Etymologia alphabeti

{ΕΤΥΜΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΑΛΦΑΒΗΤΟΥ

Α.

Ἄλφα πόθεν ἐτυμολογεῖται;}

Παρὰ τὸ ἄλφω τὸ εὑρίσκω· ἢ παρὰ τὸ Ἄλεφ ὃ

δηλοῖ τὸ μάθε· ἢ παρὰ τὸ ἀλοφῶ τὸ μανθάνω·

ἢ παρὰ τὸ ἄλ φᾶ Γεργεσινῶν, ὃ σημαίνει, ἆρον

φᾶ· κατ' ἀρχᾶς προτρεπόμενον τὸν παῖδα ἆραι καὶ

τραφῆναι γνῶσιν τὴν τῶν γραμμάτων. καὶ διάτι προ-

τάσσει τὸ ἄλφα τῶν ἄλλων πάντων γραμμάτων; διότι

ἡ γνῶσις τῶν γραμμάτων βρῶσις καὶ τροφὴ λέγεται· τὸ

δὲ ἄλφα κατὰ Γεργεσαίους ἆρον καὶ τραφῆναι λέγεται.

διὸ καὶ προτέτακται τῶν ἄλλων πάντων γραμμάτων· ση-

μαίνει γὰρ τὸ Αλ τὸ ἆρον, γεύσου δὲ τὸ φάγε· καὶ

πάλιν· διάτι προτάσσει τὸ Ἄλφα τῶν ἑτέρων εἴκοσι τριῶν

γραμμάτων; διότι ἀφ' ἑαυτοῦ ἄρχεται, καὶ εἰς αὐτὸ κατα-

λήγει· εἰ γὰρ ὁλογράφος· αὐτὸ τιθῇς, αὐτὸ μὲν ἄρ-

χειν εὑρήσεις ὁμοίως καὶ λήγειν· (sic) ἐνκαρδίως δὲ κέκτη-

ται τὸ φ.

{Β.

Βῆτα πόθεν ἐτυμολογεῖται;}

Παρὰ τὸ βῶ τὸ βαίνω, ἐν τοῖς μαθήμασιν. καὶ

ἄλλως. Βάττα τὸ ἴχνος, καὶ τροπῇ τοῦ ᾶ εἰς ἡ βῆτα·

διὰ ταύτην γὰρ τὰ ἴχνη ἡμῶν προβαίνουσιν ἐν τοῖς γράμ-

μασιν· καὶ ἄλλως· Βάσσα κατὰ Δωρυείους τὸ βυσσίον, ὃ

λέγεται βυκιόν (sic), καὶ τροπῇ τοῦ σ εἰς τ, βάτα· καὶ αὖ-

θις ἡμεῖς τατῶν (sic) Δωρυέων ἄλφα εἰς κάππα τρέπο-

μεν, καὶ γίνεται βῆτα· βρύσιν (sic) ἔτες τὸ ἄλφα· τὸ

βῆτα δὲ, καθὰ βυκκίον· καὶ τοῦτο, πρὸς τὴν βρύσιν εἰσερ-

χόμενον, ἀντλεῖ ἡμῖν ὕδωρ τῆς γνώσεως. Τί ἐστι βῆτα;

βάσις μαθήσεως τῶν γραμμάτων· τί ἐστιν βάσις; βάσις

λέγεται καὶ ἡ ἀναβάθρα· ἤτουν ἡ ἀναβάταξις. βάσις

δὲ λέγεται καὶ ἡ ἔμβασις τινὸς πρός τινα τέχνην, ἣν ἡ

βῆτα σημαίνει· διὰ ταύτην γὰρ ἐμβαίνομεν πρὸς τὴν μά-

θησιν, παρελθόντες τὸ ᾶ.

{Γ.

Τί ἐστι γάμα (sic);}

Γάνωσις τῶν γραμμάτων ἡδύτητος, ἤγουν γλυκύτητος·

πόθεν Γάμα; παρὰ τὸ γαἲμ (sic), ὃ δηλοῖ τὴν γεῦσιν

τῶν γραμμάτων γλυκύτητος.

{Δ.

Δέλτα τόθεν ἐτυμολογεῖται;}

Παρὰ τὸ δὰλθ. Δὰλθ γὰρ λέγεται ὁ τέταρτος

οὐρανὸς, διὸ καὶ τὸ τέταρτον στοιχεῖον δέλτα προσαγο-

ρεύεται.

{Ε.

Ε πόθεν ἐτυμολογεῖται;}

Παρὰ τὸ ε τὸ ἔειν καὶ φωτίζειν τὰς πέντε αἰσθή-

σεις ἡμῶν, ἐξ οὗ καὶ ἕως τὸ φῶς.

{Ζ.

Ζῆτα πόθεν ἐτυμολογεῖται;}

Παρὰ τὸ ζεὶθ. ζεὶθ γὰρ λέγεται ὁ ἕβδομος οὐρα-

νός. διὸ καὶ τὰ γεννώμενα βρέφη τῷ ἑβδόμῳ μηνὶ ζῶσι

μὴ βλαβούμενα.

{Η.

Ἦτα πόθεν ἐτυμολογεῖται;}

Παρὰ τὸ ἣθ, ὃ δηλοῖ τὸ σχῆμα, ἐξ οὗ καὶ ἦθος

καὶ εὐκοσμία.

{Θ.

Θῆτα πόθεν ἐτυμολογεῖται;}

Παρὰ τὸ Θώθ· Θὼθ δὲ λέγεται τὸ πέταλον τῶν

παλαιῶν ἱερέων.

{Ι.

Ἰῶτα πόθεν ἐτυμολογεῖται;}

Παρὰ τὸ Ἰὼδ δὲ ἠλεῖ ὄτης τοῦ νοός· διὸ καὶ ἐν

τῷ τελείῳ ἀριθμῷ τοῦ ψήφου τῶν γραμμάτων ἰῶτα

προετέθη.

{Κ.

Κάππα πόθεν ἐτυμολογεῖται;}

Παρὰ τὸ Καῦ· Καῦ δὲ ὁ αἰθὴρ λέγεται, ἤγουν τὸ

οὐράνιον πῦρ· διὸ καὶ καῦμα ἡ θερινὴ θερμασία.

{Λ.

Λάμβδα πόθεν ἐτυμολογεῖται;}

Παρὰ τὸ λάβ· λὰβ δὲ τὸ διὰ μέσου τοῦ οὐρανοῦ καὶ

τῆς γῆς χάσμα λέγεται.

{Μ.

Μῖ (sic) πόθεν ἐτυμολογεῖται;}

Παρὰ τὸ Μᾶν ὃ σημαίνει τὴν οὐράνιον τροφήν.

{Ν.

Ν πόθεν ἐτυμολογεῖται;}

Παρὰ τὸ Νᾶν, ὃ δηλοῖ τὸν ἄρτον· καὶ γὰρ πέραι

νᾶν τὸν ἄρτον λέγουσιν· διὸ καὶ ἱνιν ἐν τῷ ἀρότρῳ

σιδήριον, ὡς ἱνεῦον, ἤτοι ἀρτόδουλον.

{Ξ.

Ξ πόθεν ἐτυμολογεῖται;}

Παρὰ τοῦ ξιφιαίου ἀστέρος· κατὰ μίμησιν γὰρ ἐκεί-

νου γράφεται.

{Ο.

Ο πόθεν ἐτυμολογεῖται;}

Παρὰ τὸ ὄειν κυκλοειδῶς. Ὀειδὸν γὰρ τὸν

οὐρανὸν λέγομεν εἶναι, ἤτοι κυκλοειδῆ· διὸ καὶ τὸ ο οὕ-

τως ἐκλήθη, ὡς κυκλοειδὲς καὶ αὐτὸ τυγχάνον.

{Π.

Π πόθεν ἐτυμολογεῖται;}

Παρὰ τὸ πιάδας ἔχειν, ἤτοι ποιητικα κέντρα.

Πιάδες γὰρ αἱ αὐτοῦ γραμμαὶ λέγονται.

{Ρ.

Ρῶ πόθεν ἐτυμολογεῖται;}

Παρὰ τὸ ῥέειν τὴν αὐτοῦ γραμμὴν κάτω.

{Σ.

Σίγμα πόθεν ἐτυμολογεῖται;}

Παρὰ τὸ κεῖσθαι αὐτῷ ὡς περση μαίαν πλαγίας·

ἤτοι ὡς φλάμουλον κείμενον.

{Τ.

Ταῦ πόθεν ἐτυμολογεῖται;}

Παρὰ τὸ τὼβ, ὃ δηλοῖ τὸ ἀγαθὸν.

{Υ.

Υ πόθεν ἐτυμολογεῖται;}

Παρὰ τὸ ὑακὸς κεῖσθαι αὐτὸ, ἤγουν νεφελιακῶς,

ὥσπερ ὕδατος πλῆρες.

{Φ.

Φ πόθεν ἐτυμολογεῖται;}

Παρὰ τὸ φαεινῶς γράφεσθαι αὐτὸ, ὥσπερ φωτὶ

ὠπτόμενον παρά τινος.

{Χ.

Χ πόθεν ἐτυμολογεῖται;}

Παρὰ τὸ χέεσθαι αὐτὸ ἔνθεν κᾳκεῖθεν.

{Ψ.

Ψ πόθεν ἐτυμολογεῖται;}

Παρὰ τὸ ψιακῶς γράφεσθαι αὐτὸ καὶ μιμεῖσθαι

τὰς τοῦ αὐτοῦ ψιάς.

{Ω. (sic)}

Ω δὲ ῶ τὸ μέγα, διπλασιασμὸς τοῦ ο τοῦ ο μικροῦ,

διὸ καὶ μέγα ἐκλήθη. Ἐδιπλασιάσθη δὲ πρὸς ἀναπλήρω-

σιν τῶν εἴκοσι τεσσάρων ὡρῶν τοῦ νυχθημέρου.