De fide et lege naturae

Πᾶσα γραφὴ θεόπνευστος καὶ ὠφέλιμος ἀρχὴν ἔχουσα καὶ πηγὴν τῆς εὐσεβείας ἀληθείας τὸ πνεῦμα τῆς ἀληθείας εὐσεβείας . ἀπὸ γὰρ τοῦ ἁγίου καὶ προσκυνητοῦ πνεύματος ὥσπερ ἀπό τινος εὐθαλοῦς καὶ γονίμου πηγῆς πάντα πηγάζει τὰ θεῖα βαθεῖα νάματα. καὶ ὅσα ὁ νόμος διαγορεύει, ὅσα προφῆται θεσπίζουσιν, ὅσα ἀπόστολοι κηρύττουσι, πάντα ταῦτα ταῦτα πάντα τῷ ἁγίῳ πνεύματι ἀληθινῶς ἀπεικάζεται καὶ ἐπιγράφεται. πάντα γὰρ ἐνεργεῖ τὸ ἓν καὶ τὸ αὐτὸ πνεῦμα διαιροῦν διαιρῶν ἰδίᾳ ἑκάστῳ, καθὼς βούλεται. διὰ τοῦτο πάντα ἀπαστράπτει ἀ Blattausfall. τὰ κάλλη τῆς εὐσεβείας καὶ λάμπουσιν οἱ λόγοι τῆς ἀληθείας καὶ βρύουσι θησαυροὶ τῆς ἐνθέου σοφίας· θησαυροὶ οὐκ ἐν γῇ κατακρυπτόμενοι , ἀλλʼ ἐν τῷ βάθει τῆς εὐσεβείας θεωρούμενοι· θησαυροὶ ψυχὰς εὐφραίνοντες, ἐννοίας φωτίζοντες, τὴν οἰκουμένην ἐπιστρέφοντες, πᾶσαν τοῦ Ἀδὰμ τὴν πτωχείαν πλουτίζοντες. ὥσπερ γὰρ εἰς πολλὴν εἰς πολλὴν γὰρ κατηνέχθη ταπείνωσιν ὁ τὸ πρωτότυπον κάλλος τῆς εὐσεβείας ἀποδυσάμενος ἀποδυσάμενος τῆς εὐσεβείας , οὕτως ὁ τῇ εὐσεβείᾳ συζῶν καὶ ταῖς ἀρεταῖς κομῶν πλουτεῖ καὶ ἀγάλλεται οὕτως οὕτω διὰ τῆς σωτῆρος ἡμῶν τοῦ θεοῦ λόγου συγκαταβάσεως ἐπλουτίσθη Läßt eine Lücke von ca. 21 Buchstaben. Zeichen dafür, dass der Korrektor eine Handschrift der a-Gruppe vor sich hatte? Oder wird in der b-Gruppe, wo der Text vorhanden ist, die Lücke durch eine aus 1Kor 1,5 erschlossene Formulierung ergänzt? Die a-Lesart paßt zum etwas später kommenden ὁ πλουτῶν τῷ λόγῳ τῆς ἀληθείας, ὁ κομῶν ταῖς ἀρεταῖς. . καὶ μαρτυρεῖ Παῦλος ὧδέ πη πῶς λέγων· εὐχαριστῶ τῷ θεῷ, ὅτι ἐν παντὶ ἐπλουτίσθητε ἐν αὐτῷ, ἐν παντὶ λόγῳ καὶ πάσῃ γνώσει. ὁ γὰρ θεοῦ λόγον δεχόμενος πλουτεῖ, ὁ δὲ μὴ δεχόμενος θεοῦ λόγον πτωχεύει. καὶ μαρτυρεῖ Ἡσαΐας Ἱερεμίας λέγων· καί εἶπον· ἴσως ἴσος πτωχοί εἰσι, διὰ τοῦτο οὐ δύνανται δύναται ἀκούειν λόγον κυρίου. ἀλλʼ ὁ μὲν πτωχεύων ὀνειδίζεται ὀνιδίζεται , ὁ δὲ πλουτῶν ἀγάλλεται, ὁ πλουτῶν τῷ λόγῳ τῆς ἀληθείας, ὁ κομῶν ταῖς ἀρεταῖς τῆς ἐγκάρπου φιλοσοφίας· οἷος ἦν ὁ Δαυῒδ Δαυῒδ ὁ λέγων· ἐγὼ δὲ ὡσεὶ ἐλαία κατάκαρπος ἐν τῷ οἴκῳ τοῦ θεοῦ. ἐλαία ἐλαίον κατάκαρπος , οὐ φύλλοις κομῶσα, ἀλλὰ καρποῖς καρποὺς εὐσεβείας βρύουσα βρίθουσα . ἔστι γὰρ ψυχὴ πολλάκις πολλάκης κομῶσα μὲν τοῖς κλάδοις καὶ τοῖς φύλλοις, καρπὸν δὲ μὴ φέρουσα, ὡς περὶ τοῦ Ἰσραήλ Ἱερεμίας ἔλεγεν Ἱερεμίας ἔλεγε περὶ τοῦ Ἰσραήλ · ἄμπελος εὐκληματοῦσα ὁ Ἰσραήλ· Zitat falsch zugeschrieben. εὐκληματοῦσα, οὐκ εὐκαρποῦσα. ἀλλʼ ἐκείνη μὲν ἡ ἄμπελος τοιαύτη, ὁ δὲ προφήτης ἀγάλλεται λέγων· ἐγὼ δὲ ὡσεὶ ἐλαία κατάκαρπος, οὐκ ἐν τοῖς ἔξω κομῶσα, ἀλλʼ ἐν ἀλλὰ τοῖς ἔσω βρύουσα βρίθουσα , ἐν τῷ οἴκῳ τοῦ θεοῦ ἐλαία κατάκαρπος· οὐδὲ οὐδὲν γάρ ἐστι καλὸν τὸ ἔξω τοῦ οἴκου τοῦ θεοῦ πολιτεύεσθαι.

εὑρήσεις εὑρήσης γοῦν πολλοὺς καὶ ἐκτὸς τοῦ λόγου τῆς ἀληθείας ἔργοις ἀγαθοῖς κατὰ τὸ φαινόμενον διαλάμποντας· εὑρήσεις ἂν ἄνδρας συμπαθεῖς, ἐλεήμονας, δικαιοσύνῃ προσέχοντας· ἀλλʼ οὐδεὶς καρπὸς τοῖς ἔργοις αὐτῶν , ἐπειδὴ ἠγνόησαν ἠγνώησαν τὸ ἔργον τῆς ἀληθείας. καλὰ μὲν γὰρ καὶ τὰ ἔργα, ἀλλὰ δεῖ προηγεῖσθαι τὸ ἔργον τῶν ἔργων τὸ ἀνώτατον ἀνώτατον ἡ πίστις . καὶ γὰρ Ἰουδαίων ποτὲ λεγόντων πρὸς τὸν κύριον· τί ποιήσομεν ποιήσωμεν , ἵνα ἐργασώμεθα τὰ ἔργα τοῦ θεοῦ; ἀπεκρίνατο πρὸς αὐτούς· Τοῦτό ἐστι τὸ ἔργον τοῦ θεοῦ, ἵνα πιστεύσητε εἰς ὃν ἀπέστειλεν ἐκεῖνος. ὁρᾷς ὅρᾳ ὅρα , πῶς τὴν πίστιν ἔργον ἐκάλεσεν; οὐκοῦν ἅμα ἐπίστευσας, ἅμα καὶ τοῖς ἔργοις ἐκόμασας ἐκόμησας , οὐχ ὅτι δὲ ἐλλείπει ἐλλείπῃ πρὸς τὰ ἔργα, ἀλλʼ ὅτι καθʼ ἑαυτὴν ἡ πίστις πλήρης πλήρις ἐστὶν ἔργων ἀγαθῶν ἀγαθῶν ἔργων ἀγαθῶν ; τὰ μὲν γὰρ ἔργα εἰς ἀνθρώπους καὶ ἐξ ἀνθρώπων, ἡ δὲ πίστις οὐκ οὐκ ἐξ ἀνθρώπων πρὸς τὸν θεόν· ἡ πίστις τὸν τὸ ἐπιστρεφόμενον πολίτην οὐρανῶν ἀποδείκνυσιν· ἡ πίστις τὸν ἀπὸ γῆς ἄνθρωπον θεοῦ συνόμιλον ἀπεργάζεται· οὐδέν ἐστιν ἔξω πίστεως ἀγαθόν. ἐοίκασι δέ μοι, ἀδελφοί, ἵνα εἰκόνι εἰκόνη τινὶ χρήσωμαι χρήσομαι τοῦ λόγου, ἐοίκασιν οἱ ἔργοις κομῶντες ἀγαθοῖς καὶ τὸν θεὸν τῆς εὐσεβείας ἀγνοήσαντες λειψάνοις νεκρῶν καλὰ μὲν ἐνδεδυμένοις, αἴσθησιν δὲ τῶν καλῶν οὐκ ἔχουσι. τί γὰρ ὄφελος ὤφελος ψυχῆς νεκρᾶς τῷ μὲν θεῷ λόγῳ νενεκρωμένης λόγων νεκρωμένης , τοῖς δὲ ἀγαθοῖς ἔργοις περιβεβλημένης· τὰ ἔργα ἐπʼ ἐλπίδι γίνεται ἀμοιβῆς καὶ στεφάνων. εἰ δὲ τὸν ἀγωνοθέτην ἀγονοθέτην ἀγνοεῖς, ὑπὲρ τίνος ἀθλεῖς; οὐ δεῖ μὲν τὴν πίστιν γυμνὴν εἶναι τῶν ἔργων, ἵνα μὴ ὑβρίζηται ὑβρίζεται · πλὴν ἀνωτέρα τῶν ἔργων ἡ πίστις. ὥσπερ γὰρ ἐν τιμῇ τημῇ τοῖς ἀνθρώποις ἔδει ἔδει πρῶτον προηγεῖσθαι τὸ ζῇν καὶ οὕτως τὸ τρέφεσθαι – τὸ γὰρ συνέχον συνέχων τὴν ζωὴν ἡμῶν ἐστὶν ἡ τροφή –, οὕτως δεῖ δὴ προηγεῖσθαι ἡμῶν τῆς ζωῆς τὴν εἰς τὸν Χριστὸν ἐλπίδα, τρέφεσθαι δὲ καὶ τοῖς ἔργοις τοῖς ἀγαθοῖς. τὸν μὴ τρεφόμενον καθʼ ἑκάστην ἡμέραν καθʼ ἑκάστην ἐγχωρεῖ ζῇν ζωὴν πολλάκις, τὸν δὲ μὴ ζῶντα οὐκ ἐγχωρεῖ ζῇν τρέφεσθαι. ἐνήστευσε Μωϋσῆς ἡμέρας τεσσαράκοντα, ἀλλʼ ἐπειδὴ εἶχεν ἐν ἑαυτῷ τὸν ζῶντα λόγον, οὐδὲν αὐτὸν ἐζημίωσεν ἡ τῶν γηΐνων ἔνδεια. οὕτως καὶ ἐπὶ τῆς κατὰ τὴν ψυχὴν καταστάσεως· δεῖ μὲν τοῖς ἔργοις τρέφεσθαι, δεῖ δὲ πρὸ τῶν προτῶν πρωτῶν ἔργων τὴν πίστιν ἐνδύεσθαι· ἄνευ πίστεως τὸν ἐργαζόμενον ἔργα δικαιοσύνης οὐ δύνῃ παραστῆσαι ζήσαντα, ἄνευ δὲ ἔργων τὸν πιστὸν δύναμαι δεῖξαι καὶ ζήσαντα καὶ βασιλείας οὐρανῶν ἀξιωθέντα. οὐδεὶς ἄνευ πίστεως ἔζησεν· ὁ δὲ λῃστὴς πιστεύσας μόνον ἐδικαιώθη παρὰ τῷ φιλανθρώπῳ θεῷ . καὶ μή μοι λέγε· οὐκ ἔσχε καιρὸν πολιτεύσασθαι πολιτεύεσθαι καλῶς . οὐδὲ γὰρ ἐγὼ τοῦτο φιλονεικῶ, ἀλλʼ ἐκεῖνο ἐκεῖνω μόνον παρέστησα, ὅτι ἡ πίστις μόνη καθʼ ἑαυτὴν ἔσωσεν. εἰ γὰρ ἐπέζησε τῇ πίστει καὶ ἔργων ἠμέλησεν, ἐξέπιπτε τῆς σωτηρίας. τὸ δὲ σκοπούμενον νῦν καὶ ζητούμενον, ὅτι καὶ ἡ πίστις καθ’ ἑαυτὴν ἔσωσεν, ἔργα δὲ καθʼ ἑαυτὰ οὐδαμοῦ τοὺς ἐργάτας ἐδικαίωσεν ἐδικαίωσαν . καὶ θέλεις θέλης ἰδεῖν ἀκριβῶς, ὅτι ἔργα ἄνευ πίστεως οὐ ζωοποιεῖ;

μεμαρτύρητο Κορνήλιος ἐπὶ ἐλεημοσύναις ἐλαιημοσύναις καὶ προσευχαῖς· ἀλλὰ Χριστὸν ἠγνόει θεῷ θεὸν μὲν πιστεύων, τὸν δὲ τοῦ θεοῦ θεὸν λόγον οὐδέπω μεμαθηκώς. καὶ ἐπειδὴ ἔργα ἦν καλὰ πολλὰ καὶ θαυμαστὰ, ἤρεσκε μὲν τῷ τῶν ἀγαθῶν βραβευτῇ καὶ ἐραστῇ θεῷ· ἀλλʼ ἐπειδὴ ἐπειδὴ ἐπεὶ εἶδεν ὁ τῆς δικαιοσύνης καὶ τῆς ἀληθείας ἀληθείας μέγας ὀφθαλμὸς, ὁ ἀπροσωπόληπτος καὶ δίκαιος κριτὴς ὀφθαλμὸς, ὁ μέγας κριτὴς , ὅτι καλὰ μὲν τὰ ἔργα, νεκρὰ δέ ἐστιν οὐκ ἔχοντα πίστιν, ἀποστέλλει ἄγγελον θεῖον βραβεύοντα τοῖς ἔργοις ἄγγελον , ὥστε τὸν καλῶς ἀθλοῦντα στεφανῶσαι τῇ πίστει· ὅς ὥς φησι πρὸς αὐτόν· Κορνήλιε, αἱ προσευχαί σου καὶ αἱ ἐλεημοσύναι σου ἀνέβησαν εἰς μνημόσυνον ἐνώπιον τοῦ θεοῦ. εἰ τοίνυν εἰσηκούσθη ἡ δέησις, φησὶ , καὶ αἱ αἱ ἐλεημοσύναι ἐδέχθησαν ἀνέβησαν , τί μοι τὸ λεῖπον εἰς δικαιοσύνην; πέμψον οὖν ἀλλὰ πέμψον εἰς Ἰόππην Ἰόπην , φησί , καὶ μετακάλεσαι μετακάλεσε ὃς ἐλθὼν λαλήσει σοι τὰ τὰ ῥήματα, ἐν οἷς σωθήσῃ σωθήσει σὺ καὶ ὅλος ὁ οἶκός σου. οὐκοῦν οὐκ εἶχε εἶχον τὰ ἔργα σωτηρίαν· εἰ γὰρ, ἐξ ὧν κηρύττει Πέτρος, σώζεται καὶ αὐτὸς καὶ ὁ οἶκος αὐτοῦ, οὐκ εἶχεν οὐδέπω οὐδέποτε ὁ Κορνήλιος ἐκ τῶν Maiuskelfehler (Korrektur vermeintlicher Dittographie)? ἔργων τὴν σωτηρίαν, ἕως αὐτῷ τοῖς ἔργοις ἐβράβευσεν ἡ πίστις. διὰ τοῦτο καὶ Πέτρος, ὁ μακάριος καὶ τίμιος Χριστοῦ ἀπόστολος ὁ μακάριος καὶ φίλος Χριστοῦ καὶ τίμιος Χριστοῦ ἀπόστολος , ἐλθὼν ἐκ τῆς Ἰόππης Ἰόππης καὶ θεασάμενος τοῦ θεοῦ τὴν χάριν τὴν χάριν τοῦ θεοῦ ἐκχυθεῖσαν ἐκχεθεῖσαν ἐν τοῖς τότε νενομισμένοις ἀλλοφύλοις ἐπιγνώμων ἐπιγνώμον γενόμενος τῆς τοῦ θεοῦ κρίσεως λέγει· ἐπʼ ἀληθείας καταλαμβάνομαι καταλαμβάνωμαι , ὅτι οὐκ ἔστι προσωπολήπτης ὁ θεός· ἀλλʼ ὅτι ἐν παντὶ ἔθνει ὁ ποιῶν φοβούμενος αὐτὸν καὶ ποιῶν φοβούμενος αὐτὸν καὶ ἐργαζόμενος ἐργαζόμενος δικαιοσύνην δεκτὸς αὐτῷ ἐστίν. οὐκ εἶπεν ὅτι ἐν παντὶ ἔθνει ὁ ποιῶν δικαιοσύνην σώζεται, ἀλλὰ δεκτός αὐτῷ ἐστι, τουτέστιν ἄξιος γίνεται τοῦ δεχθῆναι . δεῖ τοίνυν προλάμπειν τῶν ἔργων τὴν πίστιν καὶ ἀκολουθεῖν τῇ πίστει τὰ ἔργα. καὶ μή τις τὴν πίστιν ὑβριζέτω διʼ ἀκαρπίαν τῇ ἀκαρπίᾳ μήτε τὰ ἔργα ὑβριζέτω τῇ ἀπιστίᾳ ἀπιστίᾳ ἀποστασίᾳ . γενοῦ ἐλαία κατάκαρπος, ἀλλʼ ἐν τῷ οἴκῳ τοῦ θεοῦ. τὸ μὲν γὰρ ἐλαίαν ἐλαία εἶναι κατάκαρπον ἑρμηνεύει κατὰ τὰ ἔργα, τὸ δὲ ἐν τῷ οἴκῳ τοῦ θεοῦ τὴν πίστιν δείκνυσι δείκνυσει .

Τίνα δὲ τὰ ἔργα τοῦ θεοῦ; ἅπαντες ἴσμεν, ἐὰν ἐργάζεσθαι θέλωμεν· οὐδὲν γάρ ἐστι κρυπτόν. τὰ μὲν γάρ τῶν δογμάτων ἀμφιβάλλεται ἀμφιβάλεται , τὰ δὲ τῶν ἔργων οὐ κέκρυπται· ἡ γὰρ φύσις ὑπαγορεύει ὑ ἀ παγορεύει τοὺς νόμους. οἴδαμεν ἐξ ἑαυτῶν τί καλὸν καὶ τί πονηρόν. ἔθηκεν γὰρ ὁ θεὸς νόμον ἐν τῇ φύσει ἄγραφον, τὸν φωτίζοντα ἡμῶν τὰς διανοίας. μηδεὶς λεγέτω· οὐκ ἀνέγνων ἀνέγνω νόμον, οὐκ οἶδα τὰ τοῦ νόμου· ἐὰν γὰρ ἀρνήσῃ τὸν κοινὸν νόμον, ἐλέγχει σε ὁ τῆς φύσεως νόμος. θέλεις θέλης μαθεῖν, ὅτι ἐν τῇ φύσει ἔπηξεν ὁ θεὸς τοὺς νόμους τοὺς διακρίνοντας, τί καλὸν καὶ τί πονηρόν; αὐτὴν ἡμῶν τὴν ἀναστροφὴν ἐρώτησον, πῶς ἅπαντες οἱ ποιοῦντες τὰ κακὰ φεύγουσι τῶν κακῶν τὴν προσηγορίαν προσηγορίαν καὶ ὅπως ἄκουε· καὶ ὅπως ἄκουε · ὁ μοιχὸς μοιχεύει, μοιχὸς δὲ ἀκούων αἰσχύνεται. εἰπὲ τῷ ὁμολογουμένῳ ὁμολογημένῳ ὁμολογουμένος ὁμολογουμένως ὁμολογουμέν μοιχῷ μοιχέ καὶ ὃ ὁ ποιῶν ἥδεται τοῦτο , ἀκούων αἰσχύνεται σχύνεται . καίτοι καὶ τί εἰ ἡ καλὸν ἡγῇ τὴν ἁμαρτίαν, τί φεύγεις τὴν προσηγορίαν; εἰπὲ τῷ ἐπιόρκῳ ἐπίορκε καὶ εἰς ὕβριν λαμβάνει τὴν τὰ προσηγορίαν τῶν ἰδίων ἔργων· οὕτως αὐτὴ ἡ φύσις κράζει, ὅτι τὸ φαῦλον ἀλλότριον τοῦ ἔργου τοῦ θεοῦ. καὶ ὃ ἐποίησεν ὁ θεὸς καλὸν καὶ καλὸν λίαν καὶ οὕτω καλὸν, ὅτι καὶ τοῖς κακοῖς ἐμφύρεται καὶ τὴν κακίαν αἰσχύνεται αἰσχύνει . εἰπὲ τῷ σώφρονι σῶφρον καὶ ᾧ τῷ ἔργῳ ᾧ τῷ ἔργῳ οὐ τῷ ἔργῳ τῷ ἔργῳ οὐ τῷ ἔργῳ οὐδὲ τὸ ἔργον ἥδεται αἰδεῖται ὡς καὶ οὐδὲ τὴν προσηγορίαν αἰσχύνεται . κάλεσον τὸν δίκαιον δίκαιον καὶ τῷ ἔργῳ στεφανοῦται καὶ τῇ προσηγορίᾳ σεμνύνεται· κἂν γὰρ διʼ εὐλάβειαν παραιτήσηται τὸ ὄνομα, ἀλλʼ ἐν τῇ ψυχῇ δέχεται τὴν εὐφημίαν τῇ εὐφημίᾳ .

Ἐννόησον, ὅση ὡς ἡ πῶς ἡ κακία ἐν κόσμῳ πολιτεύεται καὶ πρόσωπον οὐκ ἔχει. καὶ πῶς οὐκ ἔχει πρόσωπον; ἐὰν λεπτομερῶς λεπτῶς ἐρευνήσῃς ἐρευνήσις , οὐδεμίαν εὑρήσεις εὑρήσῃς κακίαν ἐξ οἰκείου προσώπου φαινομένην φαινομαίνην · ἀλλʼ ἐὰν μὴ δανείσηται δανήσηται δυνήσεται πρόσωπον ἀρετῆς, οὐ φαίνεται· καὶ ὅπως πῶς , ἄκουε· ὁ ψευδόμενος οὐχ ὁμολογῶν ὁμολογὸν τὸ ψεῦδος ψεύδεται φαίνεται , ἀλλʼ ἀληθείαν ὑποκρινόμενος ἀπατᾷ· ὁ ψευδόμενος ἀδικῶν οὐ κηρύττει ὅ ἐστιν, ἀλλὰ σχηματίζεται ὃ μὴ ἔστι, καὶ τότε τὴν ἀδικίαν ἐργάζεται ἀπεργάζεται . ὁμοίως ὁ καὶ δόλιος οὐ δείκνυσι τὸν δόλον, ἀλλὰ σχηματίζεται τὴν φιλίαν καὶ πραγματεύεται τὴν πονηρίαν· ὁ μοιχὸς οὐχ ὁμολογήσας τὴν ἄθεσμον μοιχείαν ἐπιπηδᾷ ἐπειπηδᾷ ἐπει πηδᾷ ἐπεισπηδᾷ τῷ οἴκῳ, ἀλλὰ πλάσμα σωφροσύνης ἐνδυόμενος ἐνδυσάμενος εἰς τὸ στόμα ἐνυβρίζει κἂν ὑβρίζη τὰ θεῖα. ὁρᾷς, ὅτι οἰκεῖον οὐκ ἔχει οὐκ ἔχει οἰκεῖον πρόσωπον ἡ κακία. ὁμοίως καὶ ὁ συκοφάντης, ὅταν εἰσέλθῃ εἰσέλθει εἰσέθη εἰσέλθῃ εἰς δικαστήριον, οὐ τοῦτο ὁμολογήσας ὅπερ ἐστὶν εἰσέρχεται, ἀλλὰ μάρτυρα ἀληθείας προστησάμενος τῷ σχήματι, διὰ τοῦ ψεύδους τὸν μάρτυρα τῆς κακίας ἐνδείκνυται. οὕτω κακία πρόσωπον ἴδιον οὐκ ἔχει, ἐάν μὴ δανείσηται δανήσηται πρόσωπον ἀρετῆς. διὰ τοῦτο ὁ σωτὴρ ἔλεγεν· ἐλεύσονται πρὸς ὑμᾶς ἐν ἐνδύμασι προβάτων, ἔσωθεν δέ εἰσι λύκοι λοίκοι ἅρπαγες.

ἀλλ’ εἰς τὸ προκείμενον ἐπανέλθωμεν.

Θέλεις ἰδεῖν, ἀδελφὲ, ὅσον δύναται ἔμφυτος νόμος; καὶ ἡ ψυχὴ ἡ ἡμετέρα, κἂν ἐν κακίαις ἐμφύρηται ἐμφύρεται , τὸ ὄνομα τὸ ἀγαθὸν ἀσπάζεται. πολλοὶ πολλάκις δυνάσται πλεονεξίαν πνέοντες καὶ μηδὲν ἕτερον ἕταιρον ἐννοοῦντες ἢ ἁρπαγὴν καὶ ἀδικίαν δυσωποῦνται παρά τινων ἢ ἀνιέναι τῷ πένητι τὴν ἐπικειμένην ἀνάγκην ἢ συγχωρῆσαί τι τοῦ χρέους ἢ μὴ ἀμύνασθαι τοὺς λυπήσαντας ἢ λυπεῖν λυπεῖ νομισθέντας. καὶ ὁ ἐλθὼν καλῶς πρεσβεῦσαι παρὰ ἀνδρὶ δυνάστῃ καὶ πονηρῷ οὐκ εὐθέως ἀπὸ τῆς ἀληθείας ἄρχεται· οὐ λέγει αὐτῷ, ὅ ἐστιν, ἀλλὰ προστίθησιν αὐτῷ ὄνομα ἀρετῆς. ἢ οὐκ οἶδας πῶς ἀεὶ σχηματίζονται οἱ καλῶς πρεσβεύοντες ; ἀνὴρ εἶ, φησὶν, ἀγαθός· διαβεβόηταί σου τὸ ὄνομα, πάντες σου τάς εὐπραγίας ᾄδουσι· καὶ πολλὰ τοιαῦτα συνάπτει τῇ παρακλήσει , ἵνα καμφθῇ τῇ εὐφημίᾳ καὶ φύγῃ τὴν πονηρίαν. ὅρα, πῶς ἡ κακία νικᾶται ταῖς εὐφημίαις τῆς ἀρετῆς. οὐδεὶς κακὸς κακὸς κακῶς ἀκούειν βούλεται· ἡ γὰρ φύσις τὸ ἴδιον ἀσπάζεται, εἰ καὶ ἡ προαίρεσις τὸ ἐναντίον αἱρεῖται.

γενώμεθα οὖν, ἀγαπητοὶ , ἐλαία κατάκαρπος καὶ ἔργοις καὶ καρποῖς καὶ φύλλοις κομῶντες· φύλλα γὰρ ἡμῶν οἱ λόγοι, καρποὶ ἡ πολιτεία. γένοιτό γένηταί γενέσθω σου καὶ ὁ λόγος σεμνὸς καὶ ἡ πολιτεία ἔγκαρπος· παρὰ γὰρ τῷ εὐσεβεῖ οὐδὲ τὸ φύλλον ἀπόβλητον· Τὸ γὰρ φύλλον αὐτοῦ, φησὶν ὁ Δαυῒδ , οὐκ ἀπορρυήσεται ἀπορυήσεται καὶ πάντα, ὅσα ἂν ποιῇ, κατευοδωθήσεται. ἀλλ’ ὢ τοῦ θαύματος. ἐνενόησα ἐννόησον πῶς ὁ Ἀδὰμ γυμνὸς ἐξῆλθε τοῦ παραδείσου καὶ πῶς ὁ Δαυῒδ κομᾷ ἐν τῷ οἴκῳ τοῦ θεοῦ. ὁ μὲν γὰρ ἐξῆλθε γυμνὸς διὰ τὴν παράβασιν, ὁ δὲ ἐνδυσάμενος ἀρετὰς ἀρετὴν βοᾷ· ἐγὼ δὲ ὡσεὶ ἐλαία κατάκαρπος. οὐδὲν ἡμᾶς οὕτως οὕτως ἡμᾶς ἡμᾶς οὕτως ἀποδύει ὡς ἀκαρπία καὶ οὐδὲν ἡμᾶς οὕτως οὕτως ἡμᾶς ἐνδύει ὡς καρποφορία διʼ ἔργων χρηστῶν . ὁ Ἀδὰμ ἐπλάσθη· δεῖ γὰρ καὶ νῦν ἐπαναλαβεῖν τὰ εἰρημένα προειρημένα ,Anspielung auf frühere Homilie. ἐπειδήπερ ἐπείπερ ἡ τῶν ἀγαθῶν ἐπανάληψις βεβαιοῖ βαιβαιοῖ ταῖς ψυχαῖς τὴν διδασκαλίαν. ὥσπερ γὰρ τὰ βαπτόμενα βαπτώμενα ἔρια συνεχῶς ταῖς βαφαῖς ἐμβάλλεται, ἵνα εἰς βάθος διαδῷ τὴν οἰκείαν ἐνέργειαν ἡ βαφή, οὕτω δεῖ δὴ καὶ τὰς ἡμετέρας ψυχὰς συνεχῶς τοῖς θείοις λόγοις λόγοις τοῖς θείοις ἐμβάλλεσθαι, ἵνα ἀποπλυνθῇ ἀποπλυθῇ ἀποπληθῆ ἀποθῇ μὲν τὸ ἀρχαῖον ὄνειδος εἶδος , ἐνδυσώμεθα δὲ τὸ νέον κάλλος. καὶ γὰρ ἐκεῖνα τὰ ἔρια, ἐπὰν δέξηται τὴν βαφὴν, ἀποτίθεται τῆς φύσεως τὸ ὄνομα καὶ δέχεται τῆς βαφῆς γραφῆς τὴν προσηγορίαν· καὶ οὐκ ἔτι καλεῖς αὐτὴν ἐρέαν ἐραίαν , ἀλλὰ πορφύραν ἢ κόκκινον ἢ πράσινον ἢ τι τοιοῦτον, οἷον ἡ βαφὴ παρέσχε τῷ βαφέντι τὸ κάλλος καὶ . εἰ ἡ εἰ ἡ εἰ οὖν ἡ εἰ ἡ βαφὴ μεταβάλλει φύσεως ὄνομα πόσω μᾶλλον , θεοῦ φύσις οὐ μεταβάλλει μεταβαλεῖ τὸν ἄνθρωπον, ὥστε τὸν αὐτὸν πρὸ μὲν τῆς βαφῆς εἶναι εἰκόνα χοϊκὴν, μετὰ δὲ τὴν βαφὴν εἰκόνα λαμπρὰν καὶ ἐπουράνιον;Ähnliches Beispiel CPG 4236.4 (PG 59,544) und CPG 4212, § 12. ἐπλάσθη τοίνυν ὁ Ἀδὰμ πτωχὸς ἀπὸ γῆς· χοῦν γὰρ λαβὼν ἔλαβεν ὁ θεὸς καὶ ἔπλασεν αὐτόν. ἀλλʼ οὐκ εἶδεν ὁ Ἀδὰμ πῶς ἐπλάσθη ὁ Ἀδὰμ πῶς ἐπλάσθη πῶς ἐπλάσθη ὁ Ἀδὰμ , ὡς ἔφθην εἰπών·Verweis auf früheren Text? οὐ γὰρ ἐχρῆν αὐτὸν μάρτυρα παρεῖναι τῶν γινομένων, ἵνα μὴ ἐπαίρηται κατὰ τοῦ θεοῦ. εἰ γὰρ τοσαύτῃ ταπεινώσει περιβεβλημένος ἐπαίρεται καὶ ἀγνοεῖ τὸν κτίσαντα καὶ ἀθετεῖ τὸν πλάσαντα, εἰ ἔλαβε τὸ ὑπὲρ τὴν φύσιν, τίς ἂν ἐχώρησεν ἂν ἐχώρησεν συνεχώρησεν αὐτοῦ τῆς ὑπερηφανίας τὴν ἀμετρίαν; διὰ τοῦτο ὁ θεὸς πλάσας τὸν ἄνθρωπον καὶ δυνάμεις μεγάλας ἐνέθηκε τῷ πλάσματι καὶ ταπεινώσεις πολλὰς, ἵνα διὰ μὲν τῆς τῆς μὲν ἐγκειμένης δυνάμεως ἡ χάρις τοῦ τεχνίτου θαυμάζηται, διὰ δὲ δὲ τῆς ταπεινώσεως τὸ φρόνημα τὸ ἀνθρώπινον καταστέλληται καταστέλλεται . ἔδωκεν αὐτῷ γλῶτταν φθεγγομένην, θεὸν ὑμνοῦσαν, τὰ θεῖα ᾄδουσαν, ἑρμηνεύουσαν τὰ κάλλη τῆς κτίσεως. διαλέγεται διαλέγεσθαι περὶ οὐρανοῦ καὶ γῆς μικρὸν σαρκίον σαρκεῖον , ἡ γλῶσσα γλῶττα , οὐδὲ δύο δακτύλων ἔχουσα μέτρον· καὶ τί λέγω δακτύλων; οὐδὲ ἄκρον ὄνυχος· ἀλλὰ τὸ ἄκρον ἐκεῖνο τὸ μικρὸν καὶ εὐτελὲς φθέγγεται περὶ οὐρανοῦ καὶ γῆς. καὶ ἵνα μὴ νομίσῃ νομήση ὅτι μεγάλη τίς ἐστι καὶ ὑπὲρ τὴν ἑαυτῆς φύσιν ἐπαίρηται, πολλάκις καὶ φύματα καὶ τραύματα αὐτῇ περιπλέκεται, ἵνα μάθῃ ὅτι θνητὴ οὖσα περὶ τῶν ἀϊδίων καὶ ἀθανάτων λαλεῖ λαλῇ καὶ ὀφείλει γνωρίζειν, τίς μὲν ἡ τοῦ κηρυττομένου δύναμις καὶ τίς τίς δὲ ἡ ἀσθένεια τοῦ κηρύττοντος. ἔδωκεν αὐτῷ ὀφθαλμὸν, τὴν μικρὰν ἐκείνην κέγχρον· τὸ μέσον γάρ ἐστι τὸ βλέπον βλέπων , τῆς κόρης τὸ μεσαίτατον μεσό τατον μεσότατον · καὶ ὅμως διὰ τῆς μικρᾶς ἐκείνης κέγχρου καθορᾷ πᾶσαν τὴν κτίσιν. καὶ ἵνα μὴ περιλαμβάνων τῇ ὄψει πᾶσαν πᾶσαν τῇ ὄψει τὴν κτίσιν ἐπαίρηται, πολλάκις καὶ ὀφθαλμίαι καὶ λῆμαι καὶ δάκρυα καὶ ὅσα θολοῖ τὴν ὄψιν ὄψην ἐπιγεννᾶται, ἵνα ἵνʼ ἀπὸ μὲν τῆς ἀσθενείας ἑαυτὸν γνωρίσῃ γνωρίζῃ , ἀπὸ δὲ τῆς δημιουργίας τὸν τεχνίτην ἐκθειάσῃ ἐκθειάζη ἐκθιάζη ἐκθίζη . ἔδωκεν αὐτῷ καρδίαν λογιζομένην, ῥίζαν ἐνθυμημάτων, πηγὴν λογισμῶν· ἀλλʼ ἐν αὐτοῖς τοῖς τόποις τύποις ἐποίησε καὶ τὴν τῶν ἐντέρων ἑτέρων διάπλασιν, ἅτινα καὶ κόπρων κόπρον καὶ πάσης πάσις ἄλλης ἀηδίας πληροῦται, διʼ ὧν ὁ ἄνθρωπος ἐσθίει, ἵνα, ὅταν ἐπαίρηται ἡ καρδία, καταστέλλῃ καταστέλλει αὐτὴν ἡ γαστήρ· ὥστε καὶ ἡ γαστὴρ καὶ ἡ κόπρος ἀναγκαία πρὸς παιδαγωγίαν. εἰ γὰρ κόπρον περιφέρων ὁ ἄνθρωπος τολμᾷ θρασύνεσθαι καὶ οὐχ ἀπλῶς θρασύνεσθαι, ἀλλὰ καὶ καὶ κατὰ τοῦ θεοῦ, ὡς ἐτόλμησέ τις βάρβαρος βασιλεὺς εἰπεῖν· ἐπάνω τῶν ἄστρων θήσω τὸν θρόνον μου καὶ ἔσομαι ἔσωμαι γένομαι ὅμοιος τῷ ὑψίστῳ· εἰ τοσαύτην κόπρον καὶ ἀηδίαν περιφέρων οὕτω λαλεῖ λαλεῖς , εἰ ταύτης παντελῶς ἀπήλλακτο τῆς ἀσθενείας καὶ εὐτελείας καὶ εὐτελίας , τίς ἂν αὐτὸν αὐτὸν ἂν ἤνεγκεν ἐπαιρόμενον; διὰ τοῦτο ὁ μέγας Ἠσαΐας πρὸς τοὺς ὑπερηφάνους φησί· Τί ἀλαζονεύεται ἀλαζονεύη ἀλαζονεύει γῆ καὶ σποδός;

Ἀλλὰ πάλιν εἰς τὸ προκείμενον ἐπανέλθωμεν·

Ὁ θεὸς ἔκτισε τὸν ἄνθρωπον ἀπὸ χοός· ἀλλʼ οὐκ εἶδεν ὁ ἄνθρωπος , ὅπως ἐγένετο ἐγίνετο · διὰ τοῦτο καὶ ἠγνόησεν αὐτοῦ ἑαυτοῦ τὴν εὐτέλειαν. ὁ θεὸς γάρ, ὡς ἔφθην εἰπώνWo? Anspielung auf früheren Text?, οὐ προγενεστέραν ἐποίησε τὴν ψυχὴν τοῦ σώματος, ἵνα ἵ μὴ βλέπῃ βλέπει τὴν δημιουργίαν. πλὴν ἐπειδήπερ ὅλως οὐκ οἶδεν ἐξ οἵας ταπεινώσεως ἀνέστη καὶ ὅτι αὐτὸν ὁ δημιουργὸς ἀπὸ γῆς ἔπλασεν, ἀποστρέφει ἀποστρέφῃ αὐτὸν εἰς τὴν γῆν, ἐξ ἧς ἐλήφθη, ἵνα πάλιν τῆς ἑαυτοῦ ἀσθενείας πειραθεὶς πεισθεὶς ἐπιγνῷ καὶ τὴν ἀρχαίαν εὐεργεσίαν καὶ τὴν μέλλουσαν φιλανθρωπίαν. ὅτε μὲν γὰρ ἐπλάσθη, οὐκ εἶδεν εἴδη οἶδεν , ὅτι ἀπὸ τῆς γῆς ἐγένετο. πρόσεχε ἀκριβῶς, μὴ σε παραδράμῃ τὸ νόημα . ὅτε ἐπλάττετο ὁ Ἀδὰμ, οὐκ εἶδεν, ὅτι ἀπὸ γῆς ἀνέστη· ὅτε μέντοι ἐγείρεται ἐν τῇ ἀναστάσει, οἶδεν εἶδεν , ὅτι χοῦν ἀποδυσάμενος ἐγείρεται· εἰ γὰρ καὶ ἑαυτὸν μὴ οὐ βλέπει βλέπει βλέπῃ ὁ νεκρός, ἀλλὰ τὸν πρὸ ἑαυτοῦ αὐτοῦ ὁρᾷ. βλέπομεν ἡμεῖς τοὺς τεθνηκότας καὶ εἰς χοῦν ἀναλυθέντας καὶ διʼ ὧν ὁρῶμεν παιδευόμεθα. οὐκ εἶδες πολλάκις θρασεῖς ἄνδρας καὶ ὑπερηφάνους ὑπεριφάνους , πῶς ταπεινοὶ καὶ κατεσταλμένοι εἰσὶν ἐν τοῖς θανάτοις; ἀπαγγέλλεται ἀπαγγέλεται θάνατος καὶ πάντων ἡ καρδία πτήσσει, πάντων ὑποπίπτει τὸ φρόνημα · καὶ φιλοσοφοῦμεν περὶ τά μνήματα, ὅταν ἴδωμεν εἴδωμεν δῶμεν τὰ ὀστέα ὀστᾶ γυμνὰ καὶ τὴν ἀνθρωπίνην φύσιν διαβεβρωμένην καὶ διαλελυμένην κατανοήσωμεν , εὐθέως πρὸς ἀλλήλους φιλοσοφοῦμεν· ἴδε λέγοντες τί γινόμεθα καὶ ποῦ ἀπερχόμεθα · καὶ φλυαροῦμεν · ἐξήλθομεν ἐξήλθωμεν τῶν τάφων καὶ ἐπελαθόμεθα ἐπελαθώμεθα τῆς ταπεινώσεως. ἐν τῷ τάφῳ πρὸς τὸν πλησίον ἕκαστος ὧδέ πη πως φθέγγεται· ὤ τῆς ταλαιπωρίας. ὢ τῆς οἰκτρᾶς ἡμῶν ζωῆς. ὅρα τί γινόμεθα. καὶ ὅλως ὅμως κἂν φθεγγώμεθα φθεγγόμεθα καὶ ἁρπάζομέν τι καὶ βοῶμεν καὶ βοῶμέν τι καὶ μνησικακοῦμεν. καὶ ἀλλʼ ἕκαστος ἁπλῶς οὕτω φιλοσοφεῖ, ὡς μέλλων πάντῃ τῇ κακίᾳ ἀποτάττεσθαι· καὶ ἔσω μὲν λόγοις φιλοσοφεῖ, ἔξω δὲ τοῖς ἔργοις θεομαχεῖ. διὰ τοῦτο ὁ θεὸς πανταχοῦ πανταχῆ παγῆναι πηγῆναι τὰ μνήματα παρεσκεύασε τὰ ὑπομιμνήσκοντα ἡμᾶς τὴν ἑαυτῶν ἀσθένειαν· διὸ πᾶσα πόλις, πᾶσα κώμη πρὸ τῶν εἰσόδων τοὺς τάφους ἔχει. ἐπείγεταί τις εἰσελθεῖν εἰς πόλιν βασιλεύουσαν καὶ κομῶσαν πλούτῳ καὶ δυναστείᾳ δυναστείαις καὶ τοῖς ἄλλοις ἀξιώμασι· καὶ πρὶν ἴδῃ ἴδει , ὃ φαντάζεται, βλέπει πρῶτον, ὃ γίνεται· τάφοι πρὸ τῶν πρωτῶν πυλῶν πόλεων , τάφοι πρὸ τῶν ἀγρῶν· πανταχοῦ τὸ διδασκάλιον τῆς ταπεινώσεως ἡμῶν πρόκειται καὶ παιδευόμεθα πρῶτον, εἰς τί καταλήγομεν, καὶ τότε ὁρᾷν τὰ ἔσω φαντάσματα· καὶ οὐ τοῦτο μόνον, ἀλλὰ καὶ μέλλοντες εἰσέρχεσθαι πολλάκις εἰς βίου κοινωνίαν τῆς φύσεως τὴν ἄκραν αὐτὴν παιδευόμεθα ταπείνωσιν· ἀνὴρ πολλάκις, ἐπειδὰν γυναῖκα θέλῃ λαβεῖν, ὑπαγορεύει τῷ νομογράφῳ τῷ νομῳ γράφει τῷ νόμῳ γράφει τὸν νόμον γράφει τὸν νόμων γράφει τὰ προικῷα. καὶ οὐδέπω συνάφεια καὶ θάνατος εὐθὺς ἀναγράφεται· οὐδέπω τῆς συμβιώσεως συμβηώσεως ἀπέλαυσε ἀπήλαυσε καὶ τοῦ τοῦ γάμου ἀπήλαυσεν καὶ τὸν θάνατον εὐθέως ὁρίζεται· οὐδέπω εἶδε τὴν γαμετὴν γυναῖκα καὶ θανάτου ψήφους καθʼ ἑαυτοῦ καὶ κατʼ ἐκείνης προϋποτίθεται καὶ γράφει τοιαῦτα· ἐὰν δὲ ἀποθάνῃ ὁ ἀνὴρ πρὸ τῆς γυναικὸς, ἐὰν ἡ γυνὴ πρὸ τοῦ ἀνδρὸς, τὸ καὶ τὸ διατυποῦται διατυποῦνται . οὕτως ἔπηξαν οἱ ἀρχαῖοι νόμοι πανταχοῦ τοῖς πᾶσι τῆς φύσεως τὰ ὑπομνήματα· καὶ οὐ μόνον περὶ τῶν ὄντων καὶ ζώντων περὶ τῶν ὄντων καὶ τῶν ζώντων περὶ τῶν ὄντων καὶ τῶν τῶν ζώντων περὶ τῶν ζώντων καὶ ὄντων αἱ τοῦ θανάτου τίθενται ψῆφοι, ἀλλὰ καὶ κατὰ τῶν οὐδέπω γεγονότων. τί γάρ φησιν; ἐὰν δὲ τὸ τεχθησόμενον τεχθὲν παιδίον ἀποθάνῃ ἀποθάνει . οὔπω ὁ καρπὸς καὶ ἡ ἀπόφασις ἔδραμεν. εἶτα ἐν μὲν τοῖς γραμματείοις γραμματίοις ἐπιγινώσκει τὴν φύσιν· ἐὰν δέ τι τῶν κατὰ ἄνθρωπον πάθῃ ἢ τὸ γύναιον ἀποθάνῃ, ἐπιλανθάνεται ὧν ἔγραψε καὶ ἕτερα τραγῳδίας προφέρει προσφέρει ῥήματα· καὶ ταῦτα, φησὶν, ἔδει με παθεῖν; ταῦτα ἐγὼ προσεδόκησα προσεδώκησα πάσχειν, καὶ ἀποστερεῖσθαι τῆς συζυγίας; τί οὖν ; ἐπελάθου καὶ ὧν ἔγραψας ἔγραψες ; καὶ ὅτε μὲν ἔξω ἦς τῶν πραγμάτων, ἐπεγίνωσκες τοὺς ὅρους τῆς φύσεως; ὅτε δὲ περιέπεσας περιέπεσες τοῖς πάθεσιν, ἐπελάθου τῶν νόμων τῆς φύσεως; ταῦτα οὖν λέγεται λέγετε εἰς σωφρονισμὸν ἁπάντων, εἰς τὸ πάντας πάντα φέρειν γενναίως τὰ προσπίπτοντα, εἰς τὸ μὴ ζημίαν ἡγεῖσθαι τὰ τοῦ θεοῦ τοῦ θεοῦ τὰ κρίματα. μὴ φιλοσόφει ἔξω τῶν παθῶν, ἀλλʼ ὅταν ἐντὸς γένῃ τῶν παθῶν , τὴν μεγαλοψυχίαν ἐπίδειξαι· ὅταν λυπῇ, μνήσθητι τῶν λόγων, διʼ ὧν παραμυθῇ τὸν λυπούμενον. τίσι κεχρήμεθα λόγοις πρὸς τοὺς λυπουμένους; οὐ ταῦτα πρὸς αὐτοὺς φιλοσοφοῦμεν; ἀνθρώπινα ταῦτα τὰ τῶν συμφορῶν τῶν συμφορῶν τὰς συμφορὰς · οὐ μόνος ὑπέστης τὴν συμφορὰν , οὐ μόνος τοῦ θανάτου τὴν βίαν ὑπέμεινας· ταῦτα καὶ βασιλεῖς φέρουσιν, ἐζημιώθησαν πολλάκις ἄρχοντες, ζημιοῦνται καὶ δυνάσται· ἐπίγνωθι σεαυτοῦ τὴν ψῆφον φύσιν , ἄνθρωπος εἶ ὢν · μετὰ πάντων καὶ αὐτὸς τῶν κοινῶν τῆς φύσεως ἀπολαύεις ἀπολάβεις νόμων.

ταῦτα καὶ τούτων πλείονα φθέγγῃ, ὅταν ἄλλον ἄλλων παρακαλῇς. ἢ εἰ γὰρ ἄλλων μὲν διδάσκαλος γενναῖος εἶ , σεαυτῷ δὲ οὐδὲ οὔτε οἰκτρὸς μαθητής· μεγάλης ἐστὶ καὶ γενναίας ψυχῆς, τὸ ἐν τῇ ἀκμῇ τῶν παθῶν φιλοσοφεῖν. εἴ τις δύναται ἐφʼ ἑκάστης συμφορᾶς ἢ λύπης ἢ ζημίας λέγειν· δίκαιος εἶ, κύριε, καὶ εὐθεῖς αἱ κρίσεις σου· ζημιοῦται μὲν ὡς ἄνθρωπος, στεφανοῦται δὲ ὡς φιλόθεος φιλόθεως . ὁ βίος, ἀδελφοὶ, πολλῆς γέμει γέμη δυσκολίας καὶ δεῖ πάντως καὶ δίκαιον καὶ ἄδικον καὶ εὐσεβῆ καὶ ἀσεβῆ θλίβεσθαι. ἀλλὰ πολλὴ ἡ διαφορά· ἄλλο ἄλλον γάρ ἐστιν, ὡς οἰκεῖον παιδεύεσθαι, καὶ ἄλλο, ὡς ἀλλότριον μαστίζεσθαι μαστήζεσθαι . τύπτεται υἱός, τύπτεται καὶ οἰκέτης τύπτεται καὶ υἱός, τύπτεται καὶ οἰκέτης τύπτεται καὶ οἰκέτης, τύπτεται καὶ υἱός · ἀλλʼ ὁ μὲν ὡς δοῦλος ἁμαρτήσας, ὁ δὲ ὡς ἐλεύθερος καὶ ὡς υἱὸς ἐπιστροφῆς δεόμενος· οὐ ποιοῦσιν αἱ πληγαὶ τὴν ὁμοτιμίαν. οὐκ, ἐὰν πάθῃ εὐσεβὴς ἃ πάσχει ἀσεβὴς, ὁμότιμος γίνεται τοῦ ἀσεβοῦς· ἀλλὰ λογίζεται τούτῳ τοῦτο ἡ εἰ παιδεία παιδία εἰς θλῖψιν θλῖψην καὶ δοκιμασίαν, τῷ δὲ ἀσεβεῖ ἀσεβῆ εἰς μάστιγας μάστηγας καὶ τιμωρίαν. διὰ τοῦτο ταύτας ταυτας ταὐτὰς αὐτὰς τὰς δυσκολίας εἰδὼς ὁ μακάριος Δαυῒδ περὶ μὲν τῶν δικαίων λέγει οὑτωσί πως φησιν · πολλαὶ αἱ θλίψεις τῶν δικαίων. ἀλλʼ ὅρα τὸ ἐπαγόμενον· καὶ ἐκ πασῶν αὐτῶν ῥύσεται αὐτοὺς ὁ κύριος. οὔπω οὐδέπω εἶπε τὴν θλῖψιν καὶ ὑπέδειξε τὴν ἴασιν. περὶ δὲ τῶν ἐναντίων· πολλαὶ αἱ μάστιγες μάστηγαις τοῦ ἁμαρτωλοῦ· καὶ οὐδὲν τὸ ἐπαγόμενον. τῶν δὲ δικαίων πολλαὶ μὲν αἱ θλίψεις, ἐκ δὲ πασῶν αὐτῶν ῥύσεται αὐτοὺς ὁ κύριος. ταῦτα δέ τις ἀκούων μὴ ἑαυτοῦ ἑαυτὸν ἀπογινωσκέτω μηδὲ λεγέτω· εἰ τοίνυν ὡς ἁμαρτωλὸς μαστίζομαι ἐλπίδα μὴ ἔχων, ἄκαρπός μοί ἐστιν ἡ παιδεία. ἁμαρτωλὸν ἁμαρτολὸν γὰρ ἐκάλεσε νῦν ἡ γραφὴ οὐ τὸν πάντη πάντι τῆς εὐσεβείας ἀλλότριον, ἀλλʼ οὐ τὸν δίκαιον τὸν θλιβόμενον ἀλλʼ οὐ ἀλλὰ τὸν θλιβόμενον ἀλλὰ τὸν θλιβόμενον , τὸν καὶ καὶ εὐσεβείας μὲν μετέχοντα, πράγμασι δὲ ἀνθρωπίνοις ὀλισθαίνοντα. ἐπεὶ ὅτι ἁμαρτωλοὺς ἐλεεῖ ὁ θεός, μεστὴ πᾶσα ἡ γραφὴ τῶν ἐνεχύρων τῆς τοῦ θεοῦ φιλανθρωπίας. φησὶ γάρ· Ζῶ ἐγὼ, λέγει κύριος ὅτι , οὐ βούλομαι τὸν θάνατον τοῦ ἁμαρτωλοῦ, ὡς τὸ ἐπιστρέψαι καὶ ζῆν αὐτόν . ὄμνυσιν ὤμνυσιν ὁ θεὸς οὐχ ὡς ἑαυτῷ ἀπιστῶν, ἀλλὰ τὴν ἡμετέραν ἀπιστίαν εἰς πίστιν ἐκβιαζόμενος. λεγέτω τοίνυν πᾶς ἄνθρωπος εἰς θλίψεις ἐν θλίψει ἐξεταζόμενος · δίκαιος εἶ, κύριε , καὶ εὐθεῖς αἱ κρίσεις σου· καὶ ὁμοῦ καὶ τὴν γενναίαν ἔδειξε ψυχὴν καὶ τὴν εὐσέβειαν οὐκ ἔλυσεν.

οἷος ἦν ὁ μακάριος Ἰὼβ ὁ στρατηγήσας κατὰ πάντων τῶν παθῶν, ὁ πάντα νικὴσας τοῦ διαβόλου τὰ φόβητρα, ὁ πᾶσαν αὐτοῦ αὐτῶν τὴν μανίαν ἐκλύσας ἑλκύσας , ὁ τῇ τῆς στεῤῥότητι τῆς γνώμης τὰ κύματα τοῦ διαβόλου αὐτοῦ διαλύσας καταλύσας , ὁ πάντων ὁμοῦ στερηθεὶς καὶ τὸν τῶν πάντων κύριον οὐκ ἀρνηθείς ἀρνησάμενος . ἀλλὰ τὰ ἐκείνου στρατηγήματα ἴδιον λήψεται λόγον·Verweis auf weitere Homilie. καὶ γὰρ ἀληθῶς ἰδίου δεῖται καιροῦ πρὸς ἐξέτασιν, μὴ τῇ παραδρομῇ τῶν λόγων ὑβρίσωμεν τὰ ἐκείνου γενναία παλαίσματα· ἐκεῖνα δὲ πρὸ ὀφθαλμῶν ἔχωμεν ἔχ ο ω μεν , ἅπερ εἶπεν ὁ γενναῖος ἐκεῖνος ἐκεῖνος ὁ γενναῖος ὁ γενναῖος ἐκεῖνος καὶ μέγας ἀγωνιστής ὁ μέγας ἐκεῖνος καὶ γενναῖος ἀγωνιστής · ἐπειδὴ γὰρ σφραγῖδα τοῖς εἰρημένοις ἐπιθεὶς οὑτωσί πως ἐπάγει καὶ . πάντων γὰρ γυμνωθεὶς ἑαυτὸν εὐσεβείας οὐκ ἐγύμνωσεν, ἀλλά φησιν γἀρ · ὁ κύριος ἔδωκεν, ὁ κύριος ἀφείλετο· ὡς τῷ κυρίῳ ἔδοξεν, οὕτω καὶ ἐγένετο. καλὸν τὸ ἔδοξε· παραχωρεῖ τῇ αὐθεντίᾳ τῇ αὐθεντίᾳ τῇ αὐθεντείᾳ τῇ αὐθεντείᾳ τὴν αὐθεντείαν , οὐ περιεργάζεται τὴν διοίκησιν· οὐκ εἶπεν ὡς ἡμεῖς· διὰ τί νέοι ἀποθνήσκουσι καὶ γέροντες ἑφθοὶ μένουσι; ποία διοίκησις αὕτη; ἐπιθυμεῖ γέρων γέρον θανάτου λελυμένος ταῖς σαρξὶν ἐνδεής τε χρημάτων καὶ πάσης πᾶσι ἄλλης παραμυθίας καὶ οὐ τυγχάνει τῆς ἐπιθυμίας · καὶ παῖς ἐπέραστον ἐράσμιον ἔχων κάλλος ποθεινὸς ποθινὸς τοῖς γονεῦσιν ἄωρος ἀώρως ἄωρως ἀόρως ἁρπάζεται; μάθε μὴ τοιαῦτα ζητεῖν, μάθε λέγειν· τὰ κρίματά σου ἄβυσσος πολλή· μάθε λέγειν· δίκαιος εἶ, κύριε, καί εὐθεῖς αἱ κρίσεις σου· μάθε λέγειν· ὡς τῷ κυρίῳ ἔδοξεν, οὕτω καὶ ἐγένετο· γνώριζε τὴν αὐθεντίαν αὐθεντείαν αὐθεντείαν , ἵνα γνωρίσῃς τὴν εὐσέβειαν.

Ἀλλʼ ἐπειδὴ παρενέπεσεν ὁ λόγος εἰς δόξαν τοῦ ἁγίου πνεύματος, εἴπωμέν τι καὶ τῶν δογματικῶν εἰς ἀσφάλειαν ἡμετέραν τὴν ἡμετέραν ὑμετέραν καὶ βεβαίωσιν. ὥσπερ γὰρ ὁ Ἰὼβ εἰρηκὼς ὡς τῷ κυρίῳ θεῷ ἔδοξε οὕτω καὶ ἐγένετο τὴν αὐθεντίαν αὐθεντείαν αὐθεντείαν ἔδειξε καὶ τὴν κυριότητα , οὕτω καὶ οἱ ἀπόστολοι τὴν δεσποτικὴν αὐθεντίαν αὐθεντείαν τοῦ ἁγίου πνεύματος ἐνδεικνύμενοι φασίν· ἔδοξε γὰρ τῷ ἁγίῳ πνεύματι τῷ πνεύματι τῷ ἁγίῳ μηδὲν ἐπιτίθεσθαι ὑμῖν ἡμῖν πλὴν τῶν τὸ ἐπάναγκες. ἔδοξε τῷ ἁγίῳ πνεύματι τῷ πνεύματι τῷ ἁγίῳ . εἰ ὑπόκειται, διὰ τί αὐτῷ ἔδοξεν; εἰ ὑπὸ νόμον ὑπονόμον ἐστὶ τὸ πνεῦμα καὶ δουλεύει, πῶς ἔδοξε τῷ ὑποκειμένῳ; οὐχ ἃ τὰ τῳ βασιλεῖ δοκεῖ, ταῦτα καὶ γίνεται, μὴ τὰ τοῖς ἀρχομένοις παριστάμενα; ὡς τῷ κυρίῳ ἔδοξε φησὶν ὁ Ἰώβ, ἔδοξε τῷ ἁγίῳ πνεύματι φασὶν οἱ ἀπόστολοι. ὁμότιμος ἡ λέξις λέξης τῆς αὐθεντίας αὐθεντείας αὐθεντείας , ἐπειδὴ ἀμέριστος ἡ δόξα τῆς βασιλείας. ἀλλʼ εὑρίσκει πάλιν ἡ κακία τῶν αἱρετικῶν παρείσδυσιν· ἆρα γὰρ, ἐπειδὴ εἶπον εἶπων , φησὶν φασὶν , οἱ ἀπόστολοι, ἔδοξε τῷ ἁγίῳ πνεύματι, ἐπήγαγον δὲ, καὶ ἡμῖν, παρὰ τοῦτο αὐθεντίαν αὐθεντείαν αὐθεντείαν ἔχουσι θεότητος οἱ ἀπόστολοι; ταῦτα μελετάσθω, ἵνα μὴ ἀγυμνάστοις ψυχαῖς ἐμβάλωσι ἐμβάλλωσι τὸν ἰὸν αὐτῶν τῆς ἀπειθείας ἀπηθείας , ἵνα μὴ ταῖς ἀκοαῖς τῶν ἀκεραίων αἱρετικὴν ἀσέβειαν ἐγχέωσι ἐκχέωσι . τοιαῦτα γὰρ πολλάκις σεμνολογοῦσι· μηδέν σε, φησὶν ὁ αἱρετικός , ἀδελφὲ, ξενίσῃ τῶν εἰρημένων. ὡς ἀδελφὸν σε καλεῖ καὶ ὡς πολέμιον ἀναιρεῖ. μὴ θαυμάσῃς θαυμάσις , φησὶν, εἰ περὶ ὑπὲρ τοῦ ἁγίου πνεύματος εἶπον εἶπον εἶπαν οἱ ἀπόστολοι· ἔδοξε τῷ ἁγίῳ πνεύματι· ἀλλʼ ὅρα καὶ τὸ ἐπαγόμενον· ἔδοξε τῷ ἁγίῳ πνεύματι καὶ ἡμῖν, ἔδοξε τοῖς ἀποστόλοις γάρ φησιν . ἆρα οὖν θεοὶ οἱ ἀπόστολοι; ἆρα θεοῦ ἔχουσι τὴν αὐθεντείαν αὐθεντείαν αὐθεντίαν αὐθεντίαν ; ὅταν ταῦτα λέγῃ λέγει Eine derartige Argumentation findet sich bei Eunomianern, cf. die vergleichbare, aber anders laufende Argumentation bei Bas., c.Eun. V (PG 29,741A) ὁ αἱρετικὸς, ἡμεῖς ἀπὸ τῆς ἁγίας γραφῆς πίστεως τὰ βέλη προφέρωμεν προφέρομεν προσφέρομεν προφέρει ἡ γραφή · τὰ γὰρ βέλη τοῦ δυνατοῦ ἠκονημένα ἐν καρδίᾳ τῶν ἐχθρῶν τοῦ βασιλέως πεμπόμενα . τί οὖν ἔστι πρὸς αὐτὸν αὐτοὺς εἰπεῖν; εἰ τὸ τῷ συνῆφθαι τοὺς ἀποστόλους τῷ ἁγίῳ πνεύματι ἐλαττοῖ τοῦ πνεύματος τὴν ἀξίαν δόξαν , οὐκοῦν καὶ τὸ συνῆφθαι Μωϋσῆν Μωσῆν τῷ θεῷ ἐλαττοῖ τοῦ θεοῦ τὴν ἀξίαν δόξαν . οἷόν τι λέγω· ἐὰν μὴ μέγα νομίσῃς τὸ ἔδοξε τῷ ἁγίῳ πνεύματι , διὰ τὸ συνῆφθαι τοὺς ἀποστόλους, οὐκ ἄρα μεγάλην δυνήσῃ λέγειν δυνήσῃ λέγειν μεγάλην οὐδὲ τὴν εἰς θεὸν πίστιν διὰ τὸ συνῆφθαι καὶ Μωϋσῆν τῷ θεῷ . λέγει λέγη γὰρ ἡ γραφή· ἐπίστευσεν ὁ λαὸς εἰς τὸν θεὸν καὶ εἰς τὸν Μωϋσῆν. ἀλλὰ καὶ ἕτερον προενέγκωμεν προενέγκωμεν προσενέγκωμεν προενέγκομεν προσενέγκομεν βέλος· εἰ καθαιρεῖ τοῦ πνεύματος τὴν ἀξίαν συνημμένη συνηγμένη ἡ δόξα τῶν ἀποστόλων, ὑβρίζει καὶ τὸν θεὸν καὶ ἐλαττοῖ αὐτοῦ τὴν ἀξίαν Σαμουὴλ προσκείμενος προκείμενος · γέγραπται γάρ· καὶ ἐφοβήθη πᾶς ὁ λαὸς ἄνθρωπος τὸν κύριον καὶ τὸν Σαμουήλ. πάλιν καὶ τρίτον ἄλλο προσενέγκωμεν βέλος κατὰ τῆς ἀσεβείας. ἐλαττοῖ τοῦ πνεύματος τοῦ ἁγίου τοῦ ἁγίου πνεύματος τοῦ πνεύματος τὴν ἀξίαν καὶ τὴν θεϊκὴν αὐθεντείαν αὐθεντείαν αὐθεντίαν τὸ τῶ συνῆφθαι τῷ πνεύματι τοὺς ἀποστόλους, ἐλαττοῖ τοῦ θεοῦ τὴν ἀξίαν τὴν ἀξίαν τοῦ θεοῦ καὶ Γεδεὼν προσκείμενος προκείμενος αὐτοῦ τῇ προσηγορία· ἐβόησε γὰρ πᾶς ἅπας ὁ λαὸς πολεμῶν · ῥομφαία ῥομφαίᾳ πόλεμος τῷ κυρίῳ καὶ τῷ Γεδεών. ὥσπερ οὖν συνῆπται Μωϋσῆς τῷ θεῷ οὐχ ὡς ὁμότιμος τοῦ θεοῦ, ἀλλʼ ὡς ὑπηρέτης θεοῦ ἀλλʼ ὡς ὑπηρέτης , καὶ Σαμουὴλ τῷ θεῷ οὐχ ὡς ὁμότιμος τοῦ θεοῦ θεοῦ , ἀλλʼ ὡς προφήτης θεοῦ , καὶ καὶ Γεδεὼν τῷ θεῷ οὐχ ὡς ὁμότιμος, ἀλλʼ ὡς στρατηγὸς τοῦ πολέμου, οὕτω καὶ οἱ ἀπόστολοι τῷ πνεύματι ὡς κήρυκες τοῦ εὐαγγελίου. γνώριζε γνωριζέτω τοίνυν τὴν αὐθεντείαν αὐθεντείαν αὐθεντίαν καὶ μὴ ὕβριζε ὑβριζέτω τοῦ πνεύματος τὴν ἀξίαν· γνώριζε τῆς ἁγίας τριάδος τὴν ἔνθεον θεολογίαν πατρὸς καὶ υἱοῦ καὶ ἁγίου πνεύματος. αὕτη ἐστὶν ἡ ἄκτιστος φύσις, ἡ ἀληθινὴ ἀξία, ἡ ἀμέριστος βασιλεία, ἡ ἄσχιστος τιμὴ, ἡ ἀδιαίρετος ἐλπίς, ἡ ἀκατάληπτος ἀκατάλειπτος δόξα τοῦ πατρὸς καὶ τοῦ υἱοῦ καὶ τοῦ ἁγίου πνεύματος· ᾗ ᾧ αὐτῶ πρέπει πᾶσα ἡ δόξα, τιμὴ καὶ προσκύνησις καὶ τὸ κράτος νῦν καὶ ἀεὶ καὶ εἰς τοὺς ἀτελευτήτους αἰῶνας τῶν αἰώνων .

Ἀμήν.