Ars grammatica

Τέχνη γραμματική ἐστιν γνῶσις διωρθωμένης ὁμιλίας

ἐν τῷ λέγειν καὶ ἐν τῷ γράφειν ποιημάτων τε καὶ ἀναγνώ-

σεως ἔμπειρος διδασκαλία. γραμματικός ἐστιν ὃς ἑνὸς ἑκά-

στου πράγματος τὴν δύναμιν καὶ τὴν κυριότητα δύναται σα-

φηνίσαι τῇ λαλιᾷ. τῆς τέχνης τῆς γραμματικῆς ἡ τάξις συνέ-

στηκεν μέρεσιν τέτρασιν, ἀναγνώσει διορθώσει ἐξηγήσει κρίσει.

ἀνάγνωσίς ἐστιν ποικίλη ἑκάστης γραφῆς ἐκφώνησις δουλεύουσα

τῷ ἀξιώματι τῶν προσώπων καὶ ἐκτυποῦσα τὸ σχῆμα τῆς ἑκά-

στου ψυχῆς. διόρθωσίς ἐστιν ἐπανόρθωσις τῶν πλανῶν τῶν

διὰ γραφῆς ἢ λέξεως γεναμένων. ἐξήγησίς ἐστιν ἀσαφῶν

διανοιῶν καὶ ζητήσεων διήγησις. κρίσις ἐστὶν ᾧ τὰ ποιήματα

καὶ τὰ λοιπὰς γραφὰς διαρτῶμεν καὶ διασταθμώμεθα. τῆς

τέχνης τῆς γραμματικῆς αἱ ἀρχαὶ ἀπὸ τῶν στοιχείων ἐγείρον-

ται, τὰ στοιχεῖα τυποῦνται εἰς γράμματα, τὰ γράμματα συνά-

γονται εἰς συλλαβάς, συλλαβαῖς περιλαμβάνεται λέξις, αἱ λέξεις

συνάγονται εἰς μέρη λόγου, ὁ δὲ λόγος εἰς ἀρετὰς καὶ εἰς

ψόγους κάτεισιν.

Ars grammatica est scientia emendati sermonis

in loquendo et scribendo poematumque ac lectionis pru-

dens praeceptum. grammaticus est qui uniuscuiusque

rei vim ac proprietatem potest explanare loquela. artis

grammaticae officium constat partibus quattuor, lectione

emendatione enarratione iudicio. lectio est varia cuius-

que scripti pronuntiatio serviens dignitati personarum

exprimensque habitum animi cuiusque. emendatio est

recorrectio errorum, qui per scriptum dictionemve fiunt.

enarratio est obscurorum sensuum quaestionumque narratio.

iudicium est quo poemata ceteraque scripta perpendimus

et discernimus. artis grammaticae initia ab elementis

surgunt, elementa figurantur in litteras, litterae coguntur

in syllabas, syllabis comprehenditur dictio, dictiones co-

guntur in partes orationis, oratio in virtutes ac vitia

descendit.

{ΠΕΡΙ ΠΡΟΣΩΙΔΙΩΝ}

Προσῳδία ἐστὶν μιᾶς ἑκατέρας συλλαβῆς ἴδιος [κύριος]

ἦχος [τόνος], ὃν ἐν τῇ ἑλληνικῇ προσῳδίαν λέγουσιν [καλοῦσιν].

προσῳδία παρὰ τὸ προσᾴδεσθαι. προσῳδίαι ἐν τῇ ἑλληνικῇ

γλώττῃ εἰσὶν ἑπτά, ἐν τῇ ῥωμαϊκῇ πέντε, ὀξεῖα βαρεῖα περι-

σπωμένη μακρὰ βραχεῖα. ἐν παντὶ μέρει λόγου ῥωμαϊκοῦ ὁμοίως

ὥσπερ τοῦ ἑλληνικοῦ ἢ ὀξεῖαν ἢ περισπωμένην προσῳδίαν τί-

θεσθαι ἀναγκαῖόν ἐστιν, οὐ πλεῖον δὲ ἢ μίαν ἢ ταύτην ἢ

ἐκείνην. ἡ γὰρ βαρεῖα τίθεται ἐπὶ πλειόνων. ἡ ὀξεῖα ὁπότε

παρὰ τοῖς Ἑλληνικοῖς τρεῖς τόπους ἔχει, 〈τὴν〉 τελευταίαν καὶ

τὴν παρατέλευτον καὶ τὴν ταύτῃ ἔγγιστα συλλαβήν, παρ' ἡμῖν

δύο μόνον τόποις τίθεσθαι δύναται, ἐν τῇ παρατελεύτῳ συλ-

λαβῇ ὡς τὸ [προανέγνως], ἢ ἐπὶ ταύτης, ἥτις τρίτη ἀπὸ τέ-

λους ἐστίν . ἡ περισπωμένη, ἐὰν τὸ μέρος τοῦ λόγου τριῶν

ἢ πλειόνων ἔσται συλλαβῶν, οὐ τίθεται, εἰ μὴ τὸν παρατέλευ-

τον τόπον δυνήσεται εὑρεῖν, ὡς τό . τὰ μονοσύλλαβα, ἅπερ

ἂν θέσει μακρὰ εἴη, ὀξεῖαν ἕξουσιν προσῳδίαν . ἅτινα δὲ φύσει

μακρὰ ἔσται, περισπωμένῃ προσῳδίᾳ ἐκφωνηθήσεται . ἐπὶ τῶν

δισυλλάβων, ἐὰν ἡ προτέρα φύσει μακρὰ εἴη τῆς ὑστέρας συνε-

σταλμένης, ἡ προτέρα περισπασθήσεται, ὡς τὸ [ὥρα Ῥώμη].

ἐὰν δὲ ἡ ὑστέρα ἐκτεταμένη εἴη, ἡ προτέρα, εἴτε μακρὰ εἴτε

βραχεῖα ἔσται, ὀξυτονηθήσεται ἐξ ἀνάγκης ὡς τό . καὶ εἰ

ἀμφότεραι βραχεῖαι εἶεν, ὀξυτονηθήσεται ἡ προτέρα, ὡς τό .

ἐν τοῖς τρισυλλάβοις ἢ τοῖς τετρασυλλάβοις ἢ ἅπερ ἂν πλείους

συλλαβὰς ἕξει, ἐὰν ἡ παρατέλευτος συλλαβὴ βραχεῖά ἐστιν, ἡ

ταύτην προάγουσα ὀξυνθήσεται, ὡς τὸ [Τούλλιος Ὁρτήνσιος].

ἐὰν ἡ παρατέλευτος θέσει μακρὰ εἴη, αὐτὴ τὴν ὀξεῖαν ἕξει

προσῳδίαν, τὴν προάγουσαν δὲ βαρεῖαν ποιήσει ὡς τό . ἐὰν

ἡ παρατέλευτος συλλαβὴ φυσικῶς ἐκτεταμένη ἔσται, οὕτως ὥστε

τὴν τελευταίαν βραχεῖαν εἶναι, τὴν παρατέλευτον προπερισπά-

σομεν, ὡς τό . ἐὰν δὲ μακρὰ εἴη ἡ τελευταία, τῇ παρα-

τελεύτῳ ὀξεῖαν δώσομεν προσῳδίαν, ὡς τὸ [Ἀθῆναι Φιδῆναι].

{DE ACCENTIBVS}

Accentus est unius cuiusque syllabae proprius

sonus, quem Graeci προσῳδίαν dicunt. accentus quasi

accantus. accentus in graeca lingua sunt VII, in latina V,

acutus gravis circumflexus ⏒ longus ⏑ brevis. in omni

parte latinae orationis, item ut graecae, aut acutum aut

circumflexum accentum poni necesse est, nec amplius quam

unum vel hunc vel illum. nam gravis ponitur in pluribus.

acutus cum apud Graecos tria loca teneat, ultimam et

paenultimam et ei proximam syllabam, apud nos duobus

tantum locis poni potest, in paenultima, ut praelegistis,

aut in ea quae a fine sit tertia, ut praelégimus. cir-

cumflexus, si pars orationis trium aut amplius fuerit syl-

labarum, non ponitur nisi paenultimum locum poterit

invenire, ut turbâre. monosyllaba, quaecumque positione

longa fuerint, acutum habebunt accentum, ut píx. quae

natura longa erunt, circumflexo accentu pronuntiabuntur,

ut rês. in disyllabis, si prior natura loga erit posteriore

correpta, prior circumflectetur, ut hôra Rôma; si posterior

producta sit, prior, seu longa seu brevis fuerit, acuatur

necesse est, ut léges sálus; et si ambae breves sint,

acuetur prior, ut déus hómo. in trisyllabis tetrasyl-

labisve aut quae plures syllabas habebunt, si paenultima

brevis fuerit, quae eam praecedit acuetur, 〈ut Tullius

Hortensius〉; si paenultima positione loga fuerit, ipsa

acutum habebit accentum, praecedentem autem gravem

faciet, ut Catúllus. si paenultima naturaliter producta

erit, ita ut ultima brevis sit, paenultimam circumflectemus,

ut Cethêgus; si autem longa fuerit ultima, paenultimae

acutum dabimus accentum, 〈ut Athenae Fidenae〉.

Τὰ ἑλληνικὰ ὀνόματα, ἐὰν τοῖς αὐτοῖς γράμμασιν

προφέρηται, ἑλληνικὰς προσῳδίας ἕξουσιν. καὶ γὰρ ὅταν λέ-

γωμεν Θυιάς Ναίς, τὴν ὀξεῖαν ἕξει ἡ ὑστέρα προσῳδίαν, καὶ

ὡς Θεμιστῶ Καλυψῶ τὴν τελευταίαν περισπᾶσθαι ὁρῶμεν, ὅπερ

ἑκάτερον ὁ ῥωμαϊκὸς λόγος οὐκ ἐπιδέχεται, εἰ μὴ πάνυ ἀραιῶς

χάριν τοῦ διελεῖν τὸν νοῦν, ὡς ἀπαντᾷ ὁ ergo σύνδεσμος, ἐν

ᾧ ἡ τελευταία περισπωμένη καταλαμβάνεται. ὁμοίως ὡς τὸ

ἐπίρρημα pone τῇ ὑστέρᾳ ὀξεῖαν ἀναδέχεται, ἵνα μὴ εἴη ῥῆμα.

Graeca nomina si isdem litteris proferentur,

graecos accentus habebunt. nam et cum dicimus 〈Thyias

Nais〉, acutum habebit posterior, et cum 〈Themisto Kalypso〉,

ultimam circumflecti videmus. quod utrumque latinus

sermo non patitur, nisi admodum raro sensus discernendi

gratia, ut occurrit ergo coniunctio, in qua posterior cir-

cumflexa deprehenditur. item adverbium pone posteriore

acutum recipit, ne sit verbum.

Ἔστιν δὲ σημεῖον τῆς ὀξείας προσῳδίας I πλάγιον

εἰς τὸ μέρος τὸ δεξιὸν ἀναβαῖνον, τῆς βαρείας προσῳδίας ση-

μεῖον I πλάγιον εἰς μέρος τὸ δεξιὸν καταβαῖνον. τὴν περι-

σπωμένην σημειοῦται προσῳδίαν C κάτω βλέπον. τὴν μακρὰν

προσῳδίαν πλαγίῳ τῷ I γράμματι σημειοῦνται, βραχεῖαν C ἄνω

βλέποντι. ἀλλὰ ἐν ἐκείνοις τοὺς τόνους, ἐν τούτοις τοὺς χρό-

νους γινώσκεσθαι 〈ὁρῶμεν〉. τὴν δασεῖαν τὸ H προσγεγραμ-

μένον παρέχει· ἐὰν δὲ μὴ εἴη προσγεγραμμένον, ψιλὴν ξηράν.

ταύταις προσβάλλουσιν τὴν ὑφέν, ὁπότε δύο ῥήματα ὡς εἰς

ἓν τῇ ἐκφωνήσει συνάγομεν, καὶ τὸ σημεῖον αὐτῆς τοῦτο

ποιοῦσιν· ἑκατέρου ῥήματος τὰς ἔγγιστα συλλαβὰς ἐπικεκαμ-

μένῃ ὑποκάτωθεν ῥάβδῳ ζευγνύουσιν, ὡς ἔστιν . ὁμοίως καὶ

ἀπόστροφον ὁπόταν φωνῆεν τελικὸν ὑφαιροῦμεν. ταύτην οὕτως

σημειοῦνται· πρὸς τὸ ἄνω μέρος τοῦ συμφώνου, οὗ τὸ φωνῆεν

ὑφῄρηται, ἐπικεκαμμένον ῥαβδίον εἰς αὐτὸ βλέπον τιθέασιν ὡς .

Est autem forma acuti accentus I obliqua in

partem dexteram ascendens, gravis forma I obliqua in

partem dexteram descendens. circumflexum designat ac-

centum C deorsum spectans. longum accentum transversa

I littera notant, brevem C sursum spectante. sed in illis

sonos, in his tempora dinosci 〈vide〉mus. aspirationem

H adscripta praestabit; si adscripta non erit, siccitatem·

his adiciunt hyphen, cum duo verba quasi in unum pro-

nuntiatione colligimus, et formam eius hanc faciunt· utri-

usque verbi proximas syllabas inflexa subter virgula

iungunt, ut est ‘Turnus ut ante⏑uolans’. item apostrophon,

cum vocalem ultimam subtrahimus. hanc sic notant· ad

caput eius consonantis, cui vocalis subtracta est, inflexam

virgulam, quae ad eam spectat, apponunt, ut ‘tanton’ me

crimine dignum.

{ΠΕΡΙ ΣΤΙΓΜΗΣ}

Στιγμή ἐστιν σιωπῆς σημεῖον, ἥτις ἐν τῷ ἀναγινώσκειν

δίδωσιν ἄδειαν τοῦ τὸ πνεῦμα ἀνακτήσασθαι, μὴ ἐν τῷ συν-

άπτειν ἐπιλείψῃ. αὗται τρεῖς εἰσιν, ὧν ἡ διαφορὰ τρισὶν νυγμαῖς

ἐν διαφόρῳ τόπῳ τεθειμέναις δηλωθήσεται. ὅπου πλήρης ἐστὶν

ἡ διάνοια, νυγμὴν παρὰ τὸ ἄνω μέρος τοῦ γράμματος τίθεμεν,

καὶ ἔστιν ἄνεσις τοῦ σχολάσαι ἐπὶ πλεῖον. ὅπου δὲ τῆς δια-

νοίας μηδέπω πλήρ〈ους οὔσ〉ης ἀναπνεῦσαι χρῄζουσιν, παρὰ

μέσον τὸ γράμμα δώσομεν νυγμήν. ὅπου δὲ πρὸς αὐτῷ τῷ

τέλει τοῦ ἀπαρτίσαι τὴν διάνοιαν οὕτως ἀπαρτῶμεν, ὥστε

εὐθέως τοῦθ' ὅπερ ἕπεται ὑποβαλεῖν ὀφείλομεν, παρὰ τὸ κάτω

μέρος τοῦ γράμματος τῇ νυγμῇ σημειούμεθα.

{DE DISTINCTIONE}

Distinctio est silentii nota, quae in legendo dat

copiam spiritus recipiendi, ne continuatione deficiat. hae

tres sunt, quarum diversitas tribus punctis diverso loco

positis indicatur. ubi plenus est sensus, punctum ad caput

litterae ponimus et est liberum cessare prolixius. ubi

sensu nondum pleno respirari oportet, ad mediam litteram

dabimus punctum. ubi sub ipsum finem implendi sensus

ita suspendimus, ut statim id quod sequitur subicere de-

beamus, imam litteram puncto notamus.

{ΠΕΡΙ ΦΩΝΗΣ}

Φωνή ἐστιν ἀὴρ πεπληγὼς αἰσθητὸς ἀκοῇ τὸ ὅσον

ἐφ' ἑαυτῷ ἐστιν. πᾶσα φωνὴ ἢ ἔναρθρός ἐστιν ἢ ἄναρθρος.

ἔναρθρός ἐστιν ἣ γράμμασιν καταληφθῆναι δύναται. ἄναρθρός

ἐστιν ἥτις γράφεσθαι οὐ δύναται.

{DE VOCE}

Vox est aer ictus sensibilis auditu, quantum in

ipso est. omnis vox aut articulata est aut confusa; arti-

culata est quae litteris comprehendi potest; confusa est

quae scribi non potest.

{ΠΕΡΙ ΓΡΑΜΜΑΤΩΝ}

Γράμμα ἐστὶν στοιχεῖον φωνῆς ἐνάρθρου. στοι-

χεῖον ἐστιν ἑνὸς ἑκάστου πράγματος ἀρχή, παρ' οὗ λαμβάνεται

τὸ ἐπαύξημα καὶ εἰς ὃ ἀναλύεται. συμβαίνει [ἀντὶ τοῦ] ἑκάστῳ

γράμματι ὄνομα σχῆμα δύναμις. ὄνομά ἐστιν ᾧ προσαγορεύεται,

σχῆμα ᾧ σημειοῦται, δύναμις ᾗ ἰσχύει. τῶν γραμμάτων εἰσὶν

τὰ μὲν φωνήεντα, τὰ δὲ σύμφωνα. φωνήεντά ἐστιν ἃ καθ'

ἑαυτὰ ἐκφωνεῖται καὶ καθ' ἑαυτὰ συλλαβὴν ποιῆσαι δύναται.

ἔστιν δὲ τὸν ἀριθμὸν πέντε, α ε ι ο ω ου. ἐκ τούτων δύο ι καὶ

ου μετέρχονται εἰς τὴν τῶν συμφώνων δύναμιν, ὁπότε ἢ αὐτὰ

εἰς ἄλληλα ζεύγνυται ἢ μετὰ ἄλλων φωνήεσσιν ζεύγνυται, οἷον .

τῶν συμφώνων τὸ εἶδός ἐστιν διπλοῦν. ἔστιν γὰρ ἃ μὲν ἡμί-

φωνα, ἃ δὲ ἄφωνα. ἡμίφωνά ἐστιν, ἃ καθ' ἑαυτὰ μὲν ἐκφω-

νεῖται, ἀλλὰ καθ' ἑαυτὰ συλλαβὴν ποιῆσαι οὐ δύναται. ἔστιν

δὲ τὸν ἀριθμὸν ἑπτά . ἐκ τούτων διπλοῦν ἐστιν τὸ x. συνέ-

στηκεν γὰρ ἢ ἐκ τοῦ g καὶ s, ὡς τὸ rex regis, ἢ ἐκ τοῦ c

καὶ s, ὡς τὸ pix picis. διὰ τοῦτο γράμμα † ἀρνεῖται. ἄφωνά

ἐστιν, ἃ οὔτε καθ' ἑαυτὰ ἐκφωνεῖσθαι δύναται οὔτε συλλαβὴν

ποιῆσαι. ἔστιν δὲ τὸν ἀριθμὸν ἐννέα . ἐκ τούτων περισσά

τισιν δοκιμάζεται τὸ k καὶ τὸ q, ὅτι τὸ c γράμμα τὸν τούτων

τόπον δύναται ἀναπληρῶσαι. καὶ τὸ h τῆς δασείας σημεῖον,

οὐχὶ γράμμα ὑπολαμβάνεται. τὸ υ δὲ καὶ τὸ ζ διὰ τὰ ἑλλη-

νικὰ ὀνόματα προσβάλλομεν.

{DE LITTERIS}

Littera est elementum vocis articulatae. ele-

mentum est unius cuiusque rei initium, a quo sumitur in-

crementum et in quod resolvitur. accidunt uni cuique

litterae nomen figura potestas. nomen est quo appellatur,

figura qua notatur, potestas qua valet. litterarum

sunt aliae vocales, aliae consonantes. vocales sunt

quae per se proferuntur et per se syllabam facere

possunt. sunt autem numero V, a e i o u. ex his duae,

i et u, transeunt in consonantium potestatem, cum aut

ipsae inter se geminantur aut cum aliis vocalibus iun-

guntur, veluti Juno vates. consonantium species est

duplex. sunt enim aliae semivocales, aliae mutae. semi-

vocales sunt quae per se quidem proferuntur, sed per

se syllabam facere non possunt. sunt autem numero VII,

f l m n r s x. ex his duplex est x. constat enim aut

ex g et s, ut rex regis, aut ex c et s, 〈ut〉 pix picis,

ideoque littera negatur. mutae sunt quae nec per se

proferri possunt nec syllabam facere. sunt autem nu-

mero VIIII, b c d g h k p q t. ex his supervacuae qui-

busdam videntur k et q, quod c littera harum locum

possit implere. h quoque aspirationis nota, non littera

existimatur. y et z propter graeca nomina admittimus.

Α γράμμα φωνῆεν, ὅπερ μὲν οὖν καθ' ἑαυτὸ ποιεῖ

συλλαβὴν βραχεῖαν καὶ μακρὰν ὁμοίως δὲ συνεζευγμένον μετὰ

ἄλλων καὶ προτασσόμενον καὶ μέσον καὶ ἐπὶ τέλους, ὡς τὸ

Ahala· καὶ σημεῖον χρηματισμοῦ, ὁπότε Αὖλον μόνον ση-

μαίνει. e γράμμα φωνῆεν καθ' ἑαυτὸ ὀνομασθὲν ὁμοίως τε

μετὰ ἄλλων ζευχθὲν καὶ βραχείας ποιεῖ συλλαβὰς καὶ μακράς.

i γράμμα φωνῆεν ἔσθ' ὅτε μετερχόμενον εἰς τὴν τῶν συμφώνων

δύναμιν καθ' ἑαυτὸ οὐδὲν ἔλαττον καὶ μετὰ ἄλλων ἐζευγμένον

καὶ βραχείας ποιεῖ συλλαβὰς καὶ μακράς. σημεῖον ἀριθμοῦ,

ὁπότε ἕνα σημαίνει. o γράμμα φωνῆεν καὶ συστέλλεται καὶ

ἐκτείνεται καὶ μόνον καὶ μετὰ ἄλλων ζευγνύμενον. u γράμμα

φωνῆεν ἔσθ' ὅτε μετερχόμενον εἰς τὴν τῶν συμφώνων δύναμιν

συστέλλεται καὶ ἐκτείνεται καὶ μόνον καὶ μετὰ ἄλλων συνε-

ζευγμένον· σημεῖον ἀριθμοῦ, ὁπότε πέντε σημαίνει.

A littera vocalis, quae quidem per se facit

syllabam brevem et longam itemque conexa cum aliis

tam praeposita quam media finiensque, ut Ahala; nota

etiam praenominis, cum Aulum sola significat. e littera

vocalis per se nominata itemque cum allis iuncta et bre-

ves facit syllabas et longas. i littera vocalis interdum

transiens in consonantium potestatem per se nec minus

aliis sociata tam breves facit syllabas quam longas; nota

numeri, cum unum significat. o littera vocalis tam cor-

ripitur quam producitur et singularis et cum aliis copu-

lata. u littera vocalis non numquam transiens in con-

sonantium potestatem corripitur produciturque et sola

et cum aliis coniuncta; nota numeri, cum quinque

significat.

F γράμμα σύμφωνον ἡμίφωνον ἄρχεται συλλαβὴν

προτασσόμενον καὶ φωνήεντος καὶ ἡμιφώνου, ὡς τό . l γράμμα

σύμφωνον ἡμίφωνον ὑγρὸν καὶ προτάσσεται φωνηέντων ἐν συλ-

λαβῇ καὶ ὑποτάσσεται· προτάσσεται, ὁπότε laudem legem καὶ

τὰ τούτοις ὅμοια γράφομεν· ὑποτάσσεται, ὡς τὸ alma. ὑπο-

τάσσεται ὁμοίως συμφώνοις, ὁπότε Clodium ὀνομάζομεν. ὅταν

μόνον τίθεται, Lucium σημαίνει· ὁμοίως ἀριθμόν, ὁπότε

πεντήκοντα σημαίνει. m γράμμα σύμφωνον ἡμίφωνον ὑγρὸν

καὶ προτάσσεται φωνηέντων καὶ ὑποτάσσεται, ὡς τό . ὑπο-

τάσσεται δὲ καὶ συμφώνοις, ὁπότε λέγομεν· σημεῖον χρη-

ματισμοῦ, ὁπότε Μάρκον μόνον γεγραμμένον σημαίνει. n

γράμμα σύμφωνον ἡμίφωνον ὑγρὸν καὶ προτάσσεται τῶν

φωνηέντων καὶ ὑποτάσσεται, ὡς τό . ὁμοίως ὑποτάσ-

σεται καὶ τοῖς συμφώνοις, ὡς τὸ Cnidius 〈Cynthius〉.

σημεῖον χρηματισμοῦ, ὁπότε μόνον σημαίνει· ὁμοίως καὶ συμ-

φώνῳ ὑποτασσόμενον τῷ G Γναῖον, ὃν οἱ παλαιοὶ μὲν Γναίιον,

νῦν δὲ χυδαίως συντομώτερον ἀκούομεν Γναῖον, καὶ ἐὰν ὀνό-

ματος ἕνεκα τίθεμεν. r γράμμα σύμφωνον ἡμίφωνον ὑγρὸν

καὶ προτάσσεται καὶ ὑποτάσσεται, ὡς τό . ὁμοίως συμφώνοις

ὑποτάσσεται, ὡς ἐν τῷ . s γράμμα σύμφωνον ἡμίφωνον καὶ

προτάσσεται φωνηέντων καὶ συμφώνων καὶ ὑποτάσσεται φω-

νήεσιν, ὡς τό . x γράμμα σύμφωνον ἡμίφωνον διπλοῦν ἐν

μέσῳ μόνον μέρει λόγου παρ' ἡμῖν φωνηέντων προτασσόμενον

ὡς τό , ὁπότε δὲ καὶ ἐπὶ τέλους, ὡς τό . ἐν τοῖς ξένοις

μόνον ὀνόμασιν πρῶτον τίθεται, ὡς ἐν τῷ Xantho 〈Xenone〉;

σημεῖον δὲ ἀριθμοῦ, ὁπότε δέκα σημαίνει.

F littera consonans semivocalis incipit syllabam

tam praeposita vocali quam semivocali, ut flumen fons.

l littera consonans semivocalis liquida tam praeponitur

vocalibus in syllaba quam subiungitur· praeponitur, cum

laudem legem et his similia scribimus; subiungitur, tam-

quam alma; subiungitur item consonantibus, cum Clodium

nominamus. cum sola ponitur, Lucium significat; item

numerum, cum quiquaginta significat. m littera conso-

nans semivocalis liquida tam praeponitur vocalibus quam

subiungitur, tamquam monet commonet. subiungitur et

consonantibus, cum agmina dicimus; nota praenominis,

cum Marcum sola scripta significat. n littera consonans

semivocalis liquida tam praeponitur vocalibus quam sub-

iungitur, ut natus ante. item subiungitur et conso-

nantibus, ut Chidius Cynthius. nota praenominis, cum

sola Numerium significat; item consonanti subiuncta G

Gnaeum, quem antiqui Gnaevum, nunc volgo brevius

audimus Gnaeum, etiam si nominis causa ponimus. r lit-

tera consonans semivocalis liquida tam praeponitur voca-

libus quam subiungitur, ut ramus arma; item conso-

nantibus subiungitur, ut in Crasso. s littera consonans

semivocalis tam praeponitur vocalibus consonantibusque

quam subiungitur vocalibus, ut satis statis. x littera

consonans semivocalis duplex in media tantum parte

locutionum apud nos vocalibus praeposita, ut fraxinus, ali-

quando finiens, ut vertex. in peregrinis tantum nomini-

bus prima ponitur, ut in Xantho Xenone; nota numeri,

cum decem significat.

B γράμμα σύμφωνον ἄφωνον καὶ προτάσσεται φωνη-

έντων καὶ ὑποτάσσεται· προτάσσεται δὲ καὶ ἡμιφώνων, ὡς

〈ἐν〉 τῷ Blesamio· ἔγγιστον τοῦ P γράμματος, καθ' ὃ πολ-

λάκις ἀλλάσσεται . c γράμμα σύμφωνον ἄφωνον καὶ προ-

τάσσεται φωνηέντων καὶ συμφώνων καὶ ὑποτάσσεται· καὶ ση-

μεῖον χρηματισμοῦ, ὁπότε μόνον Γάιον σημαίνει· ὁμοίως ἀριθμοῦ,

ὁπότε ἑκατὸν σημαίνει. d γράμμα σύμφωνον ἄφωνον καὶ προ-

τάσσεται τῶν φωνηέντων καὶ ὑποτάσσεται . ἔγγιστον τῶν

γραμμάτων τῶν συμφώνων τούτων , ἃ ὑπεισέρχεται εἰς τὸν

τόπον τούτου · σημεῖον χρηματισμοῦ, ὁπότε Δέκιμον σημαίνει,

ὁμοίως ἀριθμοῦ, ὁπότε πεντακοσίους σημαίνει. g γράμμα σύμ-

φωνον ἄφωνον καὶ προτάσσεται φωνηέντων καὶ ὑποτάσσεται,

ὡς τό . προτάσσεται δὲ καὶ συμφώνων ὡς ἐν τῷ . h κυ-

ρίως μὲν δασεῖαν περιέχον, ἀναδεχθὲν δὲ χυδαίως, ὡς ἡμεῖς

λέγομεν καταχρηστικῶς, εἰς τὸν ἀριθμὸν τῶν ἀφώνων πάντων

[δὲ] τῶν φωνηέντων προτάσσεται, οὐδενὶ ὑποτάσσεται εἰ μὴ

συμφώνοις, ὡς ἐν τῷ καὶ ἐν τοῖς ἑλληνικοῖς ὀνόμασιν, ὡς Θῆ-

βαι. k γράμμα σύμφωνον ἄφωνον σημείου μόνον ἕνεκα τίθεται,

ὅταν ἢ καλάνδας μόνον σημαίνει ἢ Καίσωνα . p γράμμα

σύμφωνον καὶ προτάσσεται φωνηέντων καὶ ὑποτάσσεται, ὡς ἐν

τούτοις ·προτάσσεται καὶ συμφώνων, ὡς τὸ [κροτεῖ ἀριστᾷ]·

σημεῖον χρηματισμοῦ, ὅταν μόνον Πούβλιον σημαίνει, καὶ ὅταν

τοῦ r προτασσόμενον λαὸν ῥωμαῖον καὶ ὑποτασσόμενον τῷ r

καὶ προτασσόμενον τοῦ c γράμματος . q γράμμα σύμφω-

νον ἄφωνον ἐκ τῶν c καὶ u γραμμάτων συγκείμενον, σημεῖον

χρηματισμοῦ, ὁπότε μόνον σημαίνει, ὁμοίως καὶ τιμῆς ἢ ἀξιώ-

ματος, ὁπότε δηλοῖ, οὐδὲν δὲ ἔλαττον καὶ δῆμον, ὁπότε αὐτῷ

σημειούμεθα · μόνου τοῦ u γράμματος προτάσσεται. t γράμμα

σύμφωνον ἄφωνον καὶ προτασσόμενον φωνηέντων καὶ ὑποτασσό-

μενον, ὡς τὸ [ἤνεγκεν προσήνεγκεν]· προτάσσεται καὶ συμφώ-

νων, ὡς [τραβέα δοκός]· σημεῖον χρηματισμοῦ, ὁπότε μόνον

σημαίνει. τούτοις, ὡς ἐν τῷ ἀνωτέρω 〈εἴρηται〉, συμβαίνει

[προσέρχεται] διὰ τὰς ξένας λέξεις τὸ z καὶ τὸ y, ὡς ἐν

Ζήνωνι καὶ Ὑακίνθῳ.

B littera consonans muta tam praeponitur voca-

libus quam subiungitur; praeponitur et semivocalibus, ut

in Blesamio; propinqua p litterae, qua saepe mutatur,

ut supponunt. c littera consonans muta tam praepo-

nitur vocalibus consonantibusque quam subiungitur, ut

capiens scelestus; nota praenominis, 〈cum sola Gaium

significat; item〉 numeri, cum centum significat. d littera

consonans muta tam praeponitur vocalibus quam sub-

iungitur, ut datus additus; propinqua litteris consonanti-

bus his, s c g l p r m t, quae succedunt in locum eius,

ut 〈asside〉 accipe aggere alliga appara arripe ammitte

attende; nota praenominis, cum Decimum significat, item

numeri, cum quingentos significat. g littera consonans

muta tam praeponitur vocalibus quam subiungitur, ut

gere aggere; praeponitur et consonantibus, ut in agmine

magno grege glire. h proprie continens aspirationem re-

cepta volgo in numerum mutarum omnibus vocalibus

praeponitur, nulli subiungitur nisi consonantibus, ut in

Thrasea Thracia graecisque nominibus, ut Thebae. k lit-

tera consonans muta notae tantum causa ponitur, cum

aut kalendas sola significat aut Kaesonem aut kaput aut

kalumniam aut Karthaginem. p littera consonans tam

praeponitur vocalibus quam subiungitur, ut in his ponit

opponit; praeponitur et consonantibus, ut plaudit prandit;

nota praenominis, cum sola Publium significat, et cum r

praeposita populum romanum et subiecta r rem publicam et

praeposita c litterae patres conscripti. q littera consonans

muta ex c et u litteris composita, nota praenominis,

cum Quintum sola significat, item honoris vel dignitatis,

cum quaestorem indicat, nec minus populum, cum ea no-

tamus quirites. soli u litterae praeponitur. t littera

consonans muta tam praeponitur vocalibus quam sub-

iungitur, ut tulit attulit. praeponitur et consonantibus,

ut trabea Aetna; nota praenominis, cum sola Titum signi-

ficat. his, ut supra dictum est, accedunt propter pere-

grinas dictiones z et y, ut in Zenone et Hyazintho.

{ΠΕΡΙ ΣΥΛΛΑΒΗΣ}

Συλλαβή ἐστιν στοιχεῖον φωνῆεν ἢ στοιχείων σύνοδος διά

τινος φωνήεντος συνειλημμένη, τοῦτ' ἔστιν στοιχείων ἐζευγμένη

ἐκφώνησις. συλλαβαὶ λέγονται ἀπὸ τῶν ἑλληνικῶν συλλήψεων.

αὗται δὲ ἢ βραχεῖαί εἰσιν ἢ μακραί. βραχείας συνεσταλμένον

φωνῆεν ποιεῖ, ἢ ὅταν προάγοντος συμφώνου γράμματος φωνῆεν

ἐπὶ τέλους συλλαβῆς συστέλλεται, μακρὰς ἐκτεταμένον. ἐν

τῇ βραχείᾳ συλλαβῇ χρόνος ἐστὶν εἷς, ἐν τῇ μακρᾷ δύο.

αἱ συλλαβαὶ ἢ φύσει μακραί εἰσιν ἢ θέσει. φύσει γί-

νονται μακραί, ὅταν καταμόνας τὰ φωνήεντα γράμματα ἐκ-

τείνηται, ὡς τὸ a 〈καὶ〉 e ἢ ὅταν δύο, ὡς τὸ ua, ἢ ὅταν

τρία, ὡς τὸ uae· θέσει δὲ ὅταν συνεσταλμένον φωνῆεν ἐπιφε-

ρόμενα ἔχῃ δύο σύμφωνα· καὶ ταῦτα ἢ ἐν τῇ αὐτῇ συλλαβῇ εὑρί-

σκεται, ὡς τὸ ars, ἢ ἐν τῇ πλησίον, ὡς τὸ amnis, ἢ εἰς δύο

συλλαβὰς διῃρημένα, ὡς τὸ arma. ἀλλὰ καὶ τὸ διπλοῦν στοι-

χεῖον x δύο συμφώνων τόπῳ λειτουργεῖ· καὶ τοῦτο δὲ καὶ ἐν

τῇ αὐτῇ συλλαβῇ εἴωθεν εἶναι, ὡς τὸ nox, καὶ ἐν τῇ πλησίον,

ὡς ἐν τῷ ἄξων. ὁμοίως καὶ φωνῆεν τόπῳ συμφώνου κείμενον,

ὡς τὸ 〈servus iniustus〉.

{DE SULLABA}

Syllaba est littera vocalis vel litterarum coetus

per aliquam vocalem comprehensus, hoc est litterarum

iuncta enuntiatio. syllabae dicuntur a graecis com-

prehensionibus. hae autem aut breves sunt aut longae.

breves correpta vocalis facit aut cum antecedente con-

sonante littera vocalis in fine syllabae corripitur, longas

producta. in brevi syllaba tempus est unum, in longa

duo.

Syllabae aut natura longae sunt aut positione. na-

tura longae fiunt, cum singulae vocales litterae produ-

cuntur, ut a et e, aut cum duae, ut ua, aut cum tres, ut

uae; positione autem, cum correpta vocalis sequentes habet

duas consonantes. et hae aut in eadem syllaba in-

veniuntur, ut ars, aut in proxima, ut amnis, aut in duas

syllabas divisae, ut arma. sed et duplex littera x duarum

consonantium loco fungitur. haec quoque et in eadem

syllaba solet esse, ut nox, et in proxima, ut axis. item

et vocalis loco consonantis posita, ut servus iniustus.

{ΠΕΡΙ ΚΟΙΝΗΣ ΣΥΛΛΑΒΗΣ}

Κοιναὶ συλλαβαὶ γίνονται τρόποις τέτρασιν· πρώτῳ,

ἐὰν συνεσταλμένῳ φωνήεντι ἐπιφέρηται δύο σύμφωνα, ὧν τὸ

μὲν προηγούμενόν ἐστιν ἄφωνον, τὸ δὲ δεύτερον ὑγρὸν ἀμετά-

βολον. βραχεῖα γάρ ἐστιν ἐν τούτῳ · μακρὰ δὲ ἐν τούτῳ,

ἐὰν δὲ δύο σύμφωνα εἰς δύο συλλαβάς εἰσιν διῃρημένα, οὐ

γίνεται κοινή, ἀλλὰ θέσει μακρά, ὡς ἐν τῷ ἀνωτέρω ἀνηνέγ-

καμεν [τοῦτ' ἔστιν] · οὔτ' ἐὰν ἡμίφωνον εἰς τὸ αὐτὸ μετὰ

τοῦ ἀμεταβόλου συνέλθῃ . ἑτέρῳ τρόπῳ γίνονται κοιναί,

ὅταν φωνήεντι ἐκτεταμένῳ ἐπιφέρηται φωνῆεν· βραχεῖα ἐν

τούτῳ , μακρὰ δὲ οὕτως . φύσει γὰρ μακρόν ἐστιν τὸ ο στοι-

χεῖον, ὅπερ ἐν τοῖς ἀνωτέρω ἀντὶ βραχείας παρείληπται. τρίτῳ,

ὅταν βραχείᾳ συλλαβῇ εἰς μέρος λόγου περαιουμένῃ ἐπιφέρηται

φωνῆεν· ἔστιν γὰρ 〈μακρὰ ἐν τούτῳ〉 βραχεῖα ἐν τούτῳ .

τετάρτῳ τρόπῳ, ἐὰν λήγῃ εἰς σύμφωνον καὶ ἐπιφέρηται [ἢ] τὸ

h στοιχεῖον. ἔστιν δὲ βραχεῖα οὕτως , μακρὰ δὲ οὕτως .

{DE COMMVNIBVS SYLLABIS}

Communes syllabae fiunt modis IIII· primo, si

correpta vocalis excipiatur a duabus consonantibus, qua-

rum prior sit muta, sequens liquida. brevis enim est

in hoc,

tune Clytaemestrae foedasti uiscera ferro;

longa autem in hoc,

Cyclops, Aetnaeus cultor, Neptunia proles.

at si duae consonantes in duas syllabas fuerint divisae,

non fit communis, sed positione longa, ut supra retulimus,

‘hoc erat alma parens’; nec si semivocalis in unitatem

cum liquida veniat, ut sors. altero modo fiunt communes,

cum vocalis producta excipitur a vocali· brevis sic, ‘te

Corydon o Alexi’, longa vero sic, ‘Inoo Melicertae’. Na-

tura enim longa est o littera, quae supra pro brevi re-

cipitur. tertio modo, ubi brevis syllaba finiens partem

orationis a vocali 〈excipitur〉· est enim 〈longa in hoc〉,

hic, ait, et nostris inluserat aduena regnis,

brevis in hoc,

itur in antiquam siluam, stabula alta ferarum.

quarto modo, si desinat in consonantem et excipiatur a

littera h [aut]· est enim brevis sic,

hic uir, hic est, tibi quem promitti saepius audis;

longa vero sic,

terga fatigamus hasta, nec tarda senectus.

{ΠΕΡΙ ΛΕΞΕΩΣ}

Λέξις ἐστὶν ἐκ συλλαβῶν ὡρισμένη μετὰ σημασίας

βεβαίας ῥῆσις . τινὲς λέξεις εἰσὶν ἁπλαῖ, ὡς τό , τινὲς σύνθε-

ται . ἐκ τῶν συνθέτων λέξεών τινες γίνονται ἐκ δύο ἀπολει-

πόντων, ὡς τὸ [ἡμικέφαλον], ὁπότε νοεῖται ἡμίσεια κεφαλή·

τινὲς ἐξ ἀπολείποντος καὶ τελείου , ᾧ σημαίνεται ἐκτὸς θαλάσ-

σης· 〈τινὲς〉 ἐκ τελείου καὶ ἀπολείποντος, ὡς τὸ [κεραταύλης],

ὁπότε νοεῖται ὁ κέρατι ᾄδων· τινὲς ἐκ δύο τελείων .

{DE DICTIONE}

Dictio est ex syllabis finita cum significatione

certa locutio, ut est dico facio. quaedam dictiones sunt

simplices, ut facio, quaedam compositae, ut conficio. ex

compositis dictionibus quaedam fiunt ex duobus imper-

fectis, ut sinciput, cum intellegatur sematum caput; quae-

dam ex imperfecto et integro, ut est cismare, quo signi-

ficatur citra mare; quaedam ex integro et imperfecto,

ut est cornucen, cum intellegatur cornu canens; quaedam

ex duobus integris, ut est omnipotens.

{ΠΕΡΙ ΛΟΓΟΥ}

Λόγος ἐστὶν στόματος ἀφεθεῖσα καὶ διὰ λέξεων

συντεταγμένη ἐκφώνησις, οἷον [ἐκ] στόματος λογισμὸς ἢ λόγος.

λόγου μέρη εἰσὶν ὀκτώ, ὄνομα ἀντωνυμία ῥῆμα μετοχὴ ἐπίρ-

ρημα πρόθεσις σύνδεσμος παρένθεσις· τισὶν δὲ δοκεῖ καὶ προ-

σηγορία.

{〈DE ORATIONE〉}

Oratio est ore emissa et per dictiones ordi-

nata pronuntiatio, velut oris ratio. orationis partes sunt

octo, nomen pronomen verbum participium adverbium

praepositio coniunctio interiectio; quibusdam videtur et

appellatio.

{〈ΠΕΡΙ ΟΝΟΜΑΤΟΣ〉}

Ὄνομά ἐστιν μέρος λόγου μετὰ πτώσεως ἄνευ χρόνου

πρᾶγμα ἐνσώματον 〈ἢ ἀσώματον〉 σημαῖνον κυρίως [ἢ ἰδίως]

ἢ κοινῶς· κυρίως, ὡς τό , κοινῶς, ὡς τό . ὄνομα λέγεται,

ὅτι ἓν ἕκαστον πρᾶγμα σημαίνει, ὡς παρασημείωσις ἀνῃρημένης

τῆς μέσης συλλαβῆς διὰ συγκοπήν, 〈ἢ〉 ἀπὸ τῆς ἑλληνικῆς ἀρ-

χῆς. * τὰ ὀνόματα ἅπερ ἰδικῶς καὶ κυρίως λέγεται, ὁμοίως

ἅπερ ἂν μονογενῆ καὶ μόνα ἐστίν, τῶν θεῶν , ἀνθρώπων, ὡς

τό , πόλεων , ἐπαρχιῶν νήσων ὀρέων, ὡς τό

ποταμῶν . τῶν κυρίων ὀνομάτων ἃ μέν εἰσιν χρηματισμοί,

ἅτινα τῶν ὀνομάτων τῶν ἐθνικῶν προτάσσεται, ὡς . ἄλλα

κύρια ἐθνικά, ἅτινα ἀπὸ τοῦ γένους καὶ τοῦ ἔθνους κάτεισιν . ἃ

δὲ συνώνυμα, ἃ τοῖς ὀνόμασιν τοῖς ἐθνικοῖς ὑποτάσσεται, ὡς

τό , συντάσσεται γὰρ οὕτως . ἃ δὲ παρώνυμα, ἃ τοῖς

συνωνύμοις ἔκ τινος λογισμοῦ ἢ ἀρετῆς προσβάλλεται καὶ

τὰ τούτοις ὅμοια.

{〈DE NOMINE〉}

Nomen est pars orationis cum casu sine tem-

pore rem corporalem 〈aut incorporalem〉 significans pro-

prie communiterve; proprie, 〈ut〉 Roma Tiberis, commu-

niter, 〈ut〉 civitas flumen. nomen dicitur, quod unam

quamque rem notat, quasi notamen sublata media syllaba

per syncopen, vel a graeca origine παρὰ τὸ ὄνομα. [nota

tamen] * nomina quae specialiter proprieque dicuntur,

item quae unica et sola sunt deorum, ut Juppiter, homi-

num, 〈ut〉 Romulus, urbium, ut Roma, provinciarum, ut

Africa, insularum, ut Sicilia, montium, 〈ut〉 Apenninus

Pyrenaeus, fluminum, ut Pactolus. propriorum nominum

alia sunt praenomina, quae nominibus gentiliciis prae-

ponuntur, 〈ut〉 Marcus Publius; alia propria gentilicia,

quae a familia et gente descendunt, ut Porcius Cornelius;

alia cognomina, quae nominibus gentiliciis subiunguntur,

〈ut〉 Cato Scipio. ordinantur enim sic, Marcus Porcius

Cato, Publius Cornelius Scipio; alia agnomina, quae co-

gnominibus ex aliqua ratione aut virtute adduntur, ut

Africanus Creticus et his similia.

Προσηγορικὰ ὀνόματά εἰσιν, ἅτινα γενικῶς καὶ

κοινῶς λέγεται. ταῦτα εἰς δύο εἴδη διαιρεῖται. ἃ μὲν γὰρ

αὐτῶν σημαίνει πράγματα ἐνσώματα, ἅτινα καὶ ἰδεῖν καὶ ὧν

ἅψασθαι δυνατόν, καὶ παρά τινων ἐπικλήσεις προσαγορεύονται,

ὡς τὸ ἄνθρωπος δένδρον βόσκημα, ἅτινα ἡμεῖς ἐνσώματα κα-

λοῦμεν. ἃ δὲ καὶ παρά τινων προσηγορίαι λέγονται καὶ ἔστιν

ἀσώματα, ἅτινα τῷ νῷ μόνον καταλαμβάνεται, ἀλλ' οὔτε

ἰδεῖν οὔτε ἅψασθαι αὐτῶν δυνατόν, ὡς ἔστιν εὐσέβεια δικαιο-

σύνη κόσμος ἀξίωμα εὔροια διδασκαλία. ταῦτα ἡμεῖς προση-

γορικὰ λέγομεν.

Appellativa nomina sunt quae generaliter

communiterque dicuntur. haec in duas species dividuntur.

alia enim significant res corporales, quae videri tangique

possunt, et a quibusdam vocabula appellantur, ut homo

arbor pecus, quae nos corporalia vocamus; alia quae 〈a〉

quibusdam appellationes dicuntur et sunt incorporalia,

quae intellectu tantummodo percipiuntur, verum neque

videri nec tangi possunt, ut est pietas iustitia decus di-

gnitas facundia doctrina. ea nos appellativa dicimus.

Τῷ ὀνόματι συμβαίνει ταῦτα, εἶδος γένος σχῆμα

ἀριθμὸς πτῶσις. εἶδός ἐστιν ᾧ νοεῖται, ἢ κύριον εἴη τὸ ὄνομα

ἢ προσηγορικόν. γένη τῶν ὀνομάτων εἰσὶν τέσσαρα, ἀρσενικόν

〈θηλυκὸν οὐδέτερον κοινόν. ἀρσενικόν ἐστιν οὗ προτάσσεται

οὗτος, ὡς οὗτος ὁ διδάσκαλος〉· θηλυκόν ἐστιν οὗ προτάσσεται

αὕτη, ὡς αὕτη ἡ σχολή· οὐδέτερόν 〈ἐστιν〉 οὗ προτάσσεται

τοῦτο, ὡς τοῦτο τὸ σκρίνιον· κοινόν ἐστιν οὗ προτάσσεται ὁ

καὶ ἡ καὶ τό . ἔστιν καὶ ἐπίκοινα ὀνόματα, ἃ οἱ Ἕλληνες

προσαγορεύουσιν, ὁπότε ὅπερ ἀναγκαίως ἀρσενικῷ γένει ἐκφω-

νεῖται καὶ θηλυκῷ νοεῖται, ἢ τοὐναντίον 〈ὅπερ〉 θηλυκῷ ἐκ-

φωνεῖται καὶ ἀρσενικῷ παραλαμβάνεται, ὡς τὸ στρουθός ἀετός

χήν γαλῆ. σχήματα τῶν ὀνομάτων ἐστὶν δύο, ἁπλοῦν καὶ

σύνθετον, ἁπλοῦν ὡς τό . συντίθεται δὲ ὀνόματα τρόποις

τέτρασιν· ἐκ δύο τελείων, ὡς τὸ προάστειον· ἐκ δύο ἀπολει-

πόντων, ὡς τὸ [τεχνίτης], ἐκ τελείου καὶ ἀπολείποντος, ὡς τὸ

[ἀδρανής τεχνίτης], ἐξ ἀπολείποντος καὶ τελείου , ἐνίοτε ἐκ

πλειόνων, ὡς τὸ ἀκαταμάχητος ἀνεκπολέμητος ἀνεκδυσώπητος.

Nomini accidunt haec, qualitas genus figura

numerus casus. qualitas est qua intellegitur proprium sit

nomen an appellativum. genera nominum sunt IIII, ma-

sculinum femininum 〈neutrum commune. masculinum est

cui praeponitur hic, ut hic praeceptor; femininum〉 est

cui praeponitur haec, ut haec schola; neutrum 〈est〉 cui

praeponitur hoc, ut hoc scrinium; commune est cui prae-

ponitur hic et haec et hoc, 〈ut hic et haec et hoc〉 felix.

sunt et promiscua, quae Graeci ἐπίκοινα appellant, cum

quod necessarie masculino genere pronuntiatur etiam fe-

minino intellegitur, vel contra 〈quod〉 feminino pronun-

tiatur etiam masculino 〈accipitur〉, ut passer aquila an-

ser mustela. figurae nominum sunt duae, simplex et

composita, simplex, 〈ut〉 felix, 〈composita, ut infelix〉. com-

ponuntur 〈autem〉 nomina modis IIII· ex duobus integris

ut suburbanum, ex duobus corruptis, ut opifex 〈artifex〉,

ex integro et corrupto, ut ineptus [artifex], ex corrupto

et integro, ut armipotens, aliquando ex pluribus, ut in-

explorabilis inexorabilis.

Ἀριθμοί εἰσιν δύο, ἑνικός, ὡς τὸ οὗτος ὁ Κάτων,

πληθυντικός, ὡς τὸ οὗτοι οἱ Κάτωνες. ἔστιν δέ τινα ὀνόματα

ἀεὶ πληθυντικά, ὡς τὸ ῥύποι τείχη· τινὰ τὸν ἑνικὸν καὶ πλη-

θυντικὸν ἀριθμὸν κοινῶς σημαίνει, ὡς τὸ ἡμέρα νεφέλη· τινὰ

τῇ μὲν θέσει ἑνικά, τῷ δὲ νῷ πληθυντικά, ὡς τὸ δῆμος ἐκ-

κλησία· τινὰ τῇ 〈μὲν〉 θέσει πληθυντικά, τῷ δὲ νῷ ἑνικά, ὡς

τὸ Κῦμαι Ἀθῆναι Θῆβαι.

Numeri sunt II, singularis, ut hic Cato,

pluralis, ut hi Catones. sunt autem quaedam nomina

semper pluralia, ut sordes moenia. quaedam singularem

pluralemque numerum communiter significant, ut dies

nubes; quaedam positione singularia, intellectu pluralia,

ut populus contio; quaedam positione pluralia, intellectu

singularia, ut Cumae Athenae Thebae.

Πτώσεις εἰσὶν ἕξ, ὀνομαστικὴ γενικὴ δοτικὴ αἰτια-

τικὴ κλητικὴ ἀφαιρετική, ἣ καὶ ἀπενεκτική. προσβάλλεται

παρὰ τῶν ἐπιμελεστέρων καὶ ἑβδόμη πτῶσις. ἀεὶ ἡ ἀπενεκτι-

κὴ ἑνὶ τρόπῳ ἐκφέρεται, ὅταν ἀπὸ προσώπου ἢ ἀπὸ τόπου ἢ

ἀπὸ πράγματος ἀφαιρεθέν τι 〈σημαίνηται〉, οἷον ‘ἀπὸ Αἰνείου

τὴν ῥίζαν [τὸ γένος] κατάγει Ῥωμύλος, ἀπὸ Ῥώμης εἰς Ἀφρι-

κὴν ἐπάνεισιν, ἀπὸ τῶν βιβλίων τῶν Κικέρωνος νενόηται’.

ἡ δὲ ἑβδόμη πτῶσις τρόποις τέτρασιν ἐκφέρεται· πρώτῳ, ὅταν

ἐν προσώπῳ 〈ἢ ἐν τόπῳ〉 ἢ ἐν πράγματι νοῆται, οἷον ‘ἐν τῷ

Σκηπίωνι ἡ στρατιωτικὴ ἀρετὴ ἐξέλαμψεν, ἐν τῷ ὄρει τῷ Καυ-

κάσῳ ποινὰς ἔτεισεν Προμηθεύς, ἐν τῷ ἀνδριάντι Κικέρωνος ἡ

νίκη ἡ τῶν συνωμοτῶν ἐγγράφεται’, καὶ ἑρμηνεύεται τὸ τοιοῦτο

σχῆμα διὰ τῆς δοτικῆς . ὃς κανὼν καὶ ἐν τοῖς ὀνόμασιν τῆς

δευτέρας κλίσεως, ὧν καὶ ἡ ἀφαιρετικὴ καὶ ἡ δοτικὴ ἡ αὐτή

ἐστιν, παραφυλάττεται καὶ ἐν τοῖς ὀνόμασιν τῆς τρίτης κλίσεως,

ὧν ὁμοίως ἡ ἀπενεκτικὴ καὶ 〈ἡ〉 δοτικὴ ἡ αὐτή ἐστιν, οἷον

δευτέρῳ, ὅταν ἀπενεκτικαὶ συνεζευγμέναι γενικῇ ἑρμηνεύονται

ἑλληνικῇ, οἷον . τρίτῳ τρόπῳ, ὅταν τοῦτο τὸ σχῆμα τὸ ἑλλη-

νικόν ῥωμαϊστὶ εἴπωμεν, ἐλπίδι τοῦ δύνασθαι, προαιρέσει τοῦ

λῃστεύειν, σχήματι τοῦ ἐπιβουλεύειν . τετράτῳ τρόπῳ * ὡς

ἐν ἐκείνῳ * λέγομεν γὰρ οὕτως ‘μηδενὸς φόβου τῶν πολεμίων

εἰς τὰς παρεμβολὰς εἰσεπήδησεν, μηδεμιᾶς ἐλπίδος δυνάμει

περιγενέσθαι χάρακι καὶ τάφρῳ τὰ τείχη περιβάλλει, οὐδένων

φυλάκων τὸ παλλάδιον ἡρπάγη, μηδεμιᾶς ἐνέδρας φανερῶς ἐνικήθη

ὁ πολέμιος’. πανταχοῦ γὰρ ἐπιλείπει ὁ ῥωμαϊκὸς λόγος, δηλαδὴ

διὰ τοῦτο, ὅτι δύο ἀπενεκτικαὶ [καὶ] ὀνοματικαί εἰσιν συνε-

ζευγμέναι· ὡς εἰ ἡ μία μετοχικὴ εἴη, οὐκ ἐπιλείπει ὁ ῥωμαϊκὸς

λόγος, ἀλλὰ πλήρης ἐστίν, ὥσπερ ἐν τοῖς ἀνωτέρω καὶ τὰ

λοιπὰ ἃ ἐν τῷ δευτέρῳ τρόπῳ ἐξεθέμεθα.

Casus sunt VI, nominativus genetivus dativus

accusativus vocativus ablativus. adicitur a diligentio-

ribus etiam septimus casus. semper ablativus uno modo

profertur, cum a persona aut a loco aut a re ablatum

quid 〈significetur〉, veluti ‘ab Aenea stirpem deducit Ro-

mulus, ab urbe in Africam redit, a libris Ciceronis in-

tellectum est’. septimus vero casus modis IIII profertur·

primo, cum in persona 〈aut in loco〉 aut in re intellegi-

tur, veluti ‘in Scipione militaris virtus enituit, in monte

Caucaso poenas luit Prometheus, in statua Ciceronis

victoria coniuratorum 〈in〉scribitur’, et interpretatur talis

figura per dativum, ἐν τῷ Σκηπίωνι, ἐν τῷ Καυκάσῳ,

ἐν τῷ ἀνδριάντι. quae regula etiam in nominibus secundae

declinationis, quorum ablativus et dativus idem est, ob-

servatur et in nominibus tertiae declinationis, quorum

item ablativus et dativus idem est, veluti ab hac securi

〈ab hoc〉 suavi. secundo, cum ablativi copulati genetivo

interpretantur graeco, veluti ‘ducente dea elapsus est

Aeneas ἡγουμένης τῆς θεοῦ ἐξώλισθεν Αἰνείας, incusante

Cicerone victus 〈est〉 Catilina κατηγοροῦντος Κικέρωνος

ἡττήθη Κατιλίνας, studente Sacerdote differentia inventa

est σπουδάζοντος Σακέρδωτος ἡ διαφορὰ ηὑρέθη’. tertio

modo, cum hanc figuram graecam ἐλπίδι τοῦ δύνασθαι,

προαιρέσει τοῦ λῃστεύειν, σχήματι τοῦ ἐπιβουλεύειν latine

dixerimus ‘spe posse, voluntate latrocinandi, consilio insi-

diandi’. quarto modo* veluti in illo* dicimus enim sic

‘nullo timore hostium castra irrupit, nulla spe per vim

potiundi vallo fossaque moenia circumdat, nullis custodi-

bus palladium ereptum est, nullis insidiis palam victus

est hostis’. ubique enim deficit latinus sermo, scilicet ideo,

quoniam duo ablativi nominales sunt copulati; quodsi

unus participialis sit, non deficit latinus sermo, sed ple-

nus est, ut supra ‘ducente dea elapsus 〈est〉’ et cetera

quae in secundo modo exposuimus.

Τινὰ ἔτι εὑρίσκεται ἃ καμφθῆναι καὶ κλιθῆναι οὐ

δύναται, ὡς τὸ χρήσιμος οὐδέν· τινὰ δυσὶν ἢ τρισὶν 〈πτώσε-

σιν〉 μόνον ὀνομαστικῇ καὶ κλητικῇ πτώσει, καὶ τὸ opis·

opis γὰρ καὶ opem καὶ ope…

Quaedam…

c…