εἰσι σύντομοι.

Εἰσὶ δὲ καὶ σύντομοι λόγοι ὡς τὰ ἀποφθέγματα, ἀλλ'

ἐπειδὴ οὐ δηλοῦσι φύσιν πράγματος, οὔκ εἰσιν ὁρισμοί.

Καὶ τὸ ὄνομα δὲ πολλάκις δηλοῖ τὴν φύσιν τοῦ ὑποκει-

μένου πράγματος, ἀλλ' οὐκ ἔστιν ὁρισμός· τὸ μὲν γὰρ

ὄνομα μία λέξις ἐστίν, ὁ δὲ ὁρισμὸς λόγος. Λόγος δὲ

ἐκ δύο τὸ ἐλάχιστον σύγκειται λέξεων. Ἔστιν οὖν ὁ μὲν

ὅρος ὄνομα ἐξηπλωμένον, ὄνομα δὲ ὅρος κατὰ σύνοψιν.

Συνίσταται δὲ ὁ ὁρισμὸς ἐκ γένους καὶ συστατικῶν

διαφορῶν ἤγουν οὐσιωδῶν, ὡς ἐπὶ τοῦ ὅρου τοῦ ζῴου·

ζῷον γάρ ἐστιν οὐσία ἔμψυχος αἰσθητική. Ἰδοὺ ἡ μὲν

οὐσία γένος ἐστί, τὸ δὲ ἔμψυχον καὶ αἰσθητικὸν συστα-

τικαὶ διαφοραί. Λαμβάνεται δὲ καὶ ἐξ ὕλης καὶ εἴδους, οἷον

ἀνδριάς ἐστιν ἐκ χαλκοῦ πεποιημένος, ἀνδρὸς εἶδος σημαί-

νων· ὁ μὲν οὖν χαλκὸς ὕλη ἐστί, τὸ δὲ τοῦ ἀνδρὸς εἶδος εἶδος.

Ἀναλογεῖ δὲ ἡ μὲν ὕλη τῷ γένει, τὸ δὲ εἶδος τῇ διαφορᾷ.

Λαμβάνεται δὲ καὶ ἐξ ὑποκειμένου καὶ τέλους, οἷον ἰατρική

ἐστι τέχνη περὶ ἀνθρώπεια σώματα καταγινομένη

ὑγιείας περιποιητική. Ἰδοὺ ὑποκείμενά εἰσι τῇ ἰατρικῇ τὰ

ἀνθρώπεια σώματα, τέλος δὲ αὐτῆς ἡ ὑγίεια.

Ἡ δὲ ὑπογραφὴ ἐκ τῶν ἐπουσιωδῶν σύγκειται ἤγουν

ἰδίων καὶ συμβεβηκότων, οἷον ἄνθρωπός ἐστι γελαστικόν,

ὀρθοπεριπατητικόν, πλατυώνυχον· ταῦτα γὰρ ὅλα

ἐπουσιώδη εἰσί. Διὸ καὶ ὑπογραφὴ λέγεται, ὡς οἷον

σκιάζουσα καὶ οὐ τὴν οὐσιώδη ὕπαρξιν τοῦ ὑποκειμένου

δηλοῦσα ἀλλὰ τὰ παρεπόμενα. Ὁ δὲ ὑπογραφικὸς ὁρισ-

μὸς μικτός ἐστιν ἐξ οὐσιωδῶν καὶ ἐπουσιωδῶν, οἷον

ἄνθρωπός ἐστι ζῷον λογικόν, ὀρθοπεριπατητικόν, πλα-

τυώνυχον.

Εἴρηται δὲ ὁρισμὸς ἀπὸ μεταφορᾶς τῶν τῆς γῆς ὁροθε-

σίων· ὥσπερ γὰρ τὸ ὁροθέσιον χωρίζει τὸ ἴδιον ἑκάστου

ἀπὸ τοῦ ἀλλοτρίου, οὕτω καὶ ὁ ὁρισμὸς τὴν φύσιν ἑκά-

στου χωρίζει ἀπὸ τῆς τοῦ ἑτέρου φύσεως.

Ὑγίεια δὲ ὁρισμοῦ ἐστι τὸ μὴ ἐλλείπειν μήτε πλεονά-

ζειν ταῖς λέξεσι, κακία δὲ τό τε ἐλλείπειν καὶ τὸ πλεονά-

ζειν ταῖς λέξεσι. Τέλειος δὲ ὁρισμός ἐστιν ὁ ἀντιστρέφων

πρὸς τὸ ὁριστόν, ἀτελὴς δὲ ὁ μὴ ἀντιστρέφων. Οὔτε οὖν

ὁ ἐλλείπων ταῖς λέξεσιν ἀντιστρέφει οὔτε ὁ πλεονάζων.

Ὅτε μὲν γὰρ πλεονάσει ταῖς λέξεσι, λείπει τοῖς πράγμα-

σιν· ὅτε δὲ λείψει ταῖς λέξεσι, πλεονάζει τοῖς πράγμασιν.

Ὥστε λέγειν· θαυμαστὸν ἐφεῦρεν ἡ φύσις μηχάνημα,

ἔνδειαν πλουτοῦσαν καὶ πλοῦτον ὑποκρινόμενον ἔνδειαν.

Οἷον ὁ τέλειος ὁρισμὸς τοῦ ἀνθρώπου ‘ζῷον λογικὸν

θνητόν’. Ἰδοὺ ἀντιστρέφει· πᾶν γὰρ ζῷον λογικὸν θνη-

τὸν ἄνθρωπός ἐστι, καὶ πᾶς ἄνθρωπος ζῷόν ἐστι λογικὸν

θνητόν. Ἐὰν οὖν λείψῃ μιᾷ λέξει, πλεονάζει τοῖς πρά-

γμασιν, οἷον ζῷον λογικόν. Ἰδοὺ ἔλειψε τῇ λέξει, οὐ γὰρ

εἶπον ‘θνητόν’, καὶ ἐπλεόνασε τοῖς πράγμασιν, οὐ γὰρ

μόνος ἄνθρωπος ζῷον λογικὸν ἀλλὰ καὶ ἄγγελος,

καὶ οὐκ ἀντιστρέφει. Ἐὰν δὲ εἴπω ‘ζῷον λογικόν, θνη-

τόν, γραμματικόν’, πάλιν οὐκ ἀντιστρέφει· ἐπλεόνασε

γὰρ τῇ λέξει διὰ τοῦ εἰπεῖν ‘γραμματικόν’, ἔλειψε δὲ τοῖς

πράγμασιν. Οὐ πάντα γὰρ ἄνθρωπον ὡρίσατο, ἀλλ' ἦ

μόνον τοὺς γραμματικούς. Πᾶν μὲν γὰρ ζῷον λογικόν,

θνητόν, γραμματικὸν ἄνθρωπός ἐστιν, οὐ πᾶς δὲ ἄνθρω-

πος ζῷον λογικόν, θνητόν, γραμματικόν ἐστιν· οὐ γὰρ

πᾶς ἄνθρωπος γραμματικός ἐστι.

Τέλειοι οὖν ὁρισμοί εἰσιν οἱ ἀντιστρέφοντες πρὸς τὸ

ὁριστόν. Ἀλλ' ἐπεὶ καὶ τὸ ἴδιον ἀντιστρέφει πρὸς τὸ

οὗ ἐστιν ἴδιον—εἴ τι γὰρ ἄνθρωπος, τοῦτο γελαστικόν,

καὶ εἴ τι γελαστικόν, τοῦτο ἄνθρωπος—, δεῖ ἡμᾶς

προσδιορισαμένους εἰπεῖν, ὅτι τέλειοι ὁρισμοί εἰσιν οἱ

ἐκ γένους καὶ συστατικῶν διαφορῶν παραλαμβανόμενοι

καὶ μήτε ἐλλείποντες τῇ λέξει μήτε πλεονάζοντες καὶ

ἀντιστρέφοντες πρὸς τὸ ὁριστόν. Ὡσαύτως δὲ καὶ οἱ

λαμβανόμενοι ἐκ τοῦ συναμφοτέρου, τοῦ τε ὑποκειμένου

καὶ τοῦ τέλους, τέλειοί εἰσι, καὶ οἱ ἐκ τοῦ συναμφοτέρου,

τῆς τε ὕλης καὶ τοῦ εἴδους, ἔστι δὲ ὅτε καὶ οἱ ἐκ μόνου τοῦ

ὑποκειμένου, ὅταν τὸ ὑποκείμενον ἐκεῖνο οὐχ ὑπόκειται

ἑτέρᾳ τέχνῃ ὡς ἡ ὕελος τῇ ὑελοψικῇ, καὶ ἐκ τοῦ τέλους

μόνου, ὅταν τὸ τέλος ἐκεῖνο οὐ δύναται τέλος εἶναι ἑτέρας

τέχνης ὡς ἐπὶ τῆς ναυπηγικῆς. Ὥστε ἐκ πάντων τού-

των δεῖ γνῶναι, ὅτι τελειότης ἐστὶν ὅρου τὸ ἀντιστρέφειν.

Διαφέρει δὲ ὁρισμὸς ὅρου τῷ καθολικωτέρῳ καὶ μερι-

κωτέρῳ· ὁ γὰρ ὅρος καθολικώτερός ἐστι τοῦ ὁρισμοῦ.

Ὁ μὲν γὰρ ὅρος δηλοῖ τὸ ὁροθέσιον, δηλοῖ δὲ καὶ

τὴν ἀπόφασιν, ὥς φαμεν ‘ὥρισεν ὁ βασιλεύς’, δηλοῖ καί,

εἰς ὃν ἀναλύεται ἡ πρότασις, ὡς ἐν τοῖς ἑξῆς σὺν θεῷ

μαθησόμεθα, δηλοῖ δὲ καὶ τὸν ὁρισμόν. Ὁ δὲ ὁρισμὸς

μόνον δηλοῖ τὸν λόγον τὸν σύντομον, τὸν δηλωτικὸν τῆς

φύσεως τοῦ ὑποκειμένου πράγματος.

Δεῖ δὲ γινώσκειν, ὅτι ἐπὶ τῆς οὐσίας μόνης λαμβάνεται

ὁρισμὸς καὶ τῶν εἰδῶν αὐτῆς. Οὔτε δὲ ἀτόμου οὔτε

συμβεβηκότων δυνάμεθα ποιήσασθαι ὁρισμὸν ἀλλ' ὑπο-

γραφήν, διὰ τὸ τὸν ὁρισμὸν ἐκ γένους καὶ συστατικῶν δια-

φορῶν συγκεῖσθαι, τὴν δὲ ὑπογραφὴν ἐξ ἐπουσιωδῶν.

{Περὶ γένους.}

Ἰστέον, ὡς ἐπὶ τῶν ὁμωνύμων τρία δεῖ ζητεῖν. Ἐάν

ἐστι τῶν ὁμωνύμων, καὶ πόσα σημαίνει καὶ περὶ ποίου

αὐτῶν ἐστιν ὁ λόγος. Δεῖ οὖν πρότερον εἰπεῖν, τί ἐστιν

ὁμώνυμον. Ὁμώνυμα οὖν εἰσιν, ὅταν δύο ἢ καὶ πλείονα

ἓν ἔχουσιν ὄνομα, ἕκαστον δὲ αὐτῶν ἄλλο τι σημαίνει

καὶ ἄλλης οὐσίας ἐστὶν ἤγουν ἕτερον ὁρισμὸν δέχεται, ὡς

καὶ νῦν ἐπὶ τοῦ γένους· τὸ γὰρ γένος τῶν ὁμωνύμων

ἐστί. Λέγεται γὰρ γένος πρῶτον μὲν τὸ ἀπὸ τῆς πατρίδος

καὶ τοῦ τεκόντος, καὶ ἕκαστον αὐτῶν διχῶς· ἢ προσεχῶς

ἢ πόῤῥω. Ἀπὸ μὲν τῆς προσεχοῦς πατρίδος, ὡς λέγεταί

τις Ἱεροσολυμίτης, ἀπὸ δὲ τῆς πόῤῥω Παλαιστινός.

Ὁμοίως ἀπὸ τοῦ προσεχοῦς τεκόντος, ὡς ὅταν ὁ Ἀχιλ-

λεὺς υἱὸς ὢν τοῦ Πηλέως λέγεται Πηλεΐδης, ἀπὸ δὲ τοῦ

πόῤῥω, ὡς ὅταν ὁ αὐτὸς Ἀχιλλεὺς ἀπὸ τοῦ πάππου

αὐτοῦ Αἰακοῦ Αἰακίδης· οὗτος γὰρ ἦν τοῦ Πηλέως

πατήρ. Λέγεται πάλιν γένος ἡ ἑνὸς πρὸς πολλοὺς τοὺς ἐξ

αὐτοῦ σχέσις, ὡς ὅταν πάντες οἱ ἔχοντες τὸ καταγώγιον

ἐξ Ἰσραὴλ λέγονται Ἰσραηλῖται. Περὶ μὲν οὖν τῶν

προειρημένων γενῶν οὐκ ἔστι λόγος τοῖς φιλοσόφοις.

Λέγεται πάλιν γένος, ᾧ ὑποτάσσεται τὸ εἶδος, οἷον ὑπὸ

τὸ ζῷόν ἐστιν ἄνθρωπος, ἵππος καὶ ἕτερα εἴδη· τὸ οὖν

ζῷον γένος ἐστί. Περὶ τούτου τοῦ γένους παρὰ τοῖς

φιλοσόφοις ὁ λόγος. Γένος οὖν ἐστι τὸ κατὰ πλειόνων καὶ

διαφερόντων τῷ εἴδει ἐν τῷ τί ἐστι κατηγορούμενον,

ὥσπερ τὸ ζῷον γένος ὂν κατηγορεῖται ἀνθρώπου καὶ

ἵππου καὶ βοὸς καὶ ἄλλων πλειόνων ἐν τῷ τί ἐστιν,

ἅτινα τῷ εἴδει διαφέρουσιν ἀλλήλων· ἕτερον γὰρ εἶδος

ἀνθρώπου καὶ ἄλλο ἵππου καὶ ἄλλο βοός. Ἐν τῷ τί δέ

ἐστι κατηγορεῖται. Ἐρωτώμενοι γὰρ ‘τί ἐστιν ἄνθρω-

πος’, φαμὲν ‘ζῷον’. Ὁμοίως καὶ ἵππος· ἐρωτώμενοι

‘τί ἐστιν’, λέγομεν‘ ζῷον’. Ὥστε γένος ἐστίν, ᾧ ὑπό-

κειται τὸ εἶδος. Τὸ γὰρ γένος εἰς εἴδη διαιρεῖται καὶ

καθολικώτερον τοῦ εἴδους ἐστὶ καὶ περιέχει τὰ εἴδη καὶ

ἐπάνω αὐτῶν ἐστιν.

Χρὴ γὰρ γινώσκειν, ὡς ἐπάνω λέγεται τὸ καθολικώτε-

ρον, ὑποκάτω δὲ καὶ ὑποκείμενον πρὸς κατηγορίαν τὸ μερι-

κώτερον. Ἔστι γὰρ ὑποκείμενον πρὸς ὕπαρξιν ὡς ἡ

οὐσία, ὑπόκειται γὰρ πρὸς ὕπαρξιν τῷ συμβεβηκότι·

ἐν αὐτῇ γὰρ ὑφίσταται τὸ συμβεβηκός. Καὶ ἔστιν ὑπο-

κείμενον πρὸς κατηγορίαν τὸ μερικόν· κατηγορεῖται γὰρ

τὸ μὲν γένος τοῦ εἴδους καὶ τὸ εἶδος τῶν ἀτόμων. Δῆλον

δὲ ὡς καθολικώτερόν ἐστι τὸ γένος τοῦ εἴδους καὶ τὸ

εἶδος τῶν ἀτόμων, περὶ ὧν ἀκριβέστερον ἐν τοῖς ἑξῆς

σὺν θεῷ μαθησόμεθα. Νῦν δὲ εἰπόντες περὶ τοῦ γένους

εἴπωμεν καὶ περὶ τοῦ εἴδους.

{Περὶ εἴδους.}

Καὶ τὸ εἶδος δὲ τῶν ὁμωνύμων ἐστίν, δισσῶς λεγό-

μενον· λέγεται γὰρ εἶδος καὶ ἡ ἑκάστου μορφή, καθ' ὃ

εἴρηται· «Πρῶτον μὲν εἶδος ἄξιον τυραννίδος». Ἔστι

πάλιν εἶδος τὸ οὐσιῶδες τὸ τασσόμενον ὑπὸ τὸ γένος.

Καὶ πάλιν εἶδός ἐστιν, οὗ κατηγορεῖται τὸ γένος ἐν τῷ τί

ἐστι. Καὶ πάλιν εἶδός ἐστι τὸ κατὰ πλειόνων καὶ διαφε-

ρόντων τῷ ἀριθμῷ ἐν τῷ τί ἐστι κατηγορούμενον. Ἀλλ'

αἱ μὲν πρῶται δύο ὑπογραφαὶ κατὰ τὴν σχέσιν μόνον

διαφέρουσιν ὡς ἀνάβασις καὶ κατάβασις καὶ ἁρμόζουσιν

ἐπὶ παντὸς εἴδους. Ἡ δὲ τρίτη καὶ τελευταία ὑπογραφὴ

μόνον ἐπὶ τοῦ εἰδικωτάτου εἴδους τοῦ προσεχῶς ἐπάνω

τῶν ἀτόμων ὄντος, τοῦ περιέχοντος τὰς ὑποστάσεις,

ὡς λέγομεν τὸ εἶδος τοῦ ἀνθρώπου. Εἴπομεν οὖν, ὡς

τὸ γένος τρισσῶς λέγεται·

ἀπὸ τοῦ

τεκόντος

καὶ ἀπὸ τῆς πα-

τρίδος

καὶ καθ' ἑκάτερον διχῶς

καὶ κατὰ τρίτον τρόπον,

ᾧ ὑποτάσσεται τὸ

εἶδος.

Καὶ τὸ εἶδος δὲ δισσῶς λέ-

γεται· ὡς ἡ ἑκάστου μορφὴ καθ' ἕνα

τρόπον,

κατὰ δεύ-

τερον τρόπον, οὗ κατηγορεῖται

τὸ γένος, τὸ καὶ ὑπὸ

τὸ γένος τασσόμενον ὡς ἐξ

αὐτοῦ διαιρούμενον.

Περὶ τούτου τοῦ γένους καὶ τοῦ

εἴδους παρὰ τοῖς φιλοσόφοις ὁ

λόγος.

Ἐπειδὴ δὲ καὶ περὶ γένους διαλεγόμενοι τοῦ εἴδους ἐμνημονεύσαμεν

εἰπόντες ‘γένος ἐστὶ τὸ διαιρούμενον εἰς εἴδη’, καὶ πάλιν περὶ τοῦ εἴδους

διαλεγόμενοι τοῦ γένους ἐμνημονεύσαμεν εἰπόντες ‘εἶδός ἐστι τὸ ἐκ τοῦ

γένους διαιρούμενον’, χρὴ γινώσκειν, ὅτι ὥσπερ περὶ πατρὸς λέγοντες

ἐξ ἀνάγκης καὶ υἱοῦ μνημονεύομεν—οὗτος γάρ ἐστι πατὴρ ὁ ἔχων

υἱόν—καὶ περὶ υἱοῦ διαλεγόμενοι ἐξ ἀνάγκης καὶ πατρὸς μνημονεύο-

μεν—οὗτος γάρ ἐστιν υἱὸς ὁ ἔχων πατέρα—, οὕτω καὶ ἐνταῦθα ἀδύ-

νατον περὶ τοῦ γένους διαλαβεῖν ἐκτὸς τοῦ εἴδους ἢ περὶ τοῦ εἴδους

ἐκτὸς τοῦ γένους· τὸ γὰρ γένος εἰς εἴδη διαιρεῖται πάντως, καὶ τὸ μὴ

ἔχον εἴδη ἐξ αὐτοῦ διαιρούμενα οὐκ ἔστι γένος. Καὶ τὰ εἴδη ἐκ τοῦ γένους

διαιροῦνται, καὶ τὰ μὴ ἔχοντα γένος οὔκ εἰσιν εἴδη.

Καὶ ὥσπερ ὁ πρῶτος ἄνθρωπος ἤγουν ὁ Ἀδὰμ μὴ ἐσχηκὼς πατέρα οὐ

λέγεται υἱός, λέγεται δὲ πατήρ, ἔσχε γὰρ υἱούς· ὁ δὲ Σὴθ καὶ υἱὸς λέγεται

τοῦ τεκόντος αὐτόν, ἔσχε γὰρ πατέρα τὸν Ἀδάμ, καὶ πατὴρ λέγεται τοῦ

τεχθέντος ἐξ αὐτοῦ, ἐγέννησε γὰρ τὸν Ἐνώς· ὁ δὲ Ἄβελ υἱὸς μὲν λέγεται,

ἔσχε γὰρ πατέρα τὸν Ἀδάμ, πατὴρ δὲ οὐ λέγεται, οὐ γὰρ ἔσχεν υἱόν, —

οὕτω καὶ ἐπὶ τοῦ γένους καὶ τοῦ εἴδους. Τὸ πρῶτον γένος, ὅπερ οὐ

διαιρεῖται ἀπὸ ἑτέρου γένους οὐδὲ ἔχει πρὸ αὐτοῦ γένος, γένος μόνον

ἐστὶ καὶ οὐκ ἔστιν εἶδος καὶ λέγεται γενικώτατον γένος, ὃ καὶ ὁριζόμενοί

φασιν· Γενικώτατον γένος ἐστίν, ὃ γένος ὂν οὐκ ἔστιν εἶδος διὰ τὸ μὴ

ἔχειν ἐπάνω αὐτοῦ γένος. Τὰ δὲ ἐξ αὐτοῦ διαιρούμενα, ἐὰν ἔχωσιν

ὑποκάτω αὐτῶν ἄλλα εἴδη ἐξ αὐτῶν διαιρούμενα, καὶ εἴδη εἰσὶ τῶν πρὸ

αὐτῶν ἤγουν τῶν ἐπάνω, ἐξ ὧν τέμνονται, καὶ γένη τῶν ἐξ αὐτῶν τεμνο-

μένων ἤγουν τῶν ὑποκάτω καὶ λέγονται καὶ γένη καὶ εἴδη ὑπάλληλα. Τὰ δὲ

εἴδη τὰ ἔσχατα καὶ κατώτερα τὰ μὴ ἔχοντα ὑποκάτω αὐτῶν ἄλλα

εἴδη τουτέστι μὴ περιέχοντα εἴδη ἀλ-

λὰ ἄτομα ἤγουν ὑποστάσεις οὐ

λέγονται γένη ἀλλ' εἴδη μόνον·

ἀδύνατον γὰρ ῥηθῆναι γένος

τὸ μὴ περιέχον εἴδη.

Λέγεται

οὖν τὸ εἶδος τὸ μὴ περιέχον

εἴδη ἀλλ' ὑποστάσεις εἰδικώτα-

τον εἶδος, διότι εἶδος ὂν οὐκ

ἔστι καὶ γένος, ὥσπερ τὸ γένος

τὸ μὴ ὂν καὶ εἶδος λέγεται γε-

νικώτατον γένος.

Χρὴ δὲ εἰδέναι, ὡς ἐξ ἀνάγ-

κης τὰ εἴδη καὶ τὸ

ὄνομα καὶ τὸν ὁρισμὸν τοῦ γέ-

νους δέ-

χονται καὶ τοῦ γένους τοῦ

γένους αὐτῶν ἕως τοῦ γενικωτά-

του. Ἀλλήλων δὲ τὰ εἴδη οὐ δύ-

νανται τὸν ὁρισμὸν δέξασθαι.

(v. i. 138 s)

(v. i. 125—127)

Ἵνα οὖν σαφέστερον

ᾖ τὸ λεγόμενον, οὕτως εἴπωμεν·

Ὄν ἐστι πρᾶγμα αὐθύπαρκτον

καὶ μὴ δεόμενον ἑτέρου πρὸς

σύστασιν ἢ τὸ μὴ καθ' ἑαυτὸ δυ-

νάμενον εἶναι ἀλλ' ἐν ἑτέρῳ

ἔχον τὴν ὕπαρξιν. Οὐσία

δέ ἐστι πρᾶγμα αὐθύπαρκτον καὶ

μὴ δεόμενον ἑτέρου πρὸς σύστα-

σιν μόνον. Ἰδοὺ οὐκ ἐδέξατο ἡ

οὐσία ὅλον τὸν ὁρισμὸν τοῦ ὄν-

τος. Ὥστε τὸ ὂν οὐκ ἔστι γένος

τῆς οὐσίας οὔτε ἡ οὐσία εἶδος

τοῦ ὄντος· τὸ γὰρ εἶδος ὅλον

ἀπαραλείπτως τὸν ὁρισμὸν τοῦ

γένους αὐτοῦ δέχεται. Ἀλλ' οὐ-

δὲ τὸ συμβεβηκός ἐστιν εἶδος

τοῦ ὄντος. Οὐδὲ γὰρ δέχεται

ὅλον τὸν ὁρισμὸν αὐτοῦ ἀλλὰ

τὸ ἥμισυ. Συμβεβηκὸς

γάρ ἐστι πρᾶγμα τὸ μὴ καθ'

ἑαυτὸ δυνάμενον εἶναι ἀλλ' ἐν

ἑτέρῳ ἔχον τὴν ὕπαρξιν μόνον.

Ἰδοὺ οὔτε ἡ οὐσία δέχεται ὅλον

τὸν ὁρισμὸν τοῦ ὄντος οὔτε τὸ

συμβεβηκός, ἀλλ' ἡ μὲν οὐσία τὸ

ἥμισυ καὶ τὸ συμβεβηκὸς τὸ ἄλλο

ἥμισυ. Ὥστε εἰ καὶ τέμνεται τὸ

ὂν εἰς οὐσίαν καὶ συμβεβηκός,

ἀλλ' οὐκ ἔστι γένος αὐτῶν.

Ἡ οὐσία δὲ τέμνεται εἰς σῶ-

μα καὶ ἀσώματον. Ἰδοὺ τὸ σῶμα

καὶ τὸ ἀσώματον εἴδη εἰσὶ τῆς

οὐσίας· ἕκαστον γὰρ αὐτῶν καὶ

τὸ ὄνομα καὶ τέλειον τὸν ὅρον

τῆς οὐσίας ἐπιδέχεται.

Ὥστε ἡ οὐσία οὐκ

ἔστιν εἶδος μὴ ἔχουσα ἐπάνω

αὐτῆς γένος, ἀλλ' αὐτή ἐστι

πρῶτον καὶ γενικώτατον γένος.

(v. s. 128—131)

Πάλιν τὸ σῶμα τέμνεται εἰς ἔμψυχον καὶ ἄψυχον· ἰδοὺ πάλιν τὸ σῶμα

εἶδος ὂν τῆς οὐσίας γένος ἐστὶ τοῦ ἐμψύχου καὶ τοῦ ἀψύχου. Τὸ ἔμψυχον

πάλιν διαιρεῖται εἰς αἰσθητικὸν καὶ ἀναίσθητον. Αἰσθητικὸν μὲν οὖν ἐστι

τὸ ζῷον τὸ ζωὴν καὶ αἴσθησιν ἔχον, ἀναίσθητον δὲ τὸ φυτόν· οὐ γὰρ

ἔχει αἴσθησιν. Ἔμψυχον δὲ λέγεται τὸ φυτὸν διὰ τὸ ἔχειν θρεπτικὴν καὶ

αὐξητικὴν καὶ γεννητικὴν δύναμιν. Τὸ ζῷον πάλιν τέμνεται εἰς λογικὸν

καὶ ἄλογον, τὸ λογικὸν εἰς θνητὸν καὶ ἀθάνατον, τὸ θνητὸν εἰς ἄνθρωπον,

ἵππον, βοῦν καὶ τὰ τοιαῦτα, ἅτινα οὐκέτι τέμνεται εἰς ἄλλα εἴδη ἀλλ'

εἰς ἄτομα ἤγουν ὑποστάσεις· διαιρεῖται γὰρ ὁ ἄνθρωπος εἰς Πέτρον,

Παῦλον, Ἰωάννην καὶ τοὺς λοιποὺς κατὰ μέρος ἀνθρώπους,…

οὔκ…

…